Μία από τις αγαπημένες μου ασχολίες ήταν και είναι το ξεφύλλισμα των λεξικών. Εάν δε το λεξικό διαθέτει και ιστορικά στοιχεία για την πορεία της λέξης μέσα στον χρόνο, όπως και ετυμολογίες- όπου φαίνονται και οι συγγένειες με λέξεις σε άλλες γλώωσες– έστω και εάν έχει μεταβληθεί η σημασία τους ή εξ’ αρχής η σημασία ήταν άλλη, το απολαμβάνω ακόμα περισσότερο. Και πολλές φορές, ενώ ξεκινώ να βρω μία λέξη από παραπομπή σε παραπομπή, ή πολύ απλά πέφτοντας τυχαία το μάτι, ξεκινώ μεγάλα λεξικά ταξίδια: από τον «άβακα» μπορεί να φτάσω στην «μεταφυσική» μετά να πάω στο «κουτσομπολιό», έπειτα στο «συναγελάζομα»ι μετά στην «πινακοθήκη», από ‘κει στο «εμφορούμαι» και εάν δεν πω: «μήπως το παράκανα;», δεν πρόκειται να σταματήσω ποτέ.
Είναι αλήθεια ότι μέχρι πριν λίγα χρόνια δεν διέθετα λεξικό. Τι αναζητήσεις μου αυτές τις έκανα στις εγκυκλοπαίδιες και συγκεκριμένα στο Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ελευθερουδάκη, μάλλον Μεσοπολεμικό με συμπλήρωμα της δεκαετίας 1950 και το Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ηλίου. Νομίζω, ότι το πρώτο ήταν καλύτερο από το δεύτερο, παρά το ότι ήταν παλαιότερο. Είχα και κάποια αμιγή λεξικά, μάλλον σχολικού τύπου, εάν και τώρα που το ξανασκέπτομαι δεν ξέρω, εάν ήταν και τόσο καλά: φαίνεται να έλειπαν βασικά λήμματα, υπήρχαν σελίδες κακοτυπωμένες κλπ. Ενδεχομένως να κάνω λάθος, αλλά έχω την αίσθηση ότι το «σπορ των λεξικών» (ή τουλάχιστον της διάθεσης «καλών» λεξικών στο ευρύ κοινό/επικοινωνίας των λεξικολόγων με το κοινό) δεν είναι και τόσο αναπτυγμένο στην Ελλάδα. Από την άλλη, βέβαια, θα πρέπει να σημειωθεί ότι καθώς στην Ελλάδα υπάρχουν απαιτήσεις η επιστήμη να προσαρμόζεται σε πεποιθήσεις και προκαταλήψεις παρά σε ευρήματα ή σε στέρεες θεωρίες, θέλει αρκετό θάρρος να βγει στην δημοσιότητα κάποιο έργο, που μπορεί να ταράξει τις πεποιθήσεις και, πού μπορεί να επιφέρει όχι επιστημονική αλλά δικαστική κριτική. Τέτοια περίπτωση ήταν και αυτή του λεξικού «Μπαμπινιώτη» με το περιβόητο ερμήνευμα, ανάμεσα στα άλλα, της λέξης «Βούλγαρος». Αγόρασα το συγκεκριμένο Λεξικό και συγκεκριμενότερα την έκδοση με το επίμαχο λήμμα. Το θεωρώ το καλύτερο λεξικό, που έχω σπίτι μου, ιδίως όταν το συγκρίνω με τα προηγούμενα, που είχα. Δεν ξέρω, εάν θεωρείται όντως καλό- ή όχι, εάν θα μπορούσε να είχε γραφεί καλύτερο κλπ. Τέλος πάντων, για να μην σας κουράζω, αυτό το λεξικό είναι που ανοίγω είτε για να ψάξω λέξεις, που αγνοώ το ερμήνευμά τους, είτε έτσι και χάνομαι σε ταξίδια από λέξεις σε λέξεις.
Σε μία από αυτές τις αναζητήσεις μου έπεσα και στο λήμμα «βασιλιάς». Αρχίζω να το διαβάζω..μπλα, μπλα, μπλα, φτάνω στα ιστορικοετυμολογικά, όπου διαβάζω-μεταξύ άλλων: …τόσο το αρχικό επίθεμα -eF-όσο και όσο και ο σχηματισμός του θηλυκού βασίλισσα, οδηγούν στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για δάνειο ανατολικής προέλ. , όπως άλλωστε και ο ίδιος ο θεσμός της βασιλείας( ας σημειωθεί ότι η καταλ -ίσσα στο βασίλισσα είναι κατ’ αναλογίαν προς εθνωνύμια ανατολικής προελ. όπως Φοίνισσα….)….» (λήημα «βασιλιάς», Γ. Μπαμπινιώτη, Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, σ. 358).
Δεν ξέρω γιατί, αλλά είμαι αρκετά καχύποπτος σε αυτό το ερμήνευμα. Έχω την πεποίθηση ότι σκοός ήταν να επιβεβαιωθούν οι πεποιθήσεις του αναγνωστικού κοινού (ότι ο θεσμός της βασιλείας ήταν ξένος προς τα ελληνικά ειωθότα, ότι ήταν ένα «κακό», που ήλθε από εκεί και που δεν μπόρεσε να αποκρουσθεί, όπως έγινε με τους Πέρσες αργότερα), ενδεχομένως και να γίενει δήλωση «πολιτικών φρονημάτων» του υπευθύνου του λεξικού. Η υποψία μου ενισχύεται, καθώς ανατρέχοντας από περιέργεια στο λήμμα «δημοκράτης» (σ. 477), όπου δίνεται και το θηλυκό «δημοκράτισσα» δεν γίνεται παραπομπή και αναφορά στην θεωρία ότι η κατάληξη, προέρχεται κατ’ αναλογίαν προς εθνωνύμια ανατολικής προέλευσης. Συνέχισα δε στο ίδιο το λήμμα «-ισσα» (σ. 794), όπου λέει ότι αναφέρεται αριχώς σε θηλ. εθνωνύμια, χωρίς να κάνει αναφορά στο «ανατολικής προέλευσης». Δεν γνωρίζω, ποιά είναι τα φρονήματα του συντάκτη του λεξικού και ούτε με ενδιαφέρουν. Αυτό, που με προβληματίζει είναι το εξής: δεν έχουμε προχωρήσει καθόλου από τότε, που κάποιος ήταν υποχρεωμένος να πει: «Με λένε Παπατρεχαγυρευόπουλο και δηλώνω ρητώς ότι δεν είμαι κομμουνιστής.»; Και τουλάχιστον, τότε γνωρίζαμε ότι τέτοιες δηλώσεις γίνονταν προς το Κράτος, σήμερα βλέπουμε ότι δηλώσεις νομιμοφροσύνης απαιτεί ο κοινωνικός κονφορμισμός. Δεν γνωρίζω, τί από τα δύο είναι περισσότερο καταπιεστικό η δήλση στο Κράτος ή η δήλωση στην κοινωνία, αλλά σε κάθε περίπτωση ο συμβιβασμός της επιστήμης, ώστε να ικανοποιηθεί η κοινωνία δεν ωφελεί ούτε την επιστήμη, αλλά ούτε και την κοινωνία. Με λίγα λόγια αμφισβητώ την επιστημονικότητα, του συγκεκριμένου τμήματος της ανάλυσης και θεωρώ ότι θυσιασθηκε για χάρη του κοινωνικού κονφορμισμού.
Δεν νομίζω ότι ένας τέτοιος εξαναγκασμός ταιριάζει σε μια κοινωνία, η οποία θέλει να λέγεται «σύγχρονη ευρωπαϊκή». Επίσης, όπως προανέφερα ούτε την ωφελεί. Στις πραγματικά προοδευτικές και σύγχρονες χώρες η σκέψη δεν ποινικοποειείται, όπως γίνεται στην Ελλάδα και αυτό που ενδιαφέρει είναι το επιχείρημα και η ποιότητά του. Οι επιστήμονες, οι φιλόσοφοι, ο καθένας γενικότερα παραθέτουν τα επιχειρήματά τους, τις ερευνές τους κλπ και δεν αναγκάζονται να κάνουν δηλώσεις του τύπου: «η δημοκρατία είναι εγγενώς συνυφασμένη με αυτόν τον λαό» ή «Ανέκαθεν ο λαός θεωρούσε την βασιλεία το άριστο των πολιτευμάτων» κλπ. Αμφιβάλλω πχ ότι στην Γαλλία δεν υπάρχουν βασιλόφρονες και στο ΗΒ δημοκράτες και ακόμα περισσότερο αμφιβάλλω ότι εξαναγκάζονται σε δηλώσεις πολιτικών φρονημάτων σε βάρος της επιστήμης και της φιλοσοφίας.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s