Πριν από μερικές ημέρες τελείωσα την ανάγνωση του βιβλιόυ Ο Γάλλος Μαθηματικός του ελληνικής καταγωγής Αυστραλού Συγγραφέα Tom Petsinis. Το βιβλίο είναι μία μυθιστορηματική βιογραφία, σε μορφή αφήγησης πρώτου προσώπου, του Ευαρίστου Galois. Το βιβλίο δεν εμβαθύνει, εκλαϊκευτικά φυσικά, στην θεωρία του Galois-την αναφέρει μόνο ονομαστικά- εμμένοντας στον βιογραφικό του χαρακτήρα.
Ο Galois αποτελεί εμβληματική μορφή στον χώρο των μαθηματικών, αφού σε πολύ μικρή ηλικία (συν)ανακάλυψε κάποια μαθηματική θεωρία, ενώ ο θάνατός του ήταν αποτέλεσμα μιας μονομαχίας, όταν διεκδίκησε κάποια κοπέλλα, μάλλον την Stéphanie du Motel, από τον επίσημο αρραβωνιαστικό της.
Ο θρύλος του Galois έχει αναπτυχθεί λόγω μιας παρανόησης. Μια ημέρα πριν την μοιραία για αυτόν μονομαχία, γνωρίζοντας το αποτέλεσμά της θα στείλει την «μαθηματική» του διαθήκη, στον φίλο του Αύγουστο Chevalier. Οι μαθηματικές του, όμως, θεωρίες δεν αναπτύχθηκαν εκείνη την νύχτα, δεν ήταν έμπνευση της στιγμής, μία μορφή «κυκνείου άσματος» πριν από τον βέβαιο θάνατο. Τις είχε αναπτύξει προηγουμένως και αυτό, που είναι αξιοθαύμαστο, είναι ότι τις είχε αναπτύξει σε μικρή ηλικία, στην εφηβεία του δηλαδή.
Ισχυρός χαρακτήρας σκληρός με το ancien regime, το οποίο θεώρησε κατά πολύ υπεύθυνο εξάλλου για την αυτοκτονία του πατέρα του, ο Ευάριστος Galois δεν ήταν μόνο μαθηματικός αλλά και αγωνιστής σε σημείο αυτοκαταστροφικό. Τουλάχιστον αυτήν την εικόνα απεκόμισα από το βιβλίο. Ήταν επίσης και ασυμβίβαστος. Εάν έχασε την είσοδό του στο Πολυτεχνείο, για να «συμβιβασθεί» στο τέλος αναγκαστικά με την φοίτηση στο Προπαρασκευαστικό (που ακόμα δεν είχε γίνει η Ecole Normale με το κύρος που φέρει) ήταν επειδή δεν θέλησε να συμβιβασθεί ηθελημένα με εξετάστές, που έκαναν βαρετές ερωτήσεις και ήταν κατά αυτόν άσχετοι (φυσικά μια αντίστροφη ανάγνωση θα μπορούσε να μας πει ότι στο τέλος τέλος είχε κάπως μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του).
Ο Ευάριστος Galois διχάσθηκε ανάμεσα στην αγάπη του για τα μαθηματικά και στην ενργή και δυναμική επαναστατική πολιτική του συμμετοχή. Ισχυρός χαρακτήρας, όπως προαναφέραμε, διχαζόταν στο πού έπρεπε στο τέλος να αφοσιωθεί. Όποτε αφοσιωνόταν σε κάτι-και στο τέλος φάνηκε, σε εμένα τουλάχιστον, ότι αφοσιώθηκε στον πολιτικό αγώνα- το έκανε απόλυτα, ασυμβίβαστα συνεπέστατα, σχεδόν εμμονικά.
Το ίδιο και στην προοπτική της μονομαχίας. Γνώριζε ότι δεν υπήρχαν ελπίδες. Όχι μόνο δεν γνώριζε καλά τον χειρισμό των όπλων, αλλά ο αντίπαλός του, ο Pescheux d’Herbenville (μάλλον) ήταν στρατιωτικός (το πρότυπο του Galois, όταν είχε εμπλακεί με τους πολιτικούς αγώνες και το πυροβολικό). Αντί να κάνει πίσω, βάδισε προς τον βέβαιο θάνατο, συνεπής στην επιλογή του. Στο μεταξύ ψάχνοντας βρήκα και αυτό για τον Galois
Αφήνοντας τον νου να ταξιδέψει ελεύθερα θυμάμαι τον Σωκράτη και το πώς αρνήθηκε τις όποιες προτάσεις των φίλων του, ώστε να αποφύγει να πιεί το κώνειο και να σώσει την ζωή του. Ό,τι και να τού έλεγαν ο Σωκράτης ήταν αμετάπειστος και σήμερα τον θαυμάζουμε για την συνέπειά του λόγων και έργων.
Άραγε, βέβαια, τον θαυμάζουμε απολύτως για την συνέπεια των λόγων του και των έργων του, ή μήπως αυτό συνέβη μέσω της σχολικής εκπαίδευσης, όπου ο Σωκράτης παρουσιάζεται λίγο πολύ ως προχριστιανός (γιατί άραγε δεν παρουσιάζονται άλλοι αρχαίοι Έλληνες, των οποίων οι ιδέες δεν μπορούν να ταιριάξουν με τον μετέπειτα Χριστιανισμό; ) και ως κάποιος, που ενδεχομένως δεν πιστέυει στον σεβασμό και την υπακοή στον νόμο τόσο, αλλά περισσότερο στην υποταγή στο κράτος (και μετά απορούμε, γιατί απαξάπαντες οι Έλληνες θέλουν το Κράτος σε κάθε τομέα της ζωής τους: από το να τους καθαρίσει το πεζοδρόμιο από το χιόνι, μέχρι να τους διορίσει- εάν μπορούσαμε να το ονομάσουμε κάπως θα ήταν πρόσκληση στον ολοκληρωτισμό). Σκεφτόταν έτσι άραγε ο Σωκράτης; Είμαι ο λιγότερο κατάλληλος να απαντήσω. Θυμάμαι μόνο ότι υπάρχει το ζήτημα του Σωκρατικού προβλήματος, δηλαδή, στους Πλατωνικούς διαλόγους τί όντως ήταν μεταφορά λόγων του Σωκράτη ή ιδέες του Πλάτωνα στο στόμα του Σωκράτη για να αποκτήσει κύρος ο πρώτος (ο Πλάτων δηλαδή). Επίσης, η σχολική εκπαίδευση, ενδεχομένως όχι μόνο εδώ αλλά και αλλού, πρέπει να ισορροπήσει μεταξύ της διάδοσης της γνώσης, αλλά και της κοινωνικοποίησης. Τέλος ο ακαδημαϊκός χώρος μπορεί να είναι επιστημονικά αυστηρότερος, αφού σκοπός του δεν είναι η κοινωνικοποίηση, αλλά ας μην ξεχνάμε ότι τα μέλη του πέρασαν και αυτά από τις σχολικές αίθουσες και ότι κανείς δεν έχει ηχογραφήσει ούτε τον Σωκράτη, ούτε τον Πλάτωνα, ούτε τον Καρτέσιο, ούτε κανέναν. Οι ερμηνείες μας, λοιπόν, θα είναι πάντα υποθετικές. Εξάλλου σκεφτείτε και τους εαυτούς σας, πόσες φορές έχετε πει σε κάποιον ότι δεν εννόησε αυτά που τού είπατε ή και το αντίστροφο (όποιος ισχυρίζεται ότι ενοεί τους πάντες πάντα είναι μάλλον επικίνδυνος), πόσο μάλλον, λοιπόν, όταν ερμηνεύουμε κάποιον, ο οποίος δεν πρόκειται να μας δώσει εξηγήσεις.
Ως συνήθως ξέφυγα. Λοιπον, είναι λογικό να θαυμάζουμε κάποιον για την συνέπειά του; Για τον Σωκράτη, βέβαια, νομίζω ότι εάν και ασχολούμαστε με την συνέπεια λόγων έργων, δεν ασχολούμαστε και με την πιθανότητα να προκάλεσε ο ίδιος την μοίρα του. Όχι, λόγω του κατηγορητηρίου, αλλά πολύ απλά, επειδή «έπαιξε» με το ποινικό δικονομικό σύστημα της Αρχαίας Αθήνας εγκλωβίζοντας τους δικαστές.
Θαυμάζουμε, λοιπον, τον Σωκράτη για την συνέπειά του. Και εάν ο Σωκράτης είχε πει ότι πρέπει να καθαρισθεί όλη η Αθήνα από κάποιο (φαντασιακό) μίασμα και άρχιζε συνεπής ων να σφάζει σαν τον Χάρο θα τον θαυμάζαμε και πάλι για την συνέπειά του; Στο κάτω κάτω, εάν είχε αποφύγει να πιεί το κώνειο, δεν θα υπήρχε πιθανότητα να είχε βοηθήσει τους ανθρώπους λόγω και έργω ζωντανός. Οι νεκροί, πολύ απλά, δεν μπορούν να τα κάνουν αυτά, αφού αναπαύπονται ή δεν υπάρχουν (επιλέγετε). Το ίδιο και με τον Galois. Θα ήταν τόσο τρομερό να απέφευγε την, χαμένη από χέρι, μονομαχία;
Γιατί, λοιπον, θαυμάζουμε τον συνεπή σε βαθμό αυτοκτονίας; Γιατί είναι ντροπή η αλλαγή γνώμης; Στην πραγματικότητα, η αλλαγή γνώμης δεν δείχνει ωριμότητα; Δεν δείχνει ότι σκεφτήκαμε κάτι καλύτερα, το μελετήσαμε καλύτερα κλπ; Γιατί, λοιπόν, να θαυμάζουμε ανθρώπους, οι οποίοι δεν αλλάζουν γνώμη, αλλά είναι ισχυρογνώμονες και νομίζουν εαυτούς αλάνθαστους;
Τέλος, έαν εκτιμάμε κάποιους ανθρώπους, νομίζω ότι είναι λογικότερο να δεχθούμε την αλλαγή τους και να τους ακολουθήσουμε, ή πολύ απλά να τους αφήσουμε (αυτό σε περίπτωση γνωστών μας κλπ, οι οποίοι δεν φαίνονται «συνεπείς»).
Εξάλλου στην θεωρητικούρα καλή η συνέπεια του Σωκράτη κλπ, αυτός, όμως, ήπιε το κώνειο. Εμείς απλώς φιλοσοφούμε-περί συνεπείας- εκ του ασφαλούς.

Advertisements

11 responses »

  1. Ο/Η libertarian λέει:

    🙂

    Παραθέτω ένα από τα αγαπημένα μου αποσπάσματα από το «Σύστημα Ελευθερίας» του Ν. Δήμου:

    «Η ιδεολογική συνέπεια που σήμερα θεωρείται ύψιστη, αρετή, θα γινόταν – και στην πολιτική – γνώρισμα βλακείας, δειλίας και πνευματικής αρτηριοσκλήρωσης. Γιατί ο άνθρωπος, όσο μαθαίνει, όχι μόνο έχει δικαίωμα, αλλά και υποχρέωση να αναθεωρεί τις απόψεις του. (Εσείς πώς θα αξιολογούσατε έναν επιστήμονα που δεν αποκηρύσσει ποτέ τις θεωρίες του – έστω κι αποδείχθηκαν λανθασμένες;)»

  2. Ο/Η nerina λέει:

    Ίσως γιατί η περιβόητη συνέπεια αποτελεί πια το καλύτερο μας άλλοθι για να πείσουμε τους ευατούς μας ότι εμείς δεν είμαστε σαν τους άλλους.
    Κατά τα άλλα μια άψογα καθαρή μαθηματική γραφή η γραφή σου, ανεξάρτητα με τις όποιες αιρέσεις για το περιεχόμενο.

  3. Ο/Η adamo λέει:

    Το να είναι κάποιος συνεπής με ένα σύνολο αρχών δεν σημαίνει πως αργότερα δεν μπορεί να αναθεωρήσει τις αρχές αυτές. Το ζητούμενο είναι αν για όσο τις έχει υιοθετήσει είναι συνεπής με αυτές ή όχι.

  4. Ο/Η kouk λέει:

    Αντιπαράδειγμα είναι ίσως ο Γαλιλαίος ο οποίoς δεν «ήπιε το κώνιο» της Εκκλησίας. Πάντως το να είσαι διαλλακτικά ασυνεπής ή αδιάλλακτα συνεπής δεν είναι από μόνα τους καλά ή κακά πράγματα. Από την άποψη του ατόμου η διαλλακτική συνέπεια είναι μάλλον πιο συχνά ωφέλιμη, ενώ κατά την άποψη της κοινωνίας εξαρτάται από την αξία της ιδέας ως προς την οποία είσαι συνεπής ή όχι. Κατά την γνώμη μου στις συγκεκριμένες περιπτώσεις (Σωκράτης, Γαλιλαίος, Galois) η διαλλακτικότητα ήταν ή καλύτερη επιλογή, και για αυτούς και για εμάς. Ο Σωκράτης θα ζούσε για να δει τι μπάσταρδο ήταν ο Πλάτωνας :-), ο Γαλιλαίος έζησε για να εκδόσει τις «Δύο Νέες Επιστήμες» και ποιός ξέρει τι πρόοδο θα είχε συνεισφέρει στα μαθηματικά ο Galois.

  5. Ο/Η Ντροπαλός λέει:

    Μήπως το να είσαι συνεπής ή όχι είναι και θέμα προσωπικής επιλογής; Πάντως, για το θέμα του Σωκράτη, μήπως κατά πολύ «κόψαμε και ράψαμε την (α)συνέπειά του στην εξυπηρέτηση κάποιας ιδεολογίας;»
    @ kouk: να υποθέσω ότι έχετε διαβάσει το Η Ανοικτή Κοινωνία και οι Εχθροί της του Πόππερ;

  6. Ο/Η adamo λέει:

    Ξεχνάτε κάτι πολύ βασικό. Στον κοινωνικό περίγυρο στον οποίο ζούσε ο Galois ουσιαστικά δεν είχε επιλογή να την κοπανήσει και να φύγει. Εάν το έκανε θα ήταν μια ντροπή που θα κουβάλαγε μαζί του για πάντα. Όχι τόσο δική του προσωπική ντροπή, όσο ντροπή που θα έβλεπαν οι άλλοι επάνω του με αποτέλεσμα να τον έχουν σε κοινωνική απομόνωση. Δε θα υπήρχε μέρος στη Γαλλία να τον κάνει αποδεκτό και σίγουρα πολύ δύσκολα εκτός Γαλλίας θα μπορούσε να κάνει οτιδήποτε. Έτσι ουσιαστικά ο επιστήμονας Galois είχε πεθάνει από τη στιγμή που προκλήθηκε σε μονομαχία. Το ότι επέλεξε να μονομαχήσει ήταν μονόδρομος που του έδινε την ελάχιστη πιθανότητα αξιοπρεπούς επιβίωσης μετά τη μονομαχία.

  7. Ο/Η j95 λέει:

    OK δεν αφορά το κυρίως θέμα του ποστ, όμως έχεις σκεφτεί γιατί ο Σωκράτης, εφόσον (σύμφωνα με την «Απολογία») συνέτριψε το κατηγορητήριο τελικά εκτελέστηκε; Θέλω να πω αυτό το κείμενο πείθει τον οποιονδήποτε ότι ο Σωκράτης είναι αθώος, αλλά προφανώς δεν έπεισε περισσότερους από τους μισούς δικαστές.

    Έχω καταλήξει σε δύο εναλλακτικές ερμηνείες:
    Η πρώτη (δικιά μου) είναι ότι σε τελική ανάλυση όλοι αντιπαθούν κάποιον που έχει τόσο πεισματικά και συνέχεια δίκιο όταν τους λέει ότι έχει άδικο: ο Σωκράτης δεν είχε καμία ελπίδα και γι’ αυτό η «Απολογία» του έχει μια ελαφρώς ειρωνική διάθεση.

    Η δεύτερη (που την είχα διαβάσει σε ένα απόκομμα φιλολογικού περιοδικού του 1970τόσο που κράτησε η μάνα μου και μου είχε κάνει φοβερή εντύπωση αλλά δυστυχώς δε θυμάμαι λεπτομέρειες) είναι ότι όλη η»Απολογία» είναι μια μούφα και ο Σωκράτης κατηγορήθηκε (και εκτελέστηκε) επειδή συνωμότησε για την επιστροφή των Τριάκοντα (κοινώς: χούντιζε).

  8. Ο/Η m13 λέει:

    nice blog man, διάβασα όλα τα πόστς από το σημερινό (04-01-07) μέχρι αυτό που σχολιάζω τώρα 🙂

    Πολύ χάρηκα που ήρθες από το μπλόγκ μου

  9. Ο/Η Ντροπαλός λέει:

    Καλημέρα,
    και εγώ χάρηκα που το μπλογκ μου κίνησε το ενδιαφέρον ώστε να διαβαστούν ποστ. Ελπίζω να βρέθηκαν και αυτά ενδιαφέροντα

  10. Ο/Η Allu Fun Marx λέει:

    Το να αλλάζεις γνώμη, επειδή καταλαβαίνεις ότι έχεις κάνει λάθος επιλογή, είναι γενναίο.
    Το να αλλάζεις γνώμη, επειδή δεν αντέχεις το βάρος της επιλογής σου, είναι ανθρώπινο.
    Το να αλλάζεις γνώμη, επειδή αλλού φυσάει ο άνεμος τώρα, είναι καιροσκοπικό.

  11. […] εάν ξεκινήσεις κάπως δεν μπορείς να αλλάξεις γνώμη. Έχω ξαναγράψει για την εμμονή στην ανελαστικότητα της … Εάν η επιλογή μου είναι λάθος, γιατί να μην ανακαλέσω; […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s