«Η πόλη μας είναι άσχημη! Τα κτήρια της είναι απρόσωπα και ανυπόφορα!». Αυτά και άλλα παρόμοια ακούει κανείς σε παρέες, αναπαράγονται από τις τηλεοράσεις και από το ραδιόφωνο, γράφονται σε εφημερίδες και περιοδικά. Και φυσικά φταίει πάντα ο άλλος. Εμείς, πάντα είμαστε αθώοι, άμεμπτοι κλπ κλπ. Και φυσικά, πέρα από τους άλλους, υπάρχει και ο άλλος μεγάλος ένοχος: Η ΠΟΛΥΚΑΤΟΙΚΙΑ.
Όμως, είναι τα πράγματα έτσι, όπως νομίζουμε ή εάν σηκώσουμε λίγο το πέπλο των βεβαιοτήτων μας θα δούμε κάτι άλλο; Επίσης, πώς μπορεί να αλλάξει η κατάσταση; Είμαστε σίγουροι, ότι έχουμε υπολογίσει τις συνέπειες και το πώς, όταν λέμε απλουστευτικά: «Πρέπει να γκρεμιστούν, οι πολυκατοικίες!»;
Από τους διαπρυσιέστερους κήνσορες της σημερινής «κατάντιας» είναι οι άνθρωποι, οι οποίοι έχουν ηλικία από τα εβδομήντα έτη και πάνω. Νοσταλγούν, τα παλιά χρόνια, όπου υπήρχαν αυλές και κήποι. Και τί αυλές: αυλές που μοσχομύριζε το γιασεμί, ενώ εάν κάποιος καθόταν ήσυχος και δεν δημιουργούσε αναστάτωση να τα τρομάξει θα άκουγε το βράδυ τα αηδόνια να κελαηδούν. ‘Έχουν χτισθεί τα πάντα», λένε. Δεν έχουν και άδικο. Όμως, αυτό που ξεχνούν να πουν είναι ο δικός τους ρόλος. Αυτοί δεν είναι που όταν ήταν στην ηλικία των τριάντα πέντε χρονών και πάνω είτε ως μηχανικοί, είτε ως δικηγόροι, είτε ως οικοπεδούχοι, είτε ως πολίτες που ήθελαν να μετακινηθούν σε αστικό κέντρο, διαμόρφωσαν το σύστημα της αντιπαροχής; Αυτοί δεν είναι που πίεσαν ή συναίνεσαν να κατεδαφισθούν, όχι μόνο αδιάφορα αρχιτεκτονικά σπίτια, αλλά και κτήρια αρχιτεκτονικής σημασίας; Είτε απλές κατοικίες, είτε επάυλεις, είτε κτήρια δημοσίων λειτουργιών; Επίσης, καθώς γίνονται συντηρητικότεροι στις αντιλήψεις τους, φαίνεται να ξεχνούν ότι πέρα από ανάγκη, επιθυμία για κέρδος κλπ, η κατεδάφιση των μονοκατοικιών και η ανέγερση των πολυκατοικιών, ήταν μία κίνηση, μία απαίτηση, ένα σύμβολο της τότε προσπάθειας για εκσυγχρονισμό. Δεν έχω δει πολλές ελληνικές ταινίες, αλλά από τις λίγες που έχω δει σε ορισμένες από αυτές παρατηρεί κανείς το εξής μοτίβο: Η οικογένεια του πρωταγωνιστικού ζευγαριού κάνει απολογισμό της δράσης και σχεδιάζει το μέλλον. Η επιχείρηση του κυρίου θάλλει ( ή έχει ευνοϊκές προοπτικές), η θέση στο Δημόσιο (αλλά και στον ιδιωτικό τομέα) είναι εξασφαλισμένη ( ή εξασφαλίζεται σύντομα), η κυρία είναι σημαίνον πρόσωπο της γειτονιάς κλπ. Στην σκέψη και στην απόφαση του άντρα (άλλα τα ήθη, τότε), η γυναίκα θα υποβάλει την ιδέα να «πάρουνε ένα διαμέρισμα, για να είναι και αυτοί ‘μο(ν)δέρνοι’ και όχι ντεμοντέ, όπως οι…και στο κάτω κάτω να μην τους νομίσει ο κόσμος για χωριάτες…»
Ίσως η πολυκατοικία να μην είναι τόσο νέα, όσο νομίζουμε. Ίσως, όμως, αυτό που διαφοροποιεί την σύγχρονη πολυκατοικία από τις παλαιότερες να είναι το πνεύμα του λειτουργισμού. Σε κάθε περίπτωση, η, ας την ονομάσουμε συμβατικά, «νέα πολυκατοικία» συνδέεται με τον εικοστό αιώνα, τις έννοιες του λειτουργισμού κλπ.
Ο λειτουργισμός φαίνεται να ευρίσκεται σε αντίθεση με την αισθητική, με αποτέλεσμα να δίνουν την εντύπωση ότι πρόκειται περί αλληλοαποκλειόμενων εννοιών. Δεν νομίζω, όμως, ότι συμβαίνει κάτι τέτοιο. Αυτή η στρεβλή αντίληψη, όμως, οδήγησε σε παλαιές ωραίες αλλά δυσλειτουργικές «νέες» πολυκατοικίες και σε καινούριες λειτουργικές αλλά αισθητικά εξαμβλώματα «νέες» πολυκατοικίες.
Κάθε τι νέο και καινοτόμο είναι αρχικά ακριβό με αποτέλεσμα να αγκαλιάζεται από άτομα με ένα αξιοσημείωτο οικονομικό επίπεδο. Επιπλεόν, η πρόσβαση σε περισσότερες πηγές πληροφόρησης, ίσως κάνει αυτά τα άτομα να έχουν την ευκαιρία για πιο ανοικτές αντιλήψεις. Έτσι, στην αρχή η στροφή προς τις πολυκατοικίες ήταν μία κίνηση των ευπόρων στρωμάτων, το ανάποδο, δηλαδή από αυτό που συμβαίνει σήμερα. Διαθέτοντας, όμως, πλούτο αυτά τα στρώματα δημιούργησαν πολυκατοικίες, οι οποίες διέθεταν και το «περιττό» και «πολυτελές» της αισθητικής. Σκεφτείτε τις εισόδους των πολυκατοικιών, του Μεσοπολέμου, τα κλιμακοστάσια με τις κουπαστές σε τεχνοτροπία art nouveau κλπ και συγκρίνετέ τις με τις μεταπολεμικές.
Αντιθέτως, οι μεταπολεμικές πολυκατοικίες της αντιπαροχής φτιάχτηκαν για να στεγάσουν ανθρώπους που είτε δεν είχαν την πολυτέλεια είτε να σκεφθούν την αισθητική, είτε προτιμούσαν να θυσιάσουν την αισθητική για κάτι άλλο, το οποίο, όμως, υποψιάζομαι ότι δεν ήταν τόσο ο λειτουργισμός, όσο η αύξηση του περιθωρίου του κέρδους ή η συμπίεση του κόστους. Παρασυρμένη, φαντάζομαι, η Πολιτεία από πιέσεις, από ανάγκη κλπ άφησε την ανοικοδόμηση και μετοικοδόμηση στα χέρια των πολιτικών μηχανικών σχεδόν αποκλειστικά περιθωριοποιώντας τον ρόλο που έχουν οι αρχιτέκτονες. Ποιό ήταν το αποτέλεσμα; Μα οι άσχημες κιβωτιόσχημες πολυκατοικίες, οι οποίες στην καλύτερη περίπτωση απλώς περνούν αδιάφορες. Σταδιακά, όμως γίνεται αντιληπτό ότι οι αρχιτέκτονες δεν συμβάλλουν μόνο στην αισθητική ή σε τελική ανάλυση, η σχέση μεταξύ αισθητικής, λειτουργισμού αλλά και οικονομικής απόδοσης διαπλέκεται διαφορετικά απ’ ό,τι νομίζουμε. Ένα απλοϊκότατο παράδειγμα θα μπορούσε να είναι ο ορθός προσανατολισμός του κτηρίου. Ένα κτήριο με ορθό προσανατολισμό που εκμεταλλεύεται τον φυσικό φωτισμό, οδηγεί τους ενοίκους του να έχουν καλύτερη διάθεση, και συνεπώς καλύτερη απόδοση σε εργασίες κλπ.
Φυσικά, δεν φταίει μόνο η πολυκατοικία, αλλά και το ότι σπεύσαμε να γεμίσουμε, να τσιμεντώσουμε, να χτίσουμε , οποιονδήποτε ελεύθερο χώρο μή αφήνοντας ούτε ένα αγριόχορτο να φυτρώσει. Και φυσικά μετά διαμαρτυρόμαστε: «Δεν υπάρχει ίχνος πράσινου!» και μέσα στον οίστρο μας ξεδιπλώνουμε το όραμά μας: «Ας ήμουν Πρωθυπουργός για μια μέρα και θα άλλαζα την πόλη, θα έλεγα οι πολυκατοικίες να γκρεμισθούν!». Φυσικά, ο κάθε επίδοξος Πρωθυπουργός της μίας ημέρας είναι σούπερ-Πρωθυπουργός καθ’ ότι σε ένα 24ωρο θα ανοικοδομήσει όχι μόνο την πόλη, αλλά θα τιθασεύσει τον πληθωρισμό, θα μηδενίσει την ανεργία, την φτώχεια κλπ, θα εξαγγείλει αναπτυξιακή πολιτική, θα κλείσει επωφελώς τα εθνικά θέματα κλπ κλπ.
Νομίζω, όμως, ότι η ατάκα «Να γκρεμισθούν οι πολυκατοικίες», εάν ληφθεί κυριολεκτικά και «ρεαλιστικά» δεν σημαίνει τίποτα παρά τα ακόλουθα:
1) Τον πολεοδομικό σχεδιασμό της πόλης, αλλά και για το πλήθος των κατοίκων που θα φιλοξενεί (χρειάζονται και πρωταρχικά βήματα)
2) Την ειδοποίηση των κατοίκων να εκκενώσουν τα σπίτια τους, εν όψει της ανοικοδόμησης. Καθώς, η ανοικοδόμηση θα εντάσσεται στο ευρύτερο σχέδιο ανάπτυξης, οι κάτοικοι δεν θα εκκενώνουν απλώς τα σπίτια τους, αλλά θα στέλονται σε συγκεκριμένα μέρη, ανάλογα με τις ανάγκες της οικονομίας και της κοινωνίας. Όσοι αρνούνται θα απομακρύνονται μετά την παρέλευση ευλόγου χρονικού διαστήματος βιαίως, τόσο για την ασφάλεια τους, όσο και επειδή ο εγωισμός τους δεν μπορεί να σταθεί εμπόδιο στην ανάπτυξη.
3) Εκκένωση και αποθήκευση όσων αγαθών μπορούν ή θεωρείται απαραίτητο να σωθούν.
4) Μαζικός βομβαρδισμός της πόλης.
5) Καθάρισμα των ερειπίων
6) Ανοικοδόμηση, βάσει του οράματος.
7) Εγκαίνια της νέας πόλης, όπου κάθε σπίτι θα έχει κήπο, στις λιμνούλες στα πάρκα θα κολυμπούν όμορφοι κύκνοι, τα άνθη θα ευωδιάζουν κλπ κλπ.
Το παραπάνω, όμως, εμένα με τρομάζει! Είναι, όπως είχε πει ο Πόππερ ουτοπικό. Και σύμφωνα με αυτόν τον διανοητή, τα ουτοπικά σχέδια, ακόμα και εάν έχουν την αγαθοτέρα των προθέσεων καταλήγουν σε δυστοπικά. Οδηγούν σε δυστυχία. Ποιός θα ήθελε να εκτοπισθεί σε άλλη πόλη και μάλιστα βιαίως στο όνομα της ανάπτυξης; Ποιός θα ήθελε να δει το σπίτι του να βομβαρδίζεται; Πέραν τούτων, κανείς δεν επιβεβαιώνει ότι το μεγαλειώδες σχέδιο θα ανταποκρίνεται στις επιθυμίες και στα οράματα του οραματιστή με αποτέλεσμα να υπάρχει ισχυρή η πιθανότητα να υπάρχει διαρκής κινητοποίηση, γκρέμισμα κλπ κλπ μέχρι την κατασκευή της ιδανικής πόλης.
Τί θα μπορούσε να γίνει από την άλλη;
Ίσως στην αρχή ένα ορθό πολεοδομικό και χωροταξικό σχέδιο. Αυτό θα ορίζει πού θα μπορεί να γίνει τί, με τις απαραίτητες ρεαλιστικές ελαστικότητες. Το πρόβλημα σήμερα είναι ότι οι ρεαλιστικότητες είναι υπέρ το δέον ελαστικές με αποτέλεσμα να έχει γεμίσει η πόλη αυθαίρετες κατασκευές. Ο ρεαλισμός, βέβαια, σημαίνει και κάποια σκληρότητα, να μην επιτρέπεται να χτισθούν άλλα αυθαίρετα κλπ. Εξάλλου, όπως λέγεται, τα αυθαίρετα φτωχόσπιτα είναι μάλλον λίγα και ότι υπάρχουν και αυθαίρετες επαύλεις.
Απόδοση του ενδεδειγμένου ρόλου σε όλους: σε τοπογράφους, πολιτικούς μηχανικούς, αρχιτέκτονες κλπ κλπ.
Σε αυτό το πλαίσιο κάποιοι θα βρεθούν με γήπεδα, όπου η οικοδόμηση θα είναι αδύνατη. Γιατί να μην υπάρχει μηχανισμός ενθάρρυνσης ανταλλαγής οικοπέδων ώστε να δημιουργηθεί ένα συνεχές, όπου μπορεί να μετατραπεί σε πάρκο, στην περίπτωση που τα οικόπεδα είναι μικρά; Επίσης, χρειάζεται επιπλεόν ενθάρρυνση σε αυτόν που έχει μη-οικοδομήσιμο γήπεδο ότι δεν ζημιώνεται και ότι δεν είναι το «κορόϊδο» της υπόθεσης. Θα μπορούσε, λοιπόν, να ενθαρρυνθεί να δημιουργήσει ένα περιφραγμένο πάρκο, όπου οι επισκέπτες του θα πλήρωναν για να περιηγηθούν εντός του και να κάνουν χρήση των εγκαταστάσεών του. Πέρα από την επιθυμία κέρδους, υπάρχει και η ανάγκη συντήρησης των εγκαταστάσεων, η περιποίηση των φυτών κλπ. Θα μπορούσε να υπάρχει διαφοροποιημένη τιμολογιακή πολιτική και ενδεχομένως και με επιδότηση από δημόσιες αρχές, π.χ οι συνταξιούχοι να πληρώνουν το 60% του πλήρους εισιτηρίου και το υπόλοιπο 40% να επιδοτείται από τον Δήμο κλπ. Το αντεπιχείρημα είναι ότι η περίφραξη θα φέρει αποκλεισμούς σε φτωχά άτομα που δεν μπορούν να πληρώσουν το εισιτήριο, δεν είναι καταγεγραμμένοι σε μητρώα πρόνοιας κλπ. Σωστά, αλλά όλη η γειτονιά φτωχοί, πλούσιοι,
επισκέπτες και μη ( είτε από ανάγκη, είτε από πεποίθηση) θα απολαμβάνουν το ελέυθερο αγαθό της καθαρότερης ατμόσφαιρας, της σχετικής ησυχίας κλπ κλπ. Αντιθέτως, σήμερα ο φτωχός δεν μπορεί να απολαύσει αυτό το ελεύθερο αγαθό, διότι απλώς δεν υπάρχει.
Οι περισσότερες πολυκατοικίες δεν πρόκειται να γκρεμισθούν. Οι λίγες που θα γκρεμισθούν θα είναι καλό να αντικατασταθούν με νέες που είναι αισθητικά, λειτουργικά, αρχιτεκτονικά κλπ συναρμοσμένες. Το θέμα είναι τί θα κάνουμε με αυτές που έχουμε. Πώς θα κάνουμε αυτά τα κιβώτια με κάγκελλα να φανούν ομορφότερα. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες έδειξαν έναν δρόμο, αλλά δυστυχώς δεν εκμεταλλευθήκαμε την ολυμπιακή εμπειρία για αλλαγή νοοτροπίας κλπ.
Θα μπορούσαμε να τις βάψουμε (και να τις ξαναβάφουμε συχνά), ώστε να μην είναι όλες σε ένα χρώμα γκρι, μουντό και βρώμικο. Ήταν το βάψιμο και η περιποίηση που έκανε να αναδειχθούν οι όποιες «αρχοντικές μεσοπολεμικές πολυκατοικίες» (μέχρι τότε περνούσαν απαρατήρητες) και να γίνουν συμπαθητικότερες-ανεκτότερες οι της αντιπαροχής. Στο σχόλιο πολλών ότι οι ένοικοι δεν τις βάφουν, επειδή μένουν στο νοίκι, θα έλεγα ότι τα ποσοστά ιδιοκατοίκησης στην Ελλάδα είναι από τα υψηλότερα. Επίσης, μου φαίνεται παράλογο να ζει κανείς σε βρώμικο περιβάλλον, μόνο και μόνο επειδή δεν είναι ιδιοκτησία του. Σκεφτείτε το ανάλογο: νοικιάζετε ένα κουστούμι για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Θα κυκλοφορούσατε με αυτό βρώμικο, με λεκέδες κλπ;
Πολλοί λένε ότι οι πολυκατοικίες έγιναν κιβωτιόσχημες για τον εξής απλό λόγο: Οι ταράτσες επιτρέπουν στο να έχει κανείς γλάστρες, φυτά κλπ, κάτι αδύνατον στα κεραμίδια. Η ταράτσα θα ήταν το μικρό «πάρκο» κάθε πολυκατοικίας. Γιατί να μην πρασινίσουν τα μπαλκόνια και ταράτσες;
Θα μπορούσαν να γίνουν και άλλα που δεν έχω σκεφτεί. Νομίζω, όμως, ότι πρόκειται για ιδέες ευκολότερα εφαρμόσιμες, σίγουρα δεν είναι τέλειες αλλά ελαττώνουν τα προβλήματα. Και νομίζω ότι δεν θα έφερναν την δυστυχία που θα έφερνε η φράση «Να γκρεμισθούν οι πολυκατοικίες» τοις μετρητοίς.


Advertisements

2 responses »

  1. Ο/Η passenger1981 λέει:

    Φίλε Ντροπαλέ έχω κάποιες παρατηρήσεις να σου κάνω!

    Η θέση του “Να γκρεμισθούν οι πολυκατοικίες” είναι τουλάχιστον απλοϊκή και επιπόλαια για να την αναλύσει κανείς περαιτέρω.
    Οι μεταπολεμικές πολυκατοικίες αποτελούν τη κυρίαρχη τυπολογία των ελληνικών πόλεων και η σχετικά μικρή ηλικία τους σε συνάρτηση με την καλή κατασκευαστική τους κατάσταση δεν επιτρέπουν την κατεδάφιση τους η οποία αποδεικνύεται εντελώς ασύμφορη. Επομένως συμφωνώ μαζί σου οτι η λύση του προβλήματος είναι η όσο το δυνατόν βελτίωση της υπάρχουσας κατάστασης και των υπαρχόντων κτιρίων.
    Πιστεύω οτι κινήσεις προς αυτή τη κατεύθυνση είναι εφικτές και πέρα για πέρα ρεαλιστικές και μπορούν να οδηγήσουν σε εντυπωσιακή βελτίωση της αισθητικής εικόνας της πόλης. Θεωρώ οτι πέρα από τη φύτευση και το βάψιμο των προσόψεων μπορούν να εφαρμοστούν και πιο τολμηρές παρεμβάσεις όπως πχ διαφοροποιήσεις υλικών, επιλεκτικό «ξύρισμα» μπαλκονιών, ένωση μπαλκονιών με κατακόρυφα στοιχεία, τοποθέτηση μιας νέας επιφάνειας όψης στηριζόμενη στις πλάκες των μπαλκονιών που θα λειτουργεί και για βιοκλιματική προστασία του κτιρίου, κτλ.
    Σε αυτή τη κατεύθυνση των βελτιωτικών παρεμβάσεων συμβάλλει και ο αδιάφορος και ουδέτερος χαρακτήρας της μεταπολεμικής πολυκατοικίας που μπορεί και λειτουργει σαν μια βάση για νέες συνθετικές προτάσεις.

  2. Ο/Η Ντροπαλός λέει:

    Καλημέρα,
    Νομίζω ότι προσεκτικότερη ανάγνωση του ποστ φανερώνει ότι δεν βρίσκω λογικούς τους αφορισμούς του τύπου «Να γκρεμισθούν οι πολυκατοικίες». Δεν ξέρω, εάν μπορούν να αναλυθούν περαιτέρω από άποψη πολεοδομίας, αρχιτεκτονικής κλπ, αλλά ίσως να μπορούσαν να αναλυθούν από άποψη «φιλοσοφικών αντιλήψεων» (π.χ: συντηρητισμός, εξιδανίκευση του παρελθόντος, «αγροτική» νοσταλγία κλπ).
    Προτιμώ, λοιπόν, δυνατές παρεμβάσεις παρά ουτοπικές (π.χ φύτευση ταρατσών κλπ), εάν και είναι αλήθεια ότι επιπλέον παρεμβάσεις, όπως αυτές που προτείνετε, δεν τις είχα σκεφτεί. Ελπίζω να μού το συγχωρήσετε, αλλά οφείλεται στο ότι δεν διαθέτω γνώσεις αρχιτεκτονικής, πολεοδομίας, πολιτικής μηχανικής κλπ.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s