Κάθε ημέρα που περνά μου γίνεται ολοένα και πιο ακατανόητο, γιατί το μέλλον είναι χρωματισμένο με τόσο μελανά χρώματα. Πάει κανείς να δει ένα έργο στον κινηματογράφο. Εάν αναφέρεται στο μέλλον, αυτό είναι πάντα σκοτεινό. Σκοτεινές συνομωσίες, που σχεδιάζονται και υλοποιούνται με την βοήθεια υπολογιστών, που βρίσκονται μπροστά από παράθυρα, όπου ποτέ δεν ανοίγουν για να μπει το φως του ηλίου. Μουντάδα, σκοτεινιά, απουσιάζει ο ήλιος και απουσιάζουν τα λουλούδια, το πράσινο, η φύση. Ανελέυθερα, μη-δημοκρατικά καθεστώτα κλπ. Απουσία σχέσεων οποιουδήποτε είδους. Ένας κόσμος, τόσο σκοτεινός, όσο αυτός των υπονόμων, όπου ζουν οι αρουραίοι.
Αυτή η ζοφερή προβολή του μέλλοντος δεν είναι μόνον ίδιον των κινηματογραφικών έργων. Εξάλλου και αυτά τις γενικότερες κοινωνικές αντιλήψεις αντικατοπτρίζουν. Πόσοι δεν έχουν καθίσει σε ένα τραπέζι και δεν έχουν ακούσει, λόγια σαν τα εξής(ιδίως από τους κάπως μεγαλύτερους σε ηλικία): «Μα είναι τομάτες αυτές, σήμερα; Θυμάμαι, που τις έφερνε ο πατέρας μου και ήταν τόσο ζουμερές και είχαν τόσο άρωμα, που μοσχοβολούσε όλο το σπίτι!
Όχι σαν τις σημερινές, που δεν μυρίζουν ούτε χώμα!» ή «Παλιά υπήρχε αγάπη και κατανόηση από τον κόσμο, έστω και εάν ήταν χρόνια δύσκολα και με φτώχεια. Τότε, όλοι είχαμε για όλους, έστω και εάν κυκλοφορούσαμε με δυο ζευγάρια τριμμένα παπούτσια, ένα για το καλοκαίρι και ένα για το χειμώνα! Δεν φοβόμαστε να αφήσουμε το σπίτι μας ξεκλείδωτο, όχι γιατί δεν υπήρχε κάτι να μας κλέψουν, αλλά επειδή τότε ο κόσμος δεν ήταν κακός, όπως τώρα και μοχθηρός», «τότε ζούσαμε σε αρμονία με την φύση, ενώ σήμερα δεν υπάρχει σεβασμός σε αυτήν και μας τιμωρει» κλπ.
Ανταποκρίνονται, όμως, αυτές οι δηλώσεις- ή και άλλες ανάλογες- στην πραγματικότητα, ή μήπως δεν αποτελούν τίποτα άλλο παρά μία εξιδανίκευση του παρελθόντος; Είναι η σημερινή εποχή, τόσο άσχημη, ή μήπως στο παρελθόν γινόταν απόκρυψη του άσχημου με αποτέλεσμα να μην μπορεί να αντιμετωπισθεί;
Εάν θυμάται ο αγαπητός/η αναγνώστης και αναγνώστρια στο πόστ με τίτλο Η πόλη μας είχα αμφισβητήσει τον ισχυρισμό ότι οι παρούσες παραγωγικές ηλικίες κατέστρεψαν το περιβάλλον, ενώ οι παρελθούσες είναι αθώες. Πριν από μερικές εβδομάδες, έβλεπα στον ψηφιακό δίαυλο της ΕΡΤ ένα επεισόδιο από την σειρά κινουμένων σχεδίων Μια φορά και έναν καιρο ήταν ο… άνθρωπος. Το συγκεκριμένο επεισόδιο αναφερόταν στην περίοδο του Φιλίππου του Δευτέρου της Ισπανίας. Μεταξύ άλλων η χρονομηχανή-αφηγητής ισχυριζόταν ότι η ερημοποίηση της Ισπανίας οφείλεται μεταξύ άλλων στην μεγάλη ζήτηση για ξυλεία, που υπήρχε, ώστε να ναυπηγούνται πλοία για τις εξερευνητικές κλπ αποστολές προς την Νότιο Αμερική. Ανάλογο ισχυρισμό είχε κάνει και ηξεναγός στον αρχαιολογικό χώρο της Κνωσσού. Συνεπώς, η ερημοποίηση της Ισπανίας ή της Κρήτης δεν είναι αποτέλεσμα της σύγχρονης εποχής, αλλά μπορεί να υπάρχει ή να είναι μία διαδικασία ήδη από τους αρχαίους χρόνους. Άρα, πού εδράζεται η πεποίθηση ότι τα παλαιότερα χρόνια υπήρχε σεβασμός για το περιβάλλον; Φυσικά, αυτό δεν δικαιολογεί την άποψη ότι σήμερα δεν μπορούμε και δεν οφείλουμε να είμαστε προσεκτικοί, αφού ούτε τότε ήταν οι άνθρωποι. Αντιθέτως, έχοντας την ιστορική γνώση, αλλά και τα επιστημονικά εργαλεία και προβλέψεις οφείλουμε να είμαστε
προσεκτικότεροι. Βέβαια, το τί οφείλουμε και το τί πράττουμε μπορεί να διαφέρει σημαντικά. Συνεπώς, δεν συμπεριφέρεται ο καθένας, όπως πρέπει. Υπάρχει, όμως, μεγαλύτερη ενημέρωση από τον κόσμο, ανάλογη πίεση κάτι, που δεν υπήρχε παλαιότερα, στο ιδανικό παρελθόν, όπου ο καθένας αυθαιρετούσε χωρίς να δίνει λόγο σε κανέναν.
Αναλόγως, λοιπόν, και με τις «ζουμερές, μυρωδάτες, τομάτες». Νομίζω ότι έχει κανείς βάσιμους λόγους να αμφιβάλλει ότι τα αγροτικά προϊόντα παλαιότερα δεν ψεκάζονταν με χημικά φάρμακα, λιπάσματα, αντιβιώσεις κλπ, στην εποχή των «ρομαντικών επικλήσεων». Αντιθέτως, έχω την αίσθηση ότι τότε όχι μόνο ψεκάζονταν και παραψεκάζονταν-και φυσικά μπορούμε να φαντασθούμε ότι αυτοί που έκαναν τους ψεκασμούς δεν φορούσαν προστατευτικές στολές ή δεν ειδοποιούσαν για τους ψεκασμούς- αλλά δεν υπήρχε ούτε ενημέρωση, ούτε ασφαλής γνώση για τις όποιες παρενέργειες και φυσικά δεν υπήρχε «κοινωνικός έλεγχος». Σε όλα αυτά θα πρέπει να προσθέσουμε μία «μεταφυσική πίστη» στην επιστήμη και στην πρόοδο. Κανένας δεν πίστευε τότε ότι οι ψεκασμοί θα είχαν παρενέργειες. Οι ψεκασμοί θα είχαν τις θετικές επιδράσεις των καλύτερων φυτών και παραγωγής και τις
παρενέργειες για τους βλαβερούς οργανισμούς. Οι άνθρωποι, τότε όχι μόνο αγνοούσαν την έννοια του οικοσυστήματος, αλλά αγνοούσαν ότι και οι ίδιοι αποτελούν μέρος αυτού, με αποτέλεσμα η όποια αλλαγή, είτε προς το θετικό, είτε προς το αρνητικό- να έχει επιδράσεις και σε αυτούς. Συνεπώς, πού εδράζεται η πεποίθηση ότι παλαιότερα τα προϊόντα της αγροτικής παραγωγής ήταν πιο καλά και αγνά από τα σημερινά; Σε κάθε περίπτωση έχω την εντύπωση ότι ούτε το σύνολο των τομάτων ήταν άψογο γευστικά στο παρελθόν, ούτε ότι είναι αντιστοίχως ατελές στο παρόν. Προφανώς, θα υπήρχαν και τότε και τώρα τόσο καλές, όσο και κακές τομάτες. Δεν νομίζω ότι όσοι κάνουν τέτοιες δηλώσεις (δηλ. περί εύγευστων τομάτων στο παρελθόν) ότι έχουν «αντικειμενική μνήμη». Μάλλον, εκφράζουν την επιθυμία τους, κάποιο όνειρό τους, μία φαντασία τους. Είναι, όπως, όταν μας περιγράφουν τα χωριά τους, τα μέρη που μεγάλωσαν, που σπούδασαν κλπ. Περιγράφονται ως τα τέλεια μέρη, αλλά όταν τα επισκεπτόμαστε οι άλλοι, αλλά και αυτοί οι ίδιοι η πραγματικότητα διαφέρει. Αυτό επειδή δεν μας περιέγραψαν το μέρος αλλά την επιθυμία τους και την ελπίδα τους να ταυτισθεί το μέρος με τον ιδανικό τόπο.
Ως προς την ανυπαρξία του φόβου, τώρα. Έστω ότι η δήλωση αυτή είναι αληθής. Τότε, όμως, γιατί υπήρχαν κλειδαριές; Και σε αυτήν την περίπτωση, λοιπον, δεν μπορώ να δω παρά μία εξιδανίκευση του παρελθόντος, παρά μία αποτύπωση της τότε πραγματικότητας. Ίσως ως «άμυνα» επιλέγουμε να θυμόμαστε τα ωραία, εξιδανικεύοντας το παρελθόν, και να αγνοούμε όλα όσα μας προβλημάτισαν, μας στενοχώρησαν κλπ.
Ας ξαναγυρίσουμε στο ερώτημα: Γιατί αποτυπώνουμε το μέλλον με μελανά χρώματα; Νομίζω ότι θα μπορούσαμε να ισχυρισθούμε τα εξής:
1) Το μέλλον δεν το γνωρίζουμε. Ούτε εάν θα είναι θετικό, ούτε εάν θα είναι αρνητικό.
2) Τα ΜΜΕ παρουσιάζουν ένα ζοφερό μέλλον, διότι αυτό είναι που πουλάει. Τώρα το γιατί πουλάει είναι ολόκληρη συζήτηση που ξεφεύγει από τα όρια αυτού του ποστ. Γενικότερα, πάντως, τα ΜΜΕ στηρίζονται στο αρνητικό, στο «κακό», στο σοκαριστικό για να πουλήσουν. Είδηση είναι το «Γυναίκα δέχτηκε επίθεση από ληστές» και όχι «Γυναίκα πήγε για ψώνια».
3) Εμείς δεν γνωρίζουμε μεν το μέλλον, γνωρίζουμε, όμως ότι μεταξύ άλλων το μέλλον του καθενός μας μετά από κάποιο σημείο εμπεριέχει την παρακμή μας και τον θάνατό μας. Ίσως για αυτόν τον λόγο να εξιδανικεύουμε το παρελθόν, όπου ήμαστε εγγύτερα στην παιδική μας ηλικία και όπου αγνοούσαμε την παράμετρο αυτή του μέλλοντος. Τότε το μέλλον, απλώς ανοιγόταν μπροστά μας!
Πιστεύω, όμως, ότι είναι προτιμότερο να είμαστε αισιόδοξοι παρά απαισιόδοξοι για το μέλλον, να διατηρήσουμε, εάν θέλετε, την παιδικότητά μας.

07/05/2008: διάβασα αυτήν την ενδιαφέρουσα δημοσίευση.

Advertisements

One response »

  1. […] Τυπική προσέγγιση λατρείας του παρελθόντος και φόβου του μέλλοντος και του καινούργιου. Εάν και είχα προσδοκίες από το […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s