Τελείωσα πριν από λίγες αρκετές ημέρες το Logicomix, το οποίο μού το δώρισε η φίλη μου. Σε αντίθεση με τον adamo μού πήρε τρεις ημέρες να το διαβάσω. Δεν είναι μόνο ότι διάβαζα παράλληλα άλλα τρία βιβλία. Είναι και ότι δεν έχω τις εξειδικευμένες γνώσεις. Όμως, το γραφιστικό αυτό μυθιστόρημα δεν είναι για ειδικούς της λογικής, ούτε μάθημα πάνω σε αυτήν. Σε πολλούς μπορεί να ανακινήσει το ενδιαφέρον για την επιστήμη αυτή, ενώ σε άλλους, που ήδη την γνωρίζουν, την εμπεδώνουν κλπ μπορεί να τους οδηγήσει να αναζητήσουν τις ιστορίες, την δράση, τον περίγυρο κλπ αυτών, που αφοσιώθηκαν στην επιστήμη αυτή. 

Η δομή του έργου είναι αρκετά έξυπνη και μοιάζει με τις ματρούσκες, τις ρωσσικές κούκλες, όπως ανέφερε και ένας εκ των συγγραφέων (κ. Δοξιάδης) σε πρόσφατη παρουσίαση μαζί με τον εικονογράφο. Το κόμιξ έχει μία αυτοαναφορικότητα, καθώς μέσα στις σελίδες του παρουσιάζεται η ιστορία της ίδιας του της δημιουργίας. Ο «καμβάς» της ιστορίας είναι μία διάλεξη του Ράσσελ στην Αμερική, λίγες ημέρες μετά την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Γνωστός ειρηνιστής ο Ράσσελ πιέζεται από διαδηλωτές να αφήσει τις διαλέξεις και λοιπές θεωρητικούρες και να συνδιαδηλώσει μαζί τους. Ο Ράσσελ, όμως, τους προσκαλεί στην διάλεξή του για να τους κάνει να προβληματισθούν οι ίδιοι και εκεί αφηγείται την προσωπική του, αλλά και την ευρύτερη προσπάθεια θεμελίωσης της λογικής και των θεμελίων των μαθηματικών. Με κινηματογραφική τεχνική voice over και αφηγηματικό ενεστώτα είναι και ο αναγνώστης στα καθίσματα του αμφιθεάτρου και πληροφορείται για αυτήν την διανοητική περιπέτεια των τέλων του 19ου αρχών του 20ου αιώνα.

Ο «τρελλός μαθηματικός» είναι ένα βολικό κλισέ, το οποίο είναι λανθασμένο. Υπάρχει ο αφηρημένος μαθηματικός, λόγω της υπερσυγκέντρωσής του. Φαινόμενα ψυχασθένειας έχουν εμφανισθεί περισσότερο στους χώρους της λογοτεχνίας ή και της μουσικής. Αυτά περίπου είπε ο κ. Δοξιάδης στην ίδια παρουσίαση. Συμπλήρωσε ότι τα όποια ποσοστά ψυχικών νόσων στον κλάδο των μαθηματικών βρίσκονται σε αυτούς (ή στο περιβάλλον), που ασχολήθηκαν με την λογική. Αυτή η η επισήμανση ήταν, που τον ώθησε να γράψει την ιστορία του Logicomix. Εδώ ας ανοίξω μια παρένθεση. Πρόσφατα συζητούσαμε για το βιβλίο αυτό με τον spikon, την σύζυγό του, τον 0to1, στο εορταστικό τραπέζι ενός φίλου, όπου μας είχε καλέσει. Μεταξύ άλλων τούς ανέφερα για το «κλισέ του τρελού μαθηματικού» για να σχολιάσει η σύζυγος του spikon ότι δεν επείθετο πως δεν ισχύει κάτι τέτοιο. Αυτό με προβληματισέ σε σχέση με το κατά πόσο βολικές μάς φαίνονται οι βεβαιότητες, ακόμα και εάν είναι ψευδείς. Έστω και εάν αναφέρονται σε κάτι, που δεν έχει και άμεση σχέση με εμάς. Φανταστείτε, λοιπόν, πόσο δυσκολευόμαστε να αλλάξουμε βεβαιότητες, έστω και ψευδείς, που έχουν άμεση σχέση με εμάς.

Βέβαια, νομίζω ότι απάντηση δεν δίνεται στο γιατί υπήρξε αυτή η σύμπτωση: Για τον ήρωα-αφηγητή Ράσσελ, η ενασχόληση με την λογική, η προσπάθεια θελελίωσης μοιάζει να είναι το αγκυροβόλιο στον φόβο της ψυχικής νόσου, που φαίνεται να κατατρέχει την οικογένεια, καθώς ένας θείος του ασθενούσε από αυτή, ενώ και ο γιός του Ράσσελ αυτοκτόνησε, προφανώς λόγω αυτής. Αντιθέτως, για τους άλλους «ήρωες» (ενδεικτικά ο Frege) δίνεται η εντύπωση ότι η «τρέλλα» ήταν η απέλπιδα προσπάθεια τους να θεμελιώσουν μέχρι τέλους τα μαθηματικά, να οικοδομήσουν ένα σύστημα απόλυτων αποδείξεων, όπου δεν θα χωρούσε κανένα λάθος ή ακόμα και να θεμελιώσουν την ίδια την Λογική σε λογικά θεμέλια, χωρίς να υπάρξει αυτοαναφορικότητα. Ο Kurt Goedel (καταθλιπτικός και θύμα ψυχικής νόσου και ο ίδιος) γκρέμισε τα όποια όνειρα, ενδεχομένως γλυτώνοντας τις επόμενες γενιές λογικών επιστημόνων από την αναζήτηση του αδύνατου- που ενδεχομένως μπορούσε να οδηγήσει στην παράνοια- αλλά ενδεχομένως και την στροφή τους σε άλλα σημεία ή και εξελίξεις της λογικής επιστήμης. Υποθέτω ότι είναι το ανάλογο με την επίδραση που είχε ο δεύτερος νόμος της θερμοδυναμικής: γκρέμισε τα όποια όνειρα κατασκευής του αεικινήτου.

Πολλοί είναι σκεπτικοί με την ένθεση της αρχαίας τραγωδίας. Προσωπική μου γνώμη είναι πως, όπως στην τραγωδία παρουσιάζεται την Αθηνά να δίνει σημείο επαφής μεταξύ λογικού-θετικού δικαίου και συναισθηματικής-δικαιοσύνης, που εκφράζουν οι Ερινύες, με αδιέξοδη την μεταξύ τους αποξένωση, έτσι και αντιστοίχως στον χώρο μεταξύ λογικής, συναισθήματος, φαντασίας κλπ.

Εξάλλου η αποκλειστική στήριξη στην λογική, αλλά και στο συναίσθημα δεν οδηγεί ούτε σε πιο επιτυχημένα άτομα και κοινωνίες, αλλά ούτε και σε πιο ευτυχισμένα. Στο κόμιξ βλέπουμε την αποτυχία του «λογικού» σχολείου του Ράσσελ, τον παραλογισμό του πολέμου. Εάν θυμάμαι δε καλά ο Hayek εξέφραζε την προτιμησή του στον αγγλικό (ορθότερα σκωτικό) φιλελευθερισμό, έναντι στον γαλλικό, διότι ο τελευταίος έδινε υπερβολική σημασία και λατρεία στη λογική, αγνοώντας συναισθηματικές κλπ ανάγκες των ανθρώπων, αλλά και την αξία της αφανούς γνώσης. Τα αυταρχικά καθεστώτα, σύμφωνα με την γνώμη του, έλκουν την καταγωγή τους από αυτήν την παράδοση, καθώς προσπαθούν να οικοδομήσουν την τέλεια κοινωνία, η οποία θα στηρίζεται σε απόλυτους λογικούς κανόνες.

Ας αναφέρω εδώ μια, κατά την γνώμη μου, παραδρομή στα «μπαλόνια» των διαλόγων, που καλό θα ήταν, να διορθωνόταν σε επόμενες εκδόσεις. Ο Βιττγκενστάϊν μιλά στον Ράσσελ, «γκάμπως έτζι».  Είναι μια σύμβαση, που προσπαθεί να αναπαραστήσει ότι κάποιος δεν μιλά την μητρική του γλώσσα, αλλά μια ξένη. Στην συγκεκριμένη περίπτωση ο Βιττγκενστάϊν μιλα αγγλικά. Όμως, δεν είναι δυνατόν να μιλά «γκάμπως έτζι», όταν απευθύνεται στον κύκλο της Βιέννης, ο οποίος θα αποτελείται από Γερμανόφωνους.

Το -ix στο Logicomix, μού θύμιζε Λατινικά (πώς θα ήταν Logicomix- *logicomicis; ) για αυτό και το βλέπω ως Λογκικόμιξ και όχι ως Λοτζικόμιξ.

Κριτικές για το βιβλίο επίσης:

εδώ, εδώ, εδώ.

Advertisements

One response »

  1. Ο/Η The_Stranger λέει:

    To Logicomix με ενθουσίασε, είναι σίγουρα ένα από τα 10 καλύτερα βιβλία που έχω διαβάσει ποτέ. Το «ρούφηξα» μέσα σε λίγες ώρες. Και η επιλογή του Μπέρτραντ («Μπέρτι»!) Ράσελ ως αφηγητή ήταν η καλύτερη δυνατή για να αφηγηθεί μια τέτοια ιστορία.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s