Είδα την ταινία Agora του Alejandro Amenábar πριν από λίγο καιρό μαζί με τον Spikon. Μού αρέσουν οι ιστορικές ταινίες (και ναι και αυτές ιστορικές και μυθολογικές των 1950 και 1960 με τον αφελή διδακτισμό τους κλπ, ταινίες που όλοι αποκηρύσσουμε και όλοι ενδεχομένως να ψιλοχαζεύουμε κάποιες σκηνές) και δεν υπήρχε περίπτωση να την αφήσω, ιδίως, όταν αναφέρεται σε ένα πρόσωπο, που είναι ελάχιστα γνωστό και που είναι και φιλόσοφος, επιστήμονας, μαθηματικός· όπως έχω ξαναπει αρχίζουν να με ενδιαφέρουν τα μαθηματικά εξάλλου, ή έστω να μού κινούν την περιέργεια. Η ταινία, ενδεχομένως, πριν να βγει ακόμα στις αίθουσες κατάφερε να διχάσει με την δημιουργία των γνωστών άσπονδων συμμαχιών: Από την μία αυτή που ισχυρίζονταν ότι η ταινία προσβάλλει τον Χριστιανισμό, τους Χριστιανούς των πρώτων μΧ αιώνων και Αγίους του· ότι πρόκειται για ταινία της εποχής της παγκοσμιοποίησης, ότι χρηματοδοτήθηκε από τα «εβραϊκά κεφάλαια» με σκοπό να πλήξει τον Χριστιανισμό και άλλες τέτοιες γλαφυρές ανοησίες. Από την άλλη μεριά η ταινία εκθειαζόταν ως αποκαλυπτικότατη και διαφωτιστική, όπου το κοινό βλέποντάς την θα μάθαινε την απόλυτη καταστροφή, που έφερε ο Χριστιανισμός και πως στην ουσία ο Ιησούς ήταν ένα όχημα για να υποταχθεί η ελληνική στην σιωνιστική ιδεολογία και άλλες τέτοιες αρλούμπες. Φυσικά θα υπήρχαν και ψύχραιμες «παραταξιακές» φωνές, αλλά πολλές φορές τον τόνο τον δίνουν οι υπερβάλλοντες.

Μερικές μικρές παρατηρήσεις:

  1. Σε μια περίοδο, όπου δεν υπήρχε τόσο η διάκριση μεταξύ «Καθολικών», «Ορθοδόξων», στην ουσία δεν υπήρχαν, ούτε είχαν αναπτυχθεί οι «αιρέσεις», εάν και κάποιος θα σημείωνε ότι οι Γνωστικοί, ήδη υπήρχαν, γιατί οι Χριστιανοί ιερωμένοι μοιάζουν να έχουν Κοπτικά άμφια; Δεν λέω ότι θα έπρεπε να έχουν, π.χ το Ορθόδοξο καλλυμαύχι, αλλά και για τα άμφια, που έφεραν δεν είμαι σίγουρος. Θα το φανταζόμουν περισσότερο με απλούς χιτώνες. Εάν κάποιος ξέρει καλύτερα ας γράψει κάτι.
  2. «Η Αρχαιότητα τιμούσε την γυναίκα και ήρθε ο Χριστιανισμός και την κατέστρεψε», ισχυρίζονται πολλοί. «Ναι καλά!», σκέφτομαι. Άραγε πόσες γυναίκες ήταν χειραφετημένες, όπως η Υπατία; Μήπως η Υπατία ήταν απλώς μια εξαίρεση σε έναν ωκεανό υποταγμένων, φιμωμένων και αοράτων από την δημόσια σφαίρα γυναικών;
  3. «Η Αρχαιότητα τιμούσε το σώμα και ήρθε ο Χριστιανισμός με την δυιστική του προσέγγιση και την κατίσχυση της ψυχής επί του σώματος και δημιούργησε ενοχές κλπ.» Ειλικρινά δεν γνωρίζω εάν η αρχαία κοσμοθέαση στο σύνολό της τιμούσε το σώμα, εξίσου τουλάχιστον με το πνεύμα, η εάν και δεν υπήρχαν και τότε δυιστικές προσεγγίσεις και ιεραρχήσεις. Σκέφτομαι, όμως, ότι ο δυισμός σε μεγάλο βαθμό οφείλεται και στην πλατωνική διδασκαλία, διδασκαλίες της οποίας είναι πολύ πιθανόν να πήρε και ο Χριστιανισμός. Όταν η Υπατία απέρριψε την πρόταση γάμου «απαντώντας» με την κατάδειξη των έμμηνών της δεν συμπεριφέρθηκε και πολύ διαφορετικά και στην ουσία θεώρησε το σώμα, εν προκειμένω το δικό της κάτι το μιαρό και το κατώτερο σε σχέση με την διάνοιά της κλπ.
  4. Πολλοί ερμήνευσαν την ταινία με βάση ένα εξιδανικευμένο απλουστευτικό σχήμα για την Αρχαιότητα. Το σχήμα αυτό είναι το εξής: ότι οι αρχαίοι είχαν επιτυχεί ένα ύψιστό σημείο ορθολογισμού. Εάν τίποτε δεν μπορούσε να αποδείξει την ύπαρξη των θεών, αυτοί είτε δεν υπήρχαν, είτε με κάποιον τρόπο έφτιαξαν τον κόσμο έθεσαν τους νόμους του και μετά τον αφησαν απλώς να λειτουργεί χωρίς καμιά, εκ μέρους τους , άλλη παρέμβαση. Με λίγα λόγια οι αρχαίοι ήταν είτε αθεϊστές, είτε ορθολογικοί θεϊστές. Όσο για την κοινή μοίρα όλων τον θάνατο ήξεραν ότι όλα τελειώνουν και πως δεν υπάρχει ανάσταση. Όμως, πόσο είμαστε σίγουροι ότι είχαν αποδεχθεί μια άποψη ενός ανεπίστρεπτου τέλους, χωρίς οποιαδήποτε διέξοδο;  Μπορεί να μην πίστευαν στην ανάσταση, λοιπον, αλλά η μυθολογία, που διαβάζουμε μάς λέει για Κάτω Κόσμο και επώνυμες σκιές, που κυκλοφορούν, ο Πυθαγόρας μιλούσε για μετεμψύχωση και προφανώς και η αρχαιοελληνική θρησκεία, όχι μόνο η μυθολογία δηλαδή, κάτι θα είχε να πει για το θέμα του θανάτου και του επεκείνα. Με λίγα λόγια ο Χριστιανισμός (και έχω την αίσθηση και η Εβραϊκή θρησκεία) δεν αντιπαράθεσαν μια κοσμοθεωρία πίστης στο επεκείνα έναντι σε μια κοσμοθεωρία, που δεν είχε πίστη στο επεκείνα, αλλά μια κοσμοθεωρία, που αντιπαράθεσε την πίστη σε ένα πνευματοϋλικό επεκείνα (κάποτε) αντί για μια πίστη σε ένα απλώς πνευματικό φασματικό επεκείνα. Αυτό ενδεχομένως να είναι και το νόημα της ιστορίας με τον Άπιστο Θωμά. Ο Θωμάς δεν είδε απλώς κάποιο «φάντασμα», έπιασε, άγγιξε τον ίδιο τον Χριστό και ένοιωσε τα σημάδια των καρφιών. Πέρα από το θέμα της αντιμετώπισης του θανάτου, είναι απλώς πολύ εξιδανικευτικό να πιστεύουμε ότι οι αρχαίοι ήταν οι απόλυτοι ορθολογιστές.
  5. Η ταινία είναι αρκετά απλουστευμένη με καλούς και κακούς. Δεν σημαίνει ότι δεν στηρίζεται σε αληθινά γεγονότα, αλλά από την άλλη δεν μπορούμε και να την θεωρήσουμε ιστορία με την επιστημονική έννοια του όρου. Βέβαια, εάν κάτσουμε και το σκεφτούμε, πολλοί λίγοι από εμάς έχουμε επαφή με την πραγματική επιστήμη της ιστορίας. Η ιστορία, που μαθαίνουμε στο σχολείο -και που υποθέτω πως είναι το όριο των ιστορικών γνώσεων των περισσότερων από εμάς- δεν είναι επιστημονική, με τις απαραίτητες απλοποιήσεις για παιδιά και εφήβους, αλλά δεν αποτελεί τίποτα άλλο παρά έναν από τους μηχανισμούς ανάπτυξης της εθνικής συνείδησης.
  6. Γενικότερα νομίζω ότι στους περισσότερους από εμάς μάς αρέσει να ταυτιζόμαστε με τους καλούς της ιστορίας, είτε στο εθνικό είτε στο διεθνές επίπεδο. Είμαστε με τους ήρωες της Επανάστασης και όχι με αυτούς που προσκύνησαν τους Τούρκους. Με τον Κολοκοτρώνη και όχι με τον Νενέκο. Με τον Μεγάλο Αλέξανδρο, ο οποίος απελευθέρωσε και εκπολίτισε (και ο στρατός του προελαύνων μοίραζε αφειδώς λουλούδια) και όχι με τον Μεγάλο Αλέξανδρο, ο οποίος έκανε πολεμική εκστρατεία. Πολλές φορές έχω την εντύπωση ότι ταυτίζουμε τους εαυτούς μας στον χώρο και στον χρόνο με τον Πέτρο και την παρέα του στο Μια Φορά και Έναν Καιρό ήταν ο Άνθρωπος (βέβαια πρέπει να παραδεχθούμε ότι έχει πολύ δυτικότροπη οπτική)· εκεί που ανέτειλε ο πολιτισμός, στην Μεσοποταμία, στην Αρχαία Αίγυπτο, στην κλασσική Ελλάδα, στηνΡώμη…στην Βαγδάτη των Αβασίδων κλπ κλπ. Βέβαια, εκεί και τότε δεν υπήρχαν μόνο ο «Πέτρος», ο «Χοντρός» και ο «Μαέστρος», αλλά και ο «Στριμμένος» και ο «Νάνος», όπως και οι ειδυλλιακές εικόνες που μπορεί να έχουμε προφανώς δεν ίσχυαν. Ο «αρχαίος ημών πρόγονος» μπορεί να αγαλλίαζε ατενίζοντας τον Παρθενώνα, αλλά ταυτόχρονα έπρεπε να προσέχει τα σανδάλια του μην βουτήξουν μέσα στα λύματα από ανθρώπινα και ζωικά εκκρίματα και φυσικά να ανεχθεί και την ενοχλητική οσμή τους. Όσο για τις «Ατθίδες» δεν γνωρίζω, εάν ήταν λυγερόκορμες ή όχι, αλλά έχω την εντύπωση ότι με όλους αυτούς τους πέπλους, τον εγκλεισμό τους σε γυναικωνίτη κλπ, δεν θα πρέπει να ήταν και τόσο ελεύθερες, αλλά να ζούσαν με έναν τρόπο ζωής, που σήμερα το αποδίδουμε σε ανατολικά πολιτισμικά καθεστώτα.
  7. Συναντάμε πολύ συχνά αυτές τις επικίνδυνες και εξιδανικευτικές ανοησίες: οι Έλληνες δεν σκότωναν στους πολέμους, οι ρατσιστικές επιθέσεις δεν είναι ευρωπαϊκός πολιτισμός, ούτε και η εκλογή με μεγάλα ποσοστά εξτρεμιστικών κομμάτων. Τότε, τί έκαναν οι Έλληνες και οι όποιοι άλλοι στους πολέμους; Από πού ξεκίνησε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος και όλα τα τραγικά παράφερνά του; Από την Ευρώπη, ή από τον άγνωστο πλανήτη Χ; (φυσικά έχουν και άλλες περιοχές του πλανήτη την δική τους συμμετοχή σε επαχθή γεγονότα και ιδεολογιές). Ο πολιτισμός και η ιστορία έχουν και τις δικές τους σκοτεινές σελίδες. Το να τις κρύβουμε κάτω από το χαλί ενέχει τον κίνδυνο να μην τις αναγνωρίζουμε και να μην προσπαθούμε να τις καταπολεμήσουμε, αντιθέτως μάλιστα να έχουμε τον κίνδυνο να τις επαναλάβουμε. Σε αυτό το σημείο ο ρολος μιας σωστής ιστορίας, αλλά και πολιτικής αγωγής είναι πολύ σημαντικός: υπόμνηση, αλλά όχι ενοχές για όσους δεν φταίνε ( δεν φταίει ο σημερινός Γερμανός για τους προγόνους του, ούτε ο ανεκτικός πολίτης για τον ρατσιστή συμπατριώτη του)· παρουσίαση και ανάλυση, αλλά όχι κίνητρο για επανάληψή τους.
Advertisements

3 responses »

  1. Ο/Η Abravanel λέει:

    Δεν την είδα γιατί προωθήθηκε ως το αντίστοιχο Υπολοχαγός Νατάσα του αντιχριστιανικής παράταξης και λίγο με τρόμαξε – να την δώ ;

    • Ο/Η Ντροπαλός λέει:

      Καλημέρα,
      Όπως έγραψα είμαι λίγο προκατειλημμένος με τις ιστορικές ταινίες, οπότε δεν ξέρω εάν έχω έγκυρη γνώμη.
      Η Υπατία απ’ όσο θυμαμαι παρουσιάζεται αρκετά consensual και cosmopolitan για να είναι υπολοχαγος Νατάσσα.
      Μπορείς να το δεις και να σημειώσεις, αντιπαραθέσεις τις δικές σου παρατηρήσεις, που θα είναι σίγουρα ενδιαφέρουσες

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s