Τελικά, ποιός είναι ο πατέρας της Ιστορίας; Ο Κικέρων ασκώντας χρέη ληξιάρχου είπε ότι πατέρας της Ιστορίας είναι ο Ηρόδοτος. Στο σχολείο, βέβαια, μάθαμε ότι ναι μεν ο Ηρόδοτος είναι ο «πατέρας της Ιστορίας», αλλά ότι στην πραγματικότητα ότι ήταν ο Θουκυδίδης, ο οποίος θα πρέπει να λογίζεται ως ο πραγματικός της πατέρας. Αυτό επειδή ο Ηρόδοτος βάζει στην ερμηνεία του το υπερφυσικό στοιχείο, ενώ ο Θουκυδίδης βασίζεται σε υπαρκτά στοιχεία, σε πηγές (ή τουλάχιστον προσπαθεί κατά πολύ). Σε μία εποχή, όπου τα μέσα αποθήκευσης της πληροφορίας είτε δεν υπήρχαν, είτε ήταν δυσχρηστα (που να σκαλίζεις στην πέτρα), είτε φθαρτά, είτε -ενδεχομένως- να μην υπήρχε αρχειακή πολιτική, είτε πολύ απλά να ήταν ακριβά και η οικονομία να απαιτούσε την επανάχρησή τους (παλίμψηστα), είναι δύσκολο να φαντασθούμε τον Θουκυδίδη να πηγαίνει σε κρατικά αρχεία (υπήρχαν άραγε;) για να κάνει την ερευνά του. Εξάλλου και ο ίδιος, εάν θυμάμαι καλά, έχει γράψει ότι οι δημηγορίες, που αποτελούν σημαντικό μέρος του έργου του, δεν είναι ακριβώς αυτά που έχουν πει, αλλά το τί θα μπορούσαν να είχαν πει, όταν εκφωνούσαν τους λόγους τους. Για αυτές στηρίχθηκε σε μαρτυρίες («συνεντεύξεις») αυτηκόων μαρτύρων, ώστε να μπορέσει να κάνει την ανασύνθεση. Έτσι, θα μπορούσαμε να ισχυρισθούμε ότι ο Θουκυδίδης χρησιμοποιεί και αυτός την «προφορική ιστορία» για να αφηγηθεί αυτό που υποτίθεται ότι αποτελεί το πρότυπο της «κλασσικής» (πολιτικής) Ιστορίας εφεξής.
Αφηγούμενος πολιτικά γεγονότα, οι επιγονοί του ανά τους αιώνες και ανά τον Κόσμο ταύτισαν την Ιστορία με την πολιτική Ιστορία. Βαθύτερες συνέπειες είχε το ακόλουθο: το μόνο που ενδιέφερε πλεόν τον Ιστορικό ήταν οι πολιτικοί «πρωταγωνιστές» (βασιλείς, στρατηγοί, οραματιστές, σφετεριστές κλπ). Από «μεταφυσική» άποψη, όλοι αυτοί δεν ζούσαν εντός της Ιστορίας, αλλά η Ιστορία ήταν ένα είδος σκακιέρας, όπου αυτοί κινούσαν τα πιόνια. Τα δε πιόνια ήταν οι όποιοι άνθρωποι. Οι απόψεις τους, οι πράξεις τους, οι φόβοι τους, οι επιθυμίες τους κλπ δεν είχαν σημασία. Με αυτήν την αφετηρία. η Ιστορία που διδαχθήκαμε στο σχολείο είναι γεμάτη από βασιλείς, μάχες, επαναστάσεις και πληθώρα ημερομηνιών. Εντάξει, μπορεί να υπήρχαν κανά δυό σελίδες για την τέχνη και την επιστήμη εν είδει «τσόντας».
Η πραγματικότητα, βέβαια, ήταν διαφορετική, όχι μόνο οι «πρωταγωνιστές» ζούσαν εντός της Ιστορίας, αλλά και οι όποιοι «ασήμαντοι» είχαν την σημασία τους. Αναμφίβολα, δεν έχουν όλοι την ίδια σημασία και επιρροή (πχ ένας βασιλιάς και ένας χωρικός) αλλά η επιρροή υπήρχε. Ζώντας στην «σκακιέρα» της ιστορίας οι άνθρωποι την επιρρεάζουν και επιρρεάζονται από αυτήν. Δεν νομίζω ότι αποτελούν απλά πιόνια, που παρασύρονται από το ρεύμα της Ιστορίας.
Όσο για αυτό το ρεύμα υπάρχει; Εάν ναι, πού πηγαίνει; Υπάρχει κάποιο τέλος της Ιστορίας; Μπορεί να προβλεφθεί; Το τέλος της Ιστορίας είναι μάλλον θέμα μεταφυσικής συζήτησης. Προσωπικά, έχω την αίσθηση ότι η Ιστορία και η εξέλιξή της δεν μπορούν να προβλεφθούν, έστω και εάν όντως υπάρχει τέλος. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή η αξίωση κάποιων για ηγεμονία με την αιτιολογία ότι «γνωρίζουν» το τέλος της Ιστορίας και συνεπώς μπορούν να οδηγήσουν ομαλά τους υπόλοιπους προς αυτό.
Ας ξαναπιάσω το νήμα. Ο Ιστορικός, λοιπόν, με όλη αυτήν την κληρονομιά του Θουκυδίδη και τις όποιες στρεβλώσεις επικεντρώθηκε στην πολιτική ιστορία και κατά πολύ σε επώνυμες πηγές. Η μελέτη ενός πολέμου θα βασιζόταν σε διπλωματικά αρχεία, σε ημερολόγια των πρωταγωνιστών των μαχών. Φαντάζομαι ότι άλλες πηγές, όπως θα ήταν ανώνυμα χρονικά μοναστηριών κλπ θα είχαν δευτερευόυσα σημασία. Ίσως, το αποτέλεσμα στο τέλος να ήταν μία ιστορία «κονσέρβα».
Ευτυχώς, όμως, ολοένα και συχνότερα λαμβάνονται υπ’ όψιν ως πηγές οι απόψεις των ανωνύμων. Μία πολεμική περίοδος δεν θα αναλυθεί μόνο με βάση τα ημερολόγια των στρατηγών, αλλά και με τις απόψεις τόσο των απλών στρατιωτών, όσο και αυτών που έμειναν πίσω, όπως είναι οι γονείς, τα παιδιά και οι γυναίκες. Ενδεχομένως, βέβαια, αυτή η στροφή να είναι γνωστή και εφαρμοστέα από τους ιστορικούς χρόνια τώρα, αλλά να είναι τελευταία που να έχει αρχίσει να γίνεται αντιληπτή από τους ευρισκόμενους εκτός του χώρου, όπως είμαι εγώ.
Ο Ηρόδοτος, λοιπόν, φαίνεται ότι επαναποκτά την σημασία του, με τις ευρύτερες περιγραφές του που κινούνται στην ιστορία, στην γεωγραφία, στους πολιτισμούς κλπ. Εξάλλου ακόμα και το μεταφυσικό δεν μπορεί να απορριφθεί. Φυσικά δεν υποννοώ ότι κατέβηκε ο Απόλλων και ο Δίας και πολέμησαν εναντίον των Περσών, αλλά εάν αυτές οι πεποιθήσεις επιρρέασαν τις συμπεριφορές, επιρρεάσθηκε αντιστοίχως και η πορεία των γεγονότων.
Όπως είχα ακούσει κάποτε, νομίζω ήταν ο Πανεπιστημιακός Κυρτάτας, ο Ηρόδοτος θα πρέπει να θεωρείται ο πατέρας της προφορικής ιστορίας και η τελευταία δεν σημαίνει ότι είναι λιγότερο σημαντική από την κλασσική ιστορία. Εξάλλου όλες μέρος της Ιστορίας είναι.
Τελικά το μυστήριο δεν λύθηκε και η Ιστορία παραμένει Κόρη αγνώστου πατρός.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s