Τον τελευταίο καιρό η Γαλλία ευρίσκεται στο κέντρο της επικαιρότητας, λόγω του νομοσχεδίου για την πρώτη απασχόληση και την αντίδραση των συνδικάτων και των φοιτητών σε αυτό. Είτε με φόβο, είτε με προσδοκία τα ΜΜΕ περιμένουν, λόγω των φημολογούμενων αλλαγών στην ελληνική ανώτερη και ανώτατη παιδεία, μία μεταφορά του «γαλλικού Μάρτη» στα καθ’ ημάς. Αντιστρόφως και λόγω άποψης του ΣΕΒ να εφαρμοσθεί και εδώ κάτι αντίστοιχο με το CPE. Σε κάθε περίπτωση -και ασχέτα από τα πρόσφατα- γεγονότα το γαλλικό παράδειγμα θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι αποτελεί οδηγό και πρότυπο για την ελληνική κοινωνική ζωή: οι σημάνσεις των οδών είναι σχεδόν όμοιες, τα πολιτικά συνθήματα συνήθως αντιγράφονται κλπ. Πάντως σε αυτήν την δημοσίευση δεν πρόκειται να ασχοληθώ με το CPE, αλλά με κάτι άλλο, για το οποίο, όμως, προειδοποιώ ότι δεν έχω ασχοληθεί και δεν το γνωρίζω εις βάθος. Είναι περισσότερο μία διαίσθηση.
Στην Ευρωπαϊκή «μυθολογία» οι Γάλλοι είναι οι ηγέτες, οι διανοούμενοι, αυτοί που δίνουν το νόημα και την κατεύθυνση της Ευρώπης. Αντιστοίχως οι Γερμανοί είναι οι «μηχανικοί», ενώ οι Βρετανοί κοιτάζονται αφ’ υψηλού ως «έμποροι». Όσο για τους Έλληνες (αυτο)χαρακτηριζόμαστε (καθώς δεν ξέρω, εάν έχουν και οι άλλοι την αυτήν άποψη για τους Έλληνες) ως τα (μελλοντικά) «γκαρσόνια» της Ευρώπης. Το να κοιτάζονται αφ’ υψηλού οι Βρετανοί είναι ίδιον μίας νοοτροπίας (ενδεχομένως καλλιεργημένης και από τους ίδιους) διαφοροποίησης τους από τους υπόλοιπους Ευρωπαίους (ειδικότερα) και παραγνώρισης του ρόλου του εμπορίου και της οικονομιάς στην γνώση (γενικότερα). Για την παραγνώριση γράφει και ο Άρης Αλεξάκης μεταφραστής της «Γραμματικής των Πολιτισμών» του Braudel στο εισαγωγικό του σημείωμα ( Άρης Αλεξάκης, «Σημείωμα του Μεταφραστή», στο Fernand Braudel, Γραμματική των Πολιτισμών, Αθήνα, ΜΙΕΤ, 2001 σελ 14,15) Το εμπόριο και η οικονομία τόσο χρειάζονται, όσο και φέρνουν την γνώση, είτε με ιδιοτελείς, είτε με ανιδιοτελείς προθέσεις. Δεν χρειάζεται να πάμε μακριά, ο ελληνικός χώρος προσφέρει ένα τρανταχτό παράδειγμα. Καθώς πλεόν δεν θεωρείται «ιστορικό απόρρητο» ότι το «Κρυφό Σχολειό» μάλλον δεν υπήρξε, αλλά ότι στην πραγματικότητα υπήρχαν σχολεία, τα οποία λειτουργούσαν ελεύθερα (με την προϋπόθεση, φαντάζομαι, ότι δεν αμφισβητούσαν την εξουσία). Σχολεία, τα οποία πολλά από αυτά τα είχαν ιδρύσει οι έμποροι. Ακόμα, όμως, και να αλήθευε η θεωρία του «Κρυφού Σχολειού» ήταν το εμπόριο που επέτρεπε την εκτύπωση και την κυκλοφορία της Οκτωήχου και του Ψαλτηρίου. Σχετικά τώρα με την έννοια των «γκαρσονιών» της Ευρώπης, δεν το βρίσκω παράλογο, που πολλοί εξανίστανται. Βρίσκω, όμως, παράλογο το εξής: αντί να επιζητούν μία καλύτερη θέση στο οργανόγραμμα του «Εστιατορίου Ευρώπη» (μιας και μιλάμε για γκαρσόνια), οι Έλληνες θεωρούν αυτούς διανοητικούς πιστωτές της ανθρωπότητας (μάλλον ακριβέστερα κληρονόμους των δημιουργών, δηλ. των Αρχαίων) και απαιτούν όλος ο υπόλοιπος κόσμος να τους σιτίζει, να τους κάνει αέρα, να τους υπηρετεί και αυτοί να……κάαααααθονται.
Ας επιστρέψουμε στους Γάλλους: Η άποψη ότι είναι οι διανοούμενοι, οι φιλόσοφοι κλπ της Ευρώπης δεν είναι αβάσιμη. Ο Διαφωτισμός με τα «σαλόνια» του κλπ, δημιούργησε ένα πλαίσιο συζητήσεων, συγγραφής, φιλοσοφίας, τεχνών κλπ, το οποίο οι Γάλλοι ανέδειξαν σε πρωταρχικό στοιχείο του προσδιορισμού τους. Εάν θυμάμαι καλά ήταν ο André Malraux, ο οποίος είχε πει ότι είναι ο πολιτισμός η δύναμη που φέρνει το φως και παραμερίζει τα σκοτάδια της βαρβαρότητας. Η άποψη αυτή και η έμφαση στον πολιτισμό είναι διακομματική και δεν περιορίσθηκε μόνο από την Δεξιά. Οι Γάλλοι, λοιπον, κρατούν την δάδα του διαφωτισμού της Ευρώπης και θεωρούν φυσικό να ηγούνται.
Εάν και έχουν δική τους πρωτογενή πολιτιστική παραγωγή και άκρως σημαντική δανείζονται και επεκτείνουν από την πολιτιστική παραγωγή άλλων. Σημαντική εδώ πέρα είναι η γερμανόφωνη πολιτιστική παραγωγή, κάτι που δείχνει ότι όταν μιλά κανείς για Γερμανοφώνους, είναι απλουστευτικό να μιλά κανείς για ρομπότ και πειθαρχημένα άβουλα όντα. Η μουσική, η φιλοσοφία κλπ υπηρετήθηκαν επάξια από Γερμανόφωνους διανοητές και καλλιτέχνες, όπως και από άλλους που έδρασαν στα πλαίσια αυτής της κουλτούρας, όπως ο Béla Bartók μέχρι που ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος έφερε πλήγμα τόσο στις Γερμανόφωνες χώρες, όσο και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Ο Schoenberg μετέβη στην Καλιφόρνια, ενώ η λάμψη του Μαθηματικού τμήματος του Πανεπιστημίου του Göttingen, μεταφέρθηκε στο Ινστιτούτο Προχωρημένων Μελετών του Princeton.
Μετά τον Πόλεμο και προφανώς μέχρι να αρχίσει η ανασυγκρότηση, και να αναδειχθούν οι νέες γερμανικές Σχολές (πχ η κριτική της Φραγκφούρτης, η οποία ήταν και η ίδια καθοριστική στην γαλλική σκέψη) μεγάλο μέρος της πολιτιστικής παραγωγής «μεταφέρθηκε» και ανδρώθηκε, επεκτάθηκε στην Γαλλία. Αναφέρομαι στην φιλοσοφία με την επιρροή του Heiddeger, και στην ψυχανάλυση με τον Freud. Ο Lacan θεωρείται συνεχιστής του έργου του τελευταίου και πλεόν η ψυχανάλυση είναι μάλλον συνδεδεμένη με την Γαλλία παρά με την Αυστρία, από την οποία προερχόταν ο Freud. Η ψυχανάλυση με την σειρά της επιρρέασε και άλλους τομείς.
Τον τελευταίο, όμως, καιρό παρατηρείται μία κινητικότητα στην Γαλλία. Οι πολιτικές πεποιθήσεις του Heiddeger γίνονται αντικείμενο σφοδρής κριτικής και υπάρχει μεγάλη συζήτηση για το κατά πόσο η γαλλική διανόηση μπορεί να τον θεωρεί αυτόν ως σημείο αναφοράς. Αναφορικά με την ψυχανάλυση, υπάρχει η μεγάλη συζήτηση στο εάν αποτελεί ή όχι επιστήμη από την στιγμή που είναι αφ’ ενός μάλλον αδύνατες οι μετρήσεις και αφ’ ετέρου χαμηλή η θεραπευτική της επιτυχία (και αμφίβολη) στην παράμετρο της ψυχανάλυσης ως ψυχοθεραπείας. Η παράμετρος της επιστημονικότητας, ενδεχομένως, να μην είναι τόσο σημαντική, καθώς υπάρχουν διάφοροι τομείς του ανθρώπινου πνεύματος, οι οποίοι δεν θεωρούνται επιστημονικοί. Χαρακτηριστικότερος αυτών η τέχνη.
Αυτό, όμως, που νομίζω ότι έχει σημασία για τους Γάλλους είναι ο αυτοπροσδιορισμός τους. Η διανόηση, και ειδικότερα η διανόηση που συνδέεται με την ψυχανάλυση και τον υπαρξισμό έχει ενσωματωθεί στην κουλτούρα τους και αποτελεί μέρος της ταυτότητάς τους. Η κριτική αυτή τους κλονίζει. Μάλιστα από πολλούς παρουσιάζεται και ως προσπάθεια επιβολής της Αμερικανικής πολιτιστικής ηγεμονίας.
Το θέμα είναι ότι οι ίδιοι οι Γάλλοι έχουν ξεκινήσει αυτήν την εις βάθος συζήτηση και δεν την καλύπτουν αλλά αντιπαρατίθενται οι ιδέες σε έναν διαρκή διάλογο στην παράδοση και στο πνέυμα του Διαφωτισμού προφανώς.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s