(Σημείωση: επανέρχομαι στον ορθογραφικό κλπ έλεγχο. Έτσι ό,τι παρ’ ελπίδα μού ξεφεύγει δεν θα σημειώνεται με μαύρο)
Πριν από λίγο καιρό είχα γράψει ένα πόστ με τίτλο «γλωσσολογικό ‘και εάν'», το οποίο εφάρμοζε κάποιους «φωνολογικούς νόμους των συμφώνων» των γερμανικών στα αγγλικά και το αντίστροφο, ενώ με το επόμενό μου πόστ «λεξικολογία και πολιτικές πεποιθήσεις» είχα εκφράσει τις ανησυχίες μου στο κατά πόσο η απαίτηση του κονφορμισμού μπορεί να επιρρεάσει την επιστημονική έρευνα, τόσο γενικότερα όσο και στο ειδικότερο επιστημονικό πεδίο της γλωσσολογίας. Πέρα από την αυτονομία του προβληματισμού ή του χιούμορ, τα ποστ αυτά αποτελούν και εισαγωγή προς τον γενικότερο προβληματισμό ή προβληματισμούς μου, οι οποίοι θα αναπτυχθούν εδώ: εννοώ κατά κύριο λόγο την σχέση γλώσσας και έθνους και δευτερευόντως την σχέση και ισορροπία μεταξύ περιγραφικής και κανονιστικής γλωσσολογίας.
Εάν θυμάστε αναφερόμουν στην τυπική γερμανική. Αυτό για τους εξής λόγους: Πρώτον στα ελληνικά δεν υπάρχει η διάκριση-ή τουλάχιστον εγώ δεν ξέρω να υπάρχει- μεταξύ Deutsch/Germanisch ή German/Germanic. Δεύτερον πέρα από τα «Γερμανικά», το κοινό γλωσσικό όργανο επικοινωνίας όλων των Γερμανών (αλλά και Αυστριακών και Ελβετών), μία από τις επίσημες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την γλώσσα που διδασκόμαστε, όσοι επιλέξουμε αυτό το μάθημα στο σχολείο και το φροντιστήριο, υπάρχουν στην Γερμανία και κάποια άλλα Γερμανικά. Τα «τυπικά», τα «επίσημα» Γερμανικά, η Τυποποιημένη Υψηλή Γερμανική, ανήκει στον κλάδο των Υψηλών Γερμανικών. Πρέπει να διευκρινισθεί ότι το «υψηλός», δεν έχει σχέση με κάποια ανωτερότητα, αλλά στο ότι η συγκεκριμένη (αλλά και παρεμφερείς) διάλεκτος αναπτύχθηκε κατά κύριο λόγο στα Νότια και ορεινά και ως εκ τούτου «υψηλά» μέρη του Γερμανόφωνου χώρου. Πέρα από αυτά υπάρχουν και τα Χαμηλά Γερμανικά. Σε αναλογία με τα Υψηλά Γερμανικά, ο χαρακτηρισμός δεν είναι αξιολογικός, αλλά αναφέρεται στο πού αναπτύχθηκαν αυτές οι διάλεκτοι: στα χαμηλά-πεδινά μέρη. Πρέπει να σημειωθεί ότι στις Χαμηλές Γερμανικές Γλώσσες ανήκουν τόσο τα Ολλανδικά -και η από αυτά προερχόμενα Afrikaans- όσο και η πιο διαδεδομένη σήμερα γλώσσα στον κόσμο, δηλαδή τα Αγγλικά. Ενώ Αγγλία και Ολλανδία διαθέτουν όλες τους τις διαλεκτικές ποικιλλίες στην ομάδα της χαμηλής Γερμανικής (νομίζω), στην Γερμανία και στην γλώσσα της συναντώνται και τα δύο είδη ποικιλλιών. Εδώ φυσικά μού δημιουργούνται οι απορίες κλπ, οι οποίες είναι η αφορμή για το συγκεκριμένο ποστ και για τα προηγούμενα τα εισαγωγικά αλλά και ανεξάρτητα προς αυτό. Στην πραγματικότητα, το υποθετικό λεξιλόγιο μου, αφορούσε μία Γερμανική, η οποία δεν βίωσε τις αλλαγές της υψηλής, αλλά συνέχισε να έχει αναπτυγμένο το συμφωνικό της σύστημα, όπως οι χαμηλές γερμανικές διάλεκτοι.
Άραγε, πώς θα ήταν μια Γερμανία, η οποία θα είχε επιλέξει ως παγγερμανικό όργανο συνεννόησης, μία χαμηλή αντί για μία υψηλή γερμανική διάλεκτο; Μήπως γεωγραφικά θα οριζόταν διαφορετικά; Μήπως θα μιλούσαμε για μια Χανσεατική Γερμανία (εδώ επιρρεάζομαι από την πληροφορία ότι η Χανσεατική Ένωση χρησιμοποιούσε διαλέκτους χαμηλής Γερμανικής για συνεννόηση), η οποία θα ήταν περισσότερο προσανατολισμένη προς την θάλασσα και το εμπόριο; Κοιτάζοντας ευρύτερα το ζήτημα: μήπως τότε η φαντασιακή αντίστιξη μεταξύ του ηπειρωτικού και του αγγλοσαξωνικού προτύπου δεν θα είχε λόγο ύπαρξης; Βλέποντας δε την επιτυχία μίας χαμηλής γερμανικής γλώσσας, δηλαδή των αγγλικών, άραγε οι Γερμανοί μπαίνουν σε δεύτερες σκέψεις για το ποιού είδους διαλέκτων επέλεξαν να αναπτύξουν ως επίσημη γλώσσα (φυσικά είναι ερώτηση χωρίς νόημα, ή στην καλύτερη περίπτωση για σενάριο υποθετικής ιστορίας)
Στην Γερμανία οι Υψηλές Γερμανικές διάλεκτοι έγιναν επίσημη γλώσσα τυπόποιήθηκε, καλλιεργήθηκε, μπήκαν κανόνες κλπ, σε αντίθεση με τις χαμηλές γερμανικές, οι οποίες δεν τυποποιήθηκαν. Αυτό, φυσικά, μάς επιτρέπει να θέσουμε το ερώτημα για τα όρια μεταξύ της περιγραφικής και της κανονιστικής γλωσσολογίας, εάν με την δεύτερη-μεταξύ άλλων- εννούμε και ζητήματα, όπως η ορθογραφία και η σωστή προφορά. Και εάν στην Γερμανία οι χαμηλές γερμανικές διάλεκτοι δεν τυποποιήθηκαν στην κοντινή Ολλανδία αυτό έγινε και αναπτύχθηκε η τυπική Ολλανδική γλώσσα. Δεν αναφέρομαι στην περίπτωση της αγγλικής γλώσσας, όχι μόνο λόγω της μεγαλύτερη απόστασης, στην οποία θα πρέπει να προστεθεί και το φυσικό εμπόδιο του ύδατος, αλλά και γιατί η αγγλική δέχθηκε πολλές επιρροές από την γαλλική με αποτέλεσμα να είναι αρκετά λατινοποιημένη (για την ιστορία: η αγγλική είναι η πλέον λατινοποιημένη γερμανική γλώσσα, ενώ η γαλλική η πιο γερμανική-ας μην ξεχνάμε ότι οι Φράγκοι ήταν γερμανικό φύλο). Λαμβάνοντας υπ’ όψιν inter alia ότι η χαμηλή γερμανική μοιράζεται πολλές λέξεις κλπ με την Ολλανδική (π.χ op, twee, dorp, holt), απλούστερο κλιτικό ρηματικό και πτωτικό σύστημα, αλλά και φωνολογικό, καθώς ανήκουν και οι δύο στις χαμηλές γερμανικές γλώσσες, αναρωτιέμαι το εξής: οι χαμηλές γερμανικές διάλεκτοι είναι «Γερμανικά» ή «Ολλανδικά»; Με λίγα λόγια, ποιό είναι το κριτήριο για μια γλώσσα να χαρακτηρισθεί ως τέτοια ή ως διάλεκτος (ενδιαφέρων αφορισμός εδώ) και ποιό το κριτήριο, ώστε μία διάλεκτος να ενταχθεί στην Α ή στην Β συγγενική γλώσσα; Ποιό είναι το όριο του γλωσσολογικού συνεχούς, όπου περνάμε από την μία γλώσσα και τις διαλέκτους της στην άλλη και στις διαλέκτους της; Μήπως παίζει ρόλο και η πολιτική και η ιδεολογία; Εάν έμπαινε θέμα (ορθογραφικής) τυποποίησης των χαμηλών γερμανικών διαλέκτων της Γερμανίας, η αναφορά θα έπρεπε να στην τυπική Γερμανική ή στην Ολλανδική; Φυσικότερη επιλογή θα μού φαινόταν η δεύτερη, εάν και θα μού φαινόταν αρκετά λογικό οι ρυθμιστές να επέλεγαν ορισμένες διαφοροποιήσεις ώστε να φαίνεται ότι πρόκειται για διαφορετική γλώσσα.
Τα ερωτήματα αυτά ισχύουν, φυσικά, και για άλλες ομάδες γλωσσών; Πότε π.χ τα Ιταλικά γίνονται Γαλλικά και το αντίστροφο; Και υπάρχει περίπτωση κάποιες Ιταλικές διάλεκτοι να είναι κατ’ ουσίαν Γαλλικές και το αντίστροφο (και Γαλλικές, Ισπανικές και οι τελευταίες Πορτογαλικές κλπ κλπ), αλλά ένεκα πολιτικής να έχουν χαρακτηρισθει ως τέτοιες; Ο λόγος, που έκανα αναφορά στις Γερμανικές γλώσσες είναι επειδή έχω κάνει μαθήματα Αγγλικών και Γερμανικών, οπότε έχω καλύτερη εποπτεία αυτής της οικογένειας γλωσσών, εάν και είναι αλήθεια ότι για την συγκεκριμένη οικογένεια η ρήση «μοιάζουν μεταξύ τους» δεν ακούγεται τόσο πολύ στην Ελλάδα, όσο για τις λατινογενείς γλώσσες. Και στα καθ’ ημάς η Κυπριακή είναι γλώσσα ή διάλεκτος;
Συνοψίζοντας ας υποθέσουμε ότι υπάρχουν τρεις (υποθετικές) γλώσσες διάλεκτοι: η Α, η Β και η Γ. Επιλέγουμε μια λέξη από το λεξιλόγιο τους (δεν εμβαθύνω, τόσο για την πολυπλοκότητα όσο και γιατί δεν το γνωρίζω το θέμα, στο ζήτημα λέξεων με κοινή αφετηρία, αλλά διαφορετική σύγχρονη σημασία, όπως π.χ υπάρχει μεταξυ αγγλικών και γερμανικών στα true/treu, become/bekommen, knight/Knecht, gift/Gift κλπ).
Α: *gebadivula
Β: *kebadivula
Γ: *heveotiboureu
δεν θα υπερίσχυε το πολιτικό, αντί για το γλωσσολογικό κριτήριο, εάν διαβάζαμε ότι η Α με την Β γλώσσα είναι διαφορετικές, ενώ η Α (ή η Β) με την Γ ότι είναι η ίδια γλώσσα, αλλά απλώς διαφορετικές διάλεκτοι;

Advertisements

One response »

  1. Ο/Η pølsemannen λέει:

    Φυσικά και υπερισχύει το πολιτικό κριτήριο σε τέτοιες περιπτώσεις.
    Όπως άλλωστε το απείρου κάλους Srpski / Hrvatski / Bosanski (Σερβικά / Κροατικά / Βοσνιακά ). Ως γνωστόν πρόκειται για την ίδια γλώσσα (Σερβοκροατικά) που γράφεται είτε με κυριλλικούς είτε με λατινικούς χαρακτήρες. Μάλιστα οι Κροάτες μέσα στην λύσσα τους να διαφοροποιηθούν από τους Σέρβους άλλαξαν την λέξη Passos (Διαβατήριο) με την λέξη Putovnica κ.ο.κ.

    Οι Σκανδιναβικές γλώσσες (Κυρίως Σουηδικά, Δανικά, Νορβηγικά – τα Ισλανδικά είναι σαφώς πιο «αρχαιοπρεπή» και διαφέρουν αρκετά) μοιάζουν αρκετά μεταξύ τους και κατά βάση δεν υπάρχει πρόβλημα συνεννόησης μεταξύ ενός Σουηδού και ενός Δανού π.χ. (Πάντα με την προσθήκη λίγης καλής θέλησης διότι οι Δανοί μιλούν λες και έχουν βραστή πατάτα μέσα στο στόμα τους.)

    Πάντως σε αυτή την περίπτωση πέρα από τους πολιτικούς ανταγωνισμούς και τις αντιζηλίες μεταξύ γειτόνων, υπάρχουν και ορισμένοι γραμματικοί και ορθογραφικοί κανόνες που θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν την αναφορά των 3 γλωσσών σαν ξεχωριστές.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s