Αφού αμφιταλαντεύθηκα για αρκετές εβδομάδες δεν άντεξα και άρχισα να αγοράζω τις όπερες, τις οποίες δίνουν οι εφημερίδες Καθημερινή και Βήμα. Εάν προβληματιζόμουν σε κάτι και δίσταζα να τις αγοράσω ήταν μεταξύ άλλων το εξής: η όπερα είναι ένα ευρύτερο από μουσικό έργο. Σκεφτόμουν, καθώς γενικότερα είχα πολύ καιρό να αγοράσω κάποιον δίσκο όπερας, μήπως θα ήταν καλύτερα να αγόραζα όπερες σε μορφή dvd, έτσι ώστε να τις βλέπω και στην τηλεόραση. Να δημιουργώ την πλησιέστερη δυνατή οπτικοακουστική εμπειρία σε σχέση με το θέατρο, διότι η ακρόαση σού προσφέρει την πλησιέστερη εμπειρία μόνο της ακρόασης, όχι και της θέασης της όπερας. Από την άλλη, ήταν και οι αναλύσεις στα ελληνικά, που ήθελα να διαβάσω και μού κινούσαν την περιέργεια. Με αυτά και με αυτά και με άλλα ξεκίνησα να τις αγοράζω. Αφορμή για την δημοσίευση αυτή, λοιπόν, είναι η αγορά των κασσετίνων αυτών.
Η όπερα, εάν θυμάμαι καλά εκκίνησε από την Αναγεννησιακή Ιταλία ως μία προσπάθεια αναβίωσης του Αρχαίου Δράματος για να συνεχισθεί η εξέλιξή της μέχρι και σήμερα. Με την πάροδο των ετών και των αιώνων, πολλά άλλαξαν στην όπερα. Από την θεματολογία, μέχρι και τους συμβολισμούς των φωνών. Από τα μυθολογικά θέματα ακόμα και σε θέματα επικαιρότητας. Και μπορεί σήμερα να μάς φαίνεται παράξενο, που κάποτε στις όπερες ο ρόλος του καλού πρωταγωνιστή ήρωα απαιτούσε φωνή soprano (με αποτέλεσμα την ύπαρξη τότε του φαινομένου των καστράττο, προφανής συνέπεια των τότε ηθών της κοινωνίας και της απέχθειάς της να βγει το γυναικείο φύλο στη δημόσια σφαίρα, και της απόδοσης των ρόλων αυτών σε γυναίκες τραγουδίστριες σήμερα), αλλά οι υψηλές περιοχές συνδέονταν με το υψηλό το άνω το αγγελικό κλπ. Αντιθέτως, οι χαμηλές περιοχές με το χαμερπές, το υποχθόνιο, το διαβολικό κλπ. Ενδεχομένως ακόμα και τα μιούζικαλ να πρέπει να τα θεωρούμε ως μία εξέλιξη στην μορφή της όπερας, ή τουλάχιστον της οπερέττας. Δεν ξέρω εάν οφείλεται ( ή και εάν όντως συμβαίνει σε αυτόν τον λόγο) στην μάλλον απουσία παιδίας προς την λόγια μουσική στην Ελλάδα, με αποτέλεσμα να αγνοούμε την τωρινή εξέλιξή της, αλλά έχω την αίσθηση ότι η κορυφαία στιγμή της όπερας υπήρξε ο 19ος αιώνας και κορυφαίοι εκπρόσωποί της οι Ιώσηππος Βέρντι και Ριχάρδος Βάγκνερ.
Ο Ριχάρδος Βάγκνερ θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι επιχείρησε να κάνει το ανάλογο των πρωτοπόρων Φλωρεντινών της όπερας. Θεματολογία βασισμένη στην μυθολογία, την γερμανική αυτή την φορά ή από μία άλλη οπτική γωνία θα μπορούσαμε να ισχυρισθούμε ότι δεν διαφοροποιήθηκε και τόσο, εάν σκεφτούμε ότι αμφότεροι οι πολιτισμοί και οι μυθολογίες τους ανήκουν στο ινδοευρωπαϊκό πρότυπο. Επίσης μέλημά του ήταν το καθολικό έργο τέχνης, το Gesamtkunstwerk. Η όπερα στον Βάγκνερ, δεν είναι πρωτίστως η μουσική με τα υπόλοιπα συμπληρώματα είναι ένα ενιαίο όλον.
Από την άλλη θα μπορούσαμε να δούμε στον Βέρντι και στις όπερες του, το ανάλογο των επιδιώξεων και των επιδράσεων, που έχει σήμερα ο κινηματογράφος. Ο Βέρντι σε πολλές του όπερες αντλεί την θεματολογία του από την λογοτεχνία, όπως κάνει και ο κινηματογράφος. Και μπορεί, λόγω των παιδικών διασκευών, να θεωρούμε τον Ουγκώ, τον Δουμά κλπ απλοϊκούς «παιδικούς» λογοτέχνες, η αλήθεια, όμως είναι διαφορετική.
Ένα άλλο, που ενδεχομένως να διαφοροποιεί τον Βέρντι από τον Βάγκνερ να είναι η μελωδικότητα του πρώτου, η ικανότητά του σε μελωδίες, που μπορούν να εντυπωθούν και να αναπαραχθούν στον νού μας. Νομίζω, ότι και χωρίς να ξέρουν την πηγή πάρα πολλοί άνθρωποι έχουν σφυρίξει, μουρμουρίσει, ακούσει νοητικά κλπ την Εισαγωγή από την Δύναμη του Πεπρωμένου, το δέυτερο μέρος (αυτό, που ξεκινά με τα βιολομτσέλλα) από την εισαγωγή των Σικελικών Εσπερινών, το Va Pensiero από το Ναμπούκκο, το Questa o Quella, το La donna e mobile, το Caro nome από τον Ριγκολέττο, το Stride la vampa, το Il ballen del suo sorisso, το Tacea la notte από τον Τροβατόρε, το πρελούδιο (πρωτίστως της πρώτης πράξης), το Libiamo, το Di Provenza από την Τραβιάτα, το Se quel guerrier io fossi-celeste Aida από την ομώνυμη όπερα κλπ. Αντιθέτως, στον Βάγκνερ οι περισσότεροι μπορούμε να θυμηθούμε το νυφικό (και όχι γαμήλιο εμβατήριο, αυτό το συνέθεσε ο Mendelssohn) χωροδιακό Treulich geführt από τον Lohengrin, την εισαγωγή από τους Αρχιτραγουδιστές της Νυρεμβέργης, την Επέλαση των Βαλκυριών από τις Βαλκυρίες. Δεν νομίζω να θυμόμαστε πολλά περισσότερα.
Ένεκα αυτού πολλοί λένε ότι σε σχέση με τον Βάγκνερ, πως ο Βέρντι είναι απλοϊκός, ότι η μουσική του δεν έχει βάθος, ότι οι ενορχηστρώσεις του δεν είναι τίποτα άλλο παρά συνοδευτικό ακκομπιαναμέντο για τους τραγουδιστές. Τα περί ορχήστρας-ακκομπιαναμέντου, τα έχουν διατυπώσει και μουσικοκριτικοί, ακόμα και την εποχή, που παρουσιάζονταν οι όπερες για πρώτη φορά. Ενδεχομένως, ως έναν βαθμό, να είχαν δίκιο. Πρέπει, όμως, να μην ξεχνάμε ότι ήδη από τότε υπήρχε ο «ανταγωνισμός» μεταξύ των ακολούθων των δύο ρευμάτων. Επιπλεόν, ας μην ξεχνάμε την ικανότητα του Βέρντι στην αντίστιξη.
Έξω από τον χώρο των φιλόμουσων, μουσικών και μουσικοκριτικών νομίζω ότι αυτό που κρύβει η απαξίωση της μουσικής του Βέρντι ως αφελής είναι ένας ψευδοελιτισμός. Η άποψη, που θεωρεί ότι εάν κάτι είναι εύηχο, εύληπτο μπορεί να κατανοηθεί και να αναπαραχθεί από τους πολλούς είναι κατώτερο και πως τα μέλη της ελίτ αυτής δεν μπορούν να ακούν την ίδια μουσική με τον όχλο. Η ψευδοελιτίστικη αντίληψη ότι, εάν κάτι είναι εύηχο, εύληπτο αρμονικό ευκολομνημόνευτο πως είναι μη-ποιοτικό. Βέβαια, η μουσική του Βάγκνερ δεν θα την χαρακτηρίζαμε κακόηχη και δυσαρμονική, αλλά ευκολομνημόνευτη, όπως είδαμε, δεν είναι.
Στην πραγματικότητα δεν μπορούμε να πούμε ότι η μουσική του ενός συνθέτη είναι καλύτερη από την άλλη. Για τους πραγματικά φιλόμουσους δεν υπάρχει δίλημμα Οπωσδήποτε ο καθένας μας έχει τις προτιμήσεις του, όμως, δεν μπορεί να χρησιμοποιείται η μουσική ως δείγμα (ψευδο)ελιτισμού. Στο κάτω κάτω μάς εμποδίζει να την απολαύσουμε.

Advertisements

2 responses »

  1. Ο/Η An-Lu λέει:

    Είμαι «Βερντικιά» εξ απαλών ονύχων…πειράζει;!

    ΥΓ Με γειά το τεμπλέτι!

  2. Ο/Η Ντροπαλός λέει:

    Και εγώ Βερντικό θα χαρακτήριζα τον εαυτό μου. Όμως, ο κάθε συνθέτης έχει τις αρετές του!
    Για το τεμπλέτι: Ε να μπαίνουμε στο κλίμα σιγά σιγά 🙂

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s