Εάν και από πολλούς θεωρείται ο ύψιστος δημοκρατικός θεσμός συμμετοχής-ίσως περισσότερο και από τις εκλογές-, αφού ο ίδιος ο λαός νομοθετεί, ο θεσμός των δημοψηφισμάτων φαίνεται να είναι αρκετά προβληματικός.
Μερικά από τα προβλήματα, που μπορούμε να φαντασθούμε είναι τα ακόλουθα:

  1. Το δημοψήφισμα, ιδίως σε καθεστώτα αμφίβολης δημοκρατικότητας. παρακάμπτει τους θεσμούς ενισχύοντας τις μοναρχικές τάσεις «χαρισματικών» ηγετών.
  2. Ο λαός τις περισσότερες φορές καλείται να αποφασίσει με ένα ναι ή με ένα όχι σε ζητήματα, που δεν μπορούν να απαντηθούν, τόσο απλά και διχοτομικά.
  3. Ένα δημοψήφισμα μπορεί να οδηγήσει σε αδυναμία απεμπλοκών σε θέματα εξωτερικής πολιτικής, καθώς υπάρχει κίνδυνος να επικρατήσει ο συναισθηματισμός παρά η λογική.
  4. Πολλές φορές η κρυφή συλλογιστική του δημοψηφίσματος δεν είναι τόσο η ύψιστη δημοκρατική συμμετοχή αυτή καθ’ εαυτή, όσο ο συμβολισμός, που δίνεται στην ευκταία νομιμοποίηση της πρότασης. Διότι έχω την αίσθηση ότι συνήθως αυτό, που προσδοκάται από ένα δημοψήφισμα είναι η έγκριση παρά η απόρριψη μιας πρότασης. Για αυτό και οι αναλύσεις περί (αν)ωριμότητας του λαού. Πολλές φορές, βέβαια, ο σχεδιασμός δεν βγαίνει και τότε οι υμνητές του άδολου λαϊκού ενστίκτου προβληματίζονται για την ανωριμότητα των πολιτών κλπ. Όλα αυτά λίγο πολύ τα είδαμε και στο δημοψήφισμα για το Σχέδιο Ανάν.

Ας σταθούμε τώρα στο ιρλανδικό δημοψήφισμα για την Συνθήκη της Λισσαβώνας, το οποίο ήταν απορριπτικό. Θα μπορούσαμε να σταματήσουμε εδώ λέγοντας ότι όλη η συζήτηση σχετικά με το, εάν είμαστε υπέρ ή κατά του θεσμού του δημοψηφίσματος είναι περιττή από την στιγμή, που το Ιρλανδικό Σύνταγμα έχει συγκεκριμένους κανόνες, οι οποίοι όριζαν ότι έπρεπε να γίνει δημοψήφισμα. Το (υποχρεωτικό) δημοψήφισμα αυτό θα είχε προκαλέσει ανάμικτα συναισθήματα στην Ευρώπη ιδίως μετά την εμπειρία των απορριπτικών δημοψηφισμάτων για το Ευρωσύνταγμα από τις Ολλανδία και Γαλλία. Μία δημοψηφισματική έγκριση θα έδινε ώθηση (ο ώριμος λαός), μία απόρριψη κατήφεια πισωγυρίσματα κλπ (ο ανώριμος και αγνώμων λαός).

  1. Έχει τελειώσει η Ευρωπαϊκή Ένωση επειδή ψήφισε «Όχι» η Ιρλανδία; Προφανώς όχι, όσο και εάν το εύχονται οι ενάντιοί της, αλλά και να αισθάνονται ότι βρίσκουν λόγο ύπαρξης οι επαγγελματίες της απαισιοδοξίας. Έχει αναπτύξει την δυναμική της και συνεχίζει με την Συνθήκη της Νίκαιας, έστω και εάν η τελευταία θεωρείται δυσλειτουργική. Θα μπορούσαμε να ισχυρισθούμε κιόλας ότι δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι το δημοψήφισμα συνιστά και οπισθοδρόμηση ή έστω στασιμότητα για την Ένωση. Κάτι τέτοιο μπορεί να το διαπιστώσει ο ερευνητής του μέλλοντος, ο οποιός ενδεχομένως να δει ότι το συγκεκριμένο δημοψήφισμα δεν ήταν τελικά τόσο καθοριστικό, διότι παράλληλα συνέβαιναν και άλλα ενδιαφέροντα, τα οποία τώρα δεν μπορούμε να τα δούμε.
  2. Το πρόβλημα με το συγκεκριμένο δημοψήφισμα, όπως φυσικά και για τα άλλα, που αφορούν μεταρρυθμίσεις των Συνθηκών της Ένωσης, δεν είναι μόνο αυτά, που αναπτύχθηκαν στην ανωτέρω απαρίθμηση. Είναι ότι μέρος ένος λαού, που αποτελεί μέρος των λαών των Κρατών μελών της Ένωσης «φρέναρε» όλη την Ένωση, κάτι που δεν ακούγεται και τόσο δημοκρατικό στο κάτω κάτω. Δεν ήταν ότι έγινε ένα πανευρωπαϊκό δημοψήφισμα, που διεξάχθηκε μάλιστα και την ίδια ημέρα. Συνεπώς υπάρχουν ερωτήματα νομιμοποίησης.
  3. Μπορούμε να ξεχάσουμε, τί έγινε και να ξεκινήσουμε από το μηδέν. Μέχρι ενός σημείου η λογική αυτή είναι σωστή. Κοιτάμε μπροστά αντί να κλαίμε για το τί έγινε. Ξεκινάμε από το «μηδέν», όμως δεν μπορεί να σημαίνει ότι πετάμε την Λισσαβώνα. «Μα η Γαλλία και η Ολλανδία;» θα πείτε. «Απέρριψαν το Ευρωσύνταγμα και το τελευταίο ξεχάστηκε». Να θυμίσω, όμως, ότι η Ιρλανδία δεν είναι Γαλλία. Δεν είναι ούτε καν Ολλανδία καθότι δεν αποτελεί ιδρυτικό μέλος.
  4. Δεν νομίζω ότι αποτελούν λύση οι επιλεκτικές εξαιρέσεις και τα επαναλαμβανόμενα δημοψηφίσματα μέχρι να ψηφίσουν «σωστά» οι Ιρλανδοί πολίτες, ως εάν ήτο απείθαρχος κορασίς στα δι’ αυτήν γαμήλια σχέδια του πατρός της και τελικώς συνήνεσε μανθάνουσα ότι δεχομένη το προξενειόν θα τής εδωρίζετο κυνάριον, το οποίον τόσο ηπιθυμούσε. Τα επαναλαμβανόμενα δημοψηφίσματα τέτοιας λογικής ευτελίζουν τόσο την Ένωση, όσο και τον θεσμό του δημοψηφίσματος, την δημοκρατία και τον κυρίαρχο λαό.
  5. Ούτε νομίζω ότι είναι λύση να σηκωθεί η Ιρλανδία και να φύγει ή εάν δεν θέλει από μόνη της να την διώξουν οι άλλοι.
  6. Η καλύτερη δυνατή λύση είναι να συνεχίσουν όλοι οι υπόλοιποι, που θα εγκρίνουν την Συνθήκη με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις, που αυτή τούς απονέμει και με την Ιρλανδία σε αυτά, που έχει εγκρίνει μέχρι τώρα. Στο κάτω κάτω δεν νομίζω ότι η Συνθήκη της Λισσαβώνας στηρίχθηκε στο μηδέν για να είναι κάτι τέτοιο αδύνατο. παράλληλα θα πρέπει να υπάρχουν όλες οι απαραίτητες πρόνοιες, ώστε να μπορεί να ενταχθεί και η Ιρλανδία, εάν και όποτε το θελήσει.
  7. Σημαντικότερο όλων είναι να συμφωνηθεί ότι οι μεταρρυθμίσεις συνθηκών κλπ είτε θα εγκρίνονται από όλα τα Κράτη μέλη δια της οδού των αντιπροσωπευτικών σωμάτων είτε με πανευρωπαϊκό, που θα διεξάγεται την ίδια ημέρα μάλιστα, δημοψήφισμα. Πότε, όμως, με μίγμα και των δύο. Το υπάρχον σύστημα οδηγεί σε πολλαπλές κρίσεις. Εάν δεν υπάρξει μια τέτοια μεταρρύθμιση και η επόμενη Συνθήκη-η οποία ευχόμαστε να είναι ένα σύντομο και εύληπτο κείμενο- ή μεταρρύθμισή της θα δημιουργήσει τα ανάλογα χτυποκάρδια.
Advertisements

2 responses »

  1. Ο/Η agorafoviagr λέει:

    Φίλε μου Ντροπαλέ, πολύ όμορφο το άρθρο σου, με πολύ καλή επιχειρηματολογία! Να σταματήσει η Ιρλανδία την πορεία της Ε.Ε. στο συγκεκριμένο ζήτημα; Να συνεχίσει η Ε.Ε. χωρίς την Ιρλανδία; Σε κάθε ζήτημα, μου αρέσει να κοιτώ το αντικείμενο και τις συνθήκες. Δηλαδή, δε μπορώ να πω, πως πρέπει να γίνονται δημοψηφίσματα ή να μη γίνονται. Ανάλογα με το αντικείμενο και τις συνθήκες. Ο λαός πράγματι, μπορεί να ψηφίσει συναισθηματικά και όχι ρεαλιστικά. Όμως, γενικά, τι είναι καλύτερο; Να αισθάνεται ο λαός αδικημένος από την απόφαση μίας δημοκρατικά εκλεγμένης κυβέρνησης; Ή να αισθάνεται ο λαός δικαιωμένος και όχι, παραμερισμένος (ακόμα και αν ψηφίσει με βάση το συναίσθημα) και η κυβέρνηση, απογοητευμένη που δε μπόρεσε να περάσει ένα μέτρο κρίσιμο για το μέλλον του; Λέει ένα ρητό «Φωνή λαού, οργή Θεού». Σε κάποια ζητήματα, πιστεύω, πως ο λαός πρέπει να αποφασίζει με δημοψήφισμα, ακόμα και αν υπάρχει η πιθανότητα να κάνει λάθος. Φυσικά υπάρχει και η αντίθετη άποψη, η οποία είναι απολύτως σεβαστή. Καλή εβδομάδα να έχουμε φίλε μου!
    Με αγάπη πάντα
    Agorafoviagr

  2. Ο/Η Ντροπαλός λέει:

    Καλημέρα,
    Νομίζω ότι ο προβληματισμός για τα δημοψηφίσματα εν γένει προκύπτει από το εξής: αποτελούν δείγματα «άμεσης δημοκρατίες» σε μεγέθη, που δύσκολα θα μπορούσαν να στηρίξουν τέτοιες μορφές πολιτικής συμμετοχής. Εξάλλου, ο λαός καλείται απλώς να (μην) εγκρίνει κάτι σε μία πρόταση δημοψηφίσματος και όχι να την συνδιαμορφώσει.
    Στο συγκεκριμένο δημοψήφισμα τώρα, πρέπει να λάβουμε υπ’ όψιν ότι δεν ήταν πανευρωπαϊκό, αλλά διεξήχθη σε ένα μόνο Κράτος Μέλος.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s