Πριν λίγες εβδομάδες το περιοδικό «Κ» της Καθημερινής είχε ένα αφιέρωμα στα ηλεκτρονικά βιβλία προφανώς με αφορμή την διάθεση του Kindle και στην Ελλάδα, εάν και ήδη κυκλοφορεί κάποιος ηλεκτρονικός αναγνώστης. Δυστυχώς, δεν κράτησα το τεύχος, οπότε γράφω ό,τι μπορώ να θυμηθώ. Μίλησαν για αυτό χρήστες, εκδότες, επιμελητές βιβλιοθηκών, αλλά και συγγραφείς. Οι απόψεις ποικίλαν: είναι βολικό, είναι ψυχρό, είναι οικολογικό. Αλήθεια, υπάρχει τρόπος να προστατευτούν τα πνευματικά δικαιώματα και η αμοιβή των συγγραφέων; Τί συμβαίνει με την διαλειτουργικότητα; Το βιβλίο επίσης δεν είναι μόνο το περιεχόμενό του, είναι και τα «παράφερνά» του, όπως το εξώφυλλο. Αυτό διακρίνει το βιβλίο ή κάποια σειρά βιβλίων από μία άλλη. αντιθέτως στο ηλεκτρονικό βιβλίο αυτά καταλύονται: ο ακριβός δερματόδετος τόμος με το έργο υψηλής λογοτεχνίας, συνυπάρχει με το βιβλίο του περιπτέρου, που βιαστικά το αγοράσαμε στο αεροδρόμιο ή στο λιμάνι για να καλύψουμε τον χρόνο και να ξεφύγουμε από την ανία του ταξιδιού. Το βιβλίο είναι η μυρωδιά του χαρτιού του και το πλαίσιο της ανάγνωσής του, που μάς το θυμίζουν οι δακτυλιές, οι σημειώσεις και οι λεκέδες του καφε. Γενικά τα επιχειρήματα κυμάνθηκαν από το «Είναι βολικό. Αντί να φορτώσω πέντε βιβλία στην βαλίτζα μου, θα πάρω το ηλεκτρονικό βιβλίο, που είναι ελαφρύτερο» μέχρι το «Τί θα γίνει, εάν αλλάξουν τα διάφορα πρότυπα; Θα μπορούμε να τα διαβάζουμε σε μελλοντικές συσκευές;»

Είναι λογικό οι πλέον προβληματισμένοι, χωρίς αυτό να ταυτίζεται με την κάθετη αντίθεση στο νέο μέσο, να είναι οι επαγγελματίες του βιβλίου και κυρίως οι συγγραφείς. Οι εκδότες φαίνονταν πιο θετικοί, υποθέτω με την λογική, ότι ενδεχομένως η μορφή αυτή πιέζει το κόστος, όπως και αντιστοίχως οι νέες μορφές εκτύπωσης βιβλίων σύμφωνα με την ζήτηση, παρά την διάθεση ενός συγκεκριμένου αριθμού αντιτύπων και το ρίσκο της πώλησής τους ή μη. Ο συγγραφέας που ήταν αναφανδόν κατά του ηλεκτρονικού βιβλίου ήταν ο κ. Ξανθούλης, ο οποίος δήλωσε περίπου ότι τα ηλεκτρονικά βιβλία είναι μόνο για αυτούς που μόνο γράφουν και διαβάζουν μηνύματα στο κινητό τους και πως αυτός ως συγγραφέας συνεχίζει να γράφει με «χαρτί και μολύβι». Πολλοί γράφουν με χαρτί και μολύβι: η συνήθεια και η βολή είναι οι κυριότεροι λόγοι. Τα ψώνια του super-market σε ένα χαρτί θα τα γράψει κάποιος δεν θα τα γράψει σε υπολογιστή, είναι πιο βολικό. Άλλοι μπορεί να γράψουν κάτι μεγαλύτερο με χαρτί και μολύβι (από επιστολές, είναι πιο προσωπικές από το να γραφούν με υπολογιστή, μέχρι λογιστικές καταστάσεις, όπου παλιοί λογιστές τα γράφουν στο χέρι και βάζουν άλλους να τα περνάνε σε «αυτά τα περίεργα μηχανήματα» μέχρι ημερολόγια και βιβλία). Το πρόβλημα με την θέση του συγκεκριμένου συγγραφέα είναι αφ’ ενός η απολυτότητά του, αφ’ ετέρου η παραγνώριση της τεχνολογίας, ή ακόμα και η αναγωγή μιας πρότερης τεχνολογίας σε κάτι το καθαγιασμένο, μόνο και μόνο επειδή έχει την «πατίνα» του χρόνου, το κύρος της παράδοσης κλπ. Δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι αυτοί, που «διαβάζουν μόνο στο κινητό τους» δεν διαβάζουν και άλλα πράγματα και στο κάτω-κάτω ακόμα και αυτή η προσέγγιση έναντι στον γραπτό λόγο θα μπορούσε να αποτελέσει αφορμή για κάποιο λογοτεχνικό κείμενο, ή ακόμα και μια αφορμή για μια νέα φόρμα, όπως κάποιο μυθιστόρημα σε μορφή «sms».

Ως προς το δεύτερο σκέλος υποθέτω ότι το ηλεκτρονικό βιβλίο, ο υπολογιστής κλπ θεωρούνται ως εκφάνσεις του «τεχνοκρατικού πολιτισμού» μας, όπου λείπει ο ανθρωπισμός, η ενατένιση στο νόημα της ζωής κλπ. Το θέμα, όμως, είναι ότι ακόμα και το μολύβι, το χαρτί εκφάνσεις του τεχνολογικού πολιτισμού είναι. Στο κάτω κάτω, εάν κάτσουμε και το σκεφτούμε, δείγμα του τεχνολογικού πολιτισμού είναι και η πέτρα, που πήρε ο ανώνυμος πρόγονός μας και χάραξε τα πρώτα σύμβολα σε κάποια επιφάνεια.

Και ο τεχνολογικός πολιτισμός δεν είναι ασήμαντος. Εξάλλου, δεν λέγεται ότι και η ευρύτερή μας κουλτούρα επηρεάζεται από τις εξελίξεις σε αυτόν; Σκεφτείτε, τί έφερε η τυπογραφία και τί πρόσφατα το Internet. Οπότε ναι, πολύ πιθανόν να τείνουμε σε μια κουλτούρα «μηνυμάτων κινητού» ή σχετικών μορφών, όπως το microblogging. Αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι θα είναι μια καλύτερη ή μια χειρότερη κουλτούρα. Θα είναι απλώς μια διαφορετική κουλτούρα. Είναι η νοσταλγία της παλαιότητας, άρα και της νεότητας μας, η σιγουριά του παλιού, σε σχέση με τα ρίσκα του καινούργιου, πάνω από όλα το «πλεονέκτημα» του παλιού, ότι καθώς αυτό -ή κάποιο από αυτό- δεν χρησιμοποιείται, η ανάμνηση επικεντρώνεται μόνο στα θετικά σε αντίθεση με το νέο και σύγχρονο, όπου φαίνονται και τα θετικά και τα αρνητικά, που μας κάνουν να προτιμούμε πολλές φορές το παλιό έναντι του καινούργιου και να θεωρούμε, συνεπώς, το παλιό καλύτερο.

Ο τεχνολογικός πολιτισμός θεωρείται δεδομένος. Ποτέ δεν τον σκεφτόμαστε- εκτός ίσως από τις περιπτώσεις εισόδου μιας νέας τεχνολογίας, όπου δημιουργείται πανικός. Τα σπίτια μας είναι ζεστά, επειδή υπάρχει η τεχνολογία να έχουμε σπιτια και η τεχνολογία της μόνωσης, οι υπολογιστές και οι τηλεοράσεις δουλεύουν και τα μολύβια είναι στις μολυβοθήκες. Έχοντας όλα αυτά δεδομένα στην καλύτερη περίπτωση τα αγνοούμε στην χειρότερη τα υποβιβάζουμε ως «αποστήματα του απάνθρωπου καπιταλισμού». Είναι, εάν θέλετε σαν την άποψη για την Ευρώπη, που έχουν πάρα πολλοί. Θεωρείται τόσο δεδομένη η αδιατάρακτη ειρήνη στην ήπειρο αυτή από το 1945 και στην οποία, πρωτίστως, συνέβαλε το «ευρωπαϊκό πείραμα», που θεωρούμε την Ευρώπη δεδομένη και πως δεν κάνει τίποτα. Είναι η μοίρα των δεδομένων αυτή: να μην εκτιμώνται και να συγκρίνονται αδίκως με το παρελθόν, είτε με ένα ουτοπικό μέλλον.

Κλείνοντας, όπως δεν πείθομαι ότι ο χρήστης του ηλεκτρονικού βιβλίου είναι μάλλον ένας απολίτιστος που γνωρίζει μόνο να διαβάζει το κινητό του, έτσι και δεν πείθομαι ότι ένας συγγραφέας είναι αξιόλογος επειδή γράφει με μολύβι ή εκδίδει τα βιβλία του σε ψηφιακή μορφή αντί για υλική. Είναι το περιεχόμενο, που δίνει το νόημα στο δημιούργημα. Υπήρχαν και θα υπάρχουν τέλεια βιβλία γραμμένα με τον παραδοσιακό τρόπο. Αντιστοίχως υπήρχαν και θα υπάρχουν και τρισάθλια. Το ίδιο και με τα ψηφιακά.

Advertisements

4 responses »

  1. Ο/Η Spikon λέει:

    Ενω χρησιμοποιώ τα ηλεκτρονικά μέσα σε μεγάλο μέρος της ζωής μου, ακόμα δεν έχω προσχωρήσει στο ηλεκτρονικό βιβλίο. Έχω όμως την περιέργεια να το δοκιμάσω. Σίγουρα κάποιες στιγμές θα βολεύει κάποιες όχι. Φαντάζεσαι να πέσει η μπαταρία και να έχεις μπροστά σου ακόμα 5 ώρες ταξιδιού; 🙂

  2. Ο/Η Ντροπαλός λέει:

    Και εγώ έχω την περιέργεια, με αποτέλεσμα ο προϋπολογισμός για ολοένα και νέα καλούδια να μεγαλώνει :-).
    Περιμένω, πάντως, να αναπτυχθεί και περιεχόμενο στα ελληνικά (νομίζω, πως είναι ακόμα σχετικά περιορισμένο)
    Σωστός με την μπαταρία, αλλά από την άλλη, φαντάζεσαι να έχεις άλλες πέντε ώρες ταξιδιού και να σού έχει τελειώσει το βιβλίο (είτε ηλεκτρονικό είτε ό,τι άλλο) ;

  3. Ο/Η Sofia λέει:

    Νομίζω οτι αρχικά τουλάχιστον θα πρέπει να υπάρχει η επιλογή (δεν μπορώ να φανταστώ τον εαυτό μου με laptop στην παραλία, μου αρέσει να υπογραμίζω και να σημειώνω στα βιβλια μου, τα «κακομεταχειρίζομαι» γι’αυτό και τα αγοράζω οπότε δεν θέλω να μου στερήσουν αυτή την επιλογή) και το μέλλον, η αγορά και οι προτιμήσεις του κόσμου θα το καθορίσουν το θέμα. Σίγουρα όμως έιναι κάτι που θα το δούμε να συμβαίνει, και έχει πολλές παραμέτρους για να το κρίνουμε εξ’αρχής αρνητικά.

    • Ο/Η Ντροπαλός λέει:

      Και εγώ πιστεύω ότι θα πρέπει να υπάρχει η επιλογή, τουλάχιστον μέχρι κάποια στιγμή στο μακρινό μέλλον, όπου θα υπάρχει επιλογή μεταξύ ψηφιακών μέσων, παρά μεταξύ ψηφιακού μέσου και χαρτιού.
      Οι συγκεκριμένες συσκευές δεν είναι laptop, σίγουρα, όμως, θα πρέπει να αντέχουν και στην παραλία!
      Καλησπέρα

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s