Ξεφυλλίζοντας τις εγκυκλοπαίδειες, ή στα μαθήματα του σχολείου, εμείς οι αδαείς με τα γλωσσολογικά, πληροφορούμαστε ότι η αρχαία Ελληνική, διέκρινε μεταξύ μακρών και βραχέων φωνηέντων. Δεν γνωρίζω, βέβαια, εάν το μακρό και το βραχύ σημαίνει κάτι σαν απλό ή «τραβηγμένο» (διπλό) φωνήεν, όπως αφήνει να εννοηθεί η ορολογία. Προσωπικά έχω την αίσθηση, τουλάχιστον από τις ξένες γλώσσες, που έχω διδαχθεί, ότι πρόκειται περισσότερο για έννοια «κλειστού» και «ανοικτού», αλλά δεν είμαι ειδικός. Με αυθαίρετους, απλοϊκούς υπολογισμούς, λοιπόν, σκέφτεται κανείς ότι υπήρχαν δώδεκα ήχοι φωνηέντων. Ένας μακρύς και ένας βραχύς για τα a, e, i, o, u και επιπλεόν ένας μακρύς και ένας βραχύς για το ü. Στην πραγματικότητα οι ήχοι μπορεί να ήταν περισσότεροι -ή και λιγότεροι-, φαίνεται, όμως, ότι ήταν περισσότεροι από τους έξι ισόχρονους ήχους φωνηέντων της ελληνιστικής και της πρώιμης νεοελληνικής. Από τον 10 μΧ αιώνα, εάν θυμάμαι καλά, χάθηκε ο ήχος ü και υποτίθεται ότι και σήμερα ισχύουν οι πέντε ισόχρονοι ήχοι, δηλαδή a, e, i, o, u.
Άραγε, όμως, ισχύει αυτό; Έχει, δηλαδή, η ελληνική γλώσσα μόνο πέντε ισόχρονους χρόνους φωνηέντων ή υπάρχει και σήμερα διαφοροποίηση μεταξύ των διαφόρων, παραδείγματος χάριν, a; Εάν συνεχίζει να υπάρχει μία κάποια τέτοια ποικιλία στους ήχους και στους χρόνους των φωνηέντων, δεν είναι ανάγκη να ανταποκρίνεται στους αντιστοίχους της αρχαίας ελληνικής. Έτσι, θα μπορούσε πχ σήμερα ένα «ω» να αποδίδει ένα βραχύ «o» και ένα «ο» ένα μακρύ «o».
Πώς θα μπορούσε άραγε να ερευνηθεί αυτό; Ίσως με μέσα καταγραφής της φωνής, σε κάποια εκτεταμένη έρευνα. Ο ερευνητής, βέβαια, θα έπρεπε να πει στα υποκείμενα ότι καταγράφονται, αλλά δεν νομίζω ότι θα έπρεπε να πει, ποιός είναι ο σκοπός της έρευνάς του, για τον απλούστατο λόγο ότι τα υποκείμενα θα επιρρεάζονταν και ενδεχομένως να άλλαζαν την φωνή τους για να διαφοροποιηθούν από τους υπόλοιπους.

Advertisements

3 responses »

  1. Ο/Η περιγλώσσιος λέει:

    Tέτοια έρευνα έχει ήδη γίνει σε σχετικό μάθημα που είχαμε κάνει πριν από μερικά χρόνια. Από την έρευνα προέκυψε ότι δεν επιβιώνει στη Νέα Ελληνική η διάκριση μακρών και βραχέων. Ορισμένοι φωνηεντικοί φθόγγοι σήμερα είναι πράγματι μακροί, αλλά για άλλους λόγους. Όταν π.χ. θελήσω να πω με έμφαση «ο ώ μ ο ς μου πονάει» (και όχι π.χ. ο καρπός του χεριού), εκείνο το -ω- στην οθόνη του Η/Υ θα φανεί πιο μακρό. Αυτό όμως θα οφείλεται στον λεγόμενο επιτονισμό, στην κύμανση της φωνής μου, και όχι στη δήθεν επιβίωση της μακρότητας του -ω- διαμέσου των αιώνων…

    Δες και αυτό:
    http://periglwssio.blogspot.com/2005/12/blog-post_03.html

  2. Ο/Η Ντροπαλός λέει:

    Ευχαριστώ για την απάντηση. Εξάλλου και εγώ αναρωτήθηκα στο εάν υπάρχουν και δεν ταύτισα (στην περίπτωση, που θα υπήρχαν) ότι θα ισχύουν οι ίδιοι μηχανισμοί με την αρχαία γλώσσα.
    Η απορία μου γεννήθηκε συγκρίνοντας με ξένες γλώσσες, οι οπόιες φαίνονται να τους έχουν διατηρήσει. Φυσικά, αγνοούσα ότι είχε γίνει σχετική έρευνα στην Ελλάδα.
    Αναρωτιέμαι, επίσης, εάν η ταχύτητα της ομιλίας, επιρρεάζει την προφορά. Με χαλαρότερους ρυθμούς ζωής ο ομιλητής έχει την άνεση να ξεχωρίσει στην προφορά του το μακρύ από το βραχύ το ανοικτό από το κλειστό (ή όπως μπορεί να λέγονται τεχνικά οι όροι), να αρθρώσει καλύτερα συμπλέγματα συμφώνων κλπ. Στην Αρχαία Ελλάδα, υποθέτω ότι ο χρόνος δεν πίεζε όσο σήμερα και υποθέτω ότι οι άνθρωποι θα πρόφεραν, καθώς θα μιλούσαν με ηρεμότερο ρυθμό, πχ «τηm- Πελοπόννησο» αντί για «τη bελοπόννησό», όπως πολλές φορές ακούγεται σήμερα.
    Η έμπνευση αυτής της υπόθεσης μπορεί να είναι χαζή. Είναι η γαλλική γλώσσα (η οποία έχει και αυστηρούς θεματοφύλακες). Ανοίγω την τηλεόραση και σε κάποιο κανάλι δείχνει αποσπάσματα δηλώσεων του Γάλλου Προέδρου. Αργός, τελετουργικός λόγος, οι διακρίσεις μεταξύ αρσενικών και θηλυκών ευδιάκριτες, το σιωπηλό (που δεν είναι και τόσο σιωπηλό) schwa-οειδες «e» ακούγεται, τα «ou» «u» «i» διακρίνονται κλπ. Βλέπω μια Γαλλική ταινία, όμως, ο γρήγορος ρυθμός των ομιλητών κάνει πολλές από τις μικρές διακρίσεις να χάνονται στενεύοντας την «φωνητική παλέττα»

  3. Ο/Η southair λέει:

    Χωρίς να είμαι ειδική ούτε και να έχω βαθιές γνώσεις κάνω τις εξής σκέψεις πάνω σε αυτό το κείμενο σου: Το μέτρο (μακρό-βραχύ) αρχικά ήταν αναγκαίο στην προφορά διότι υπήρχαν κείμενα που απαγγέλονταν από στήθους (βλέπε Ιλιάδα και Οδύσσεια πριν καταγραφούν) και νομίζω βοηθούσε στην αποστήθιση. Το μακρό – βραχύ στην ελληνική γλώσσα (αυτό το γνωρίζω με βεβαιότητα) έχει σχέση με την έκταση της φωνής και όχι την ένταση, ενώ αντίθετα περίπου νομίζω τον 10ο ή 12ο αιώνα καθιερώνεται στην Ευρώπη άλλο μετρικό σύστημα που δίνει έμφαση στην ένταση της φωνής και όχι στην έκταση. Ολο αυτό ξέρω ότι σχετίζεται και με τη μουσική (δυτική και βυζαντινή), αλλά επειδή δεν γνωρίζω από μουσική δεν ξέρω να εξηγήσω τους συσχετισμούς.
    Ωστόσο όταν είχα διαβάσει ένα βιβλίο σχετικά με την μέθοδο Tomatis είχα καταλάβει ότι (αυτός ήταν γιατρός ΩΡΙΛΑ που κούραρε τραγουδιστές της λυρικής σκηνής και είχε κάνει έρευνες πάνω σε αυτό που θα αναφέρω)ο άνθρωπος τραγουδάει ό,τι ακούει (όση ένταση καιέκταση μπορεί να ακούσει) γι’ αυτό και παρατηρείται για παράδειγμα να έχουν υψηλότερη ένταση φωνής οι Ιταλοί τραγουδιστές (ή τουλάχιστον αυτό ίσχυε έως τότε που εκείνος έκανε την έρευνα),ενώ άλλοι λαοί έχουν τραγουδιστές με περισσότερη έκταση στη φωνή. Συσχέτιζε δε την ακουστική ικανότητα με το νευρικό σύστημα διότι το αυτί έχει άμεση σύνδεση με το κεντρικό νευρικό σύστημα. Οταν κάποτε είχα ακούσει πως φυσιοθεραπείες που αποδίδουν σε βόρειους λαούς (για περιπτώσεις εγκεφαλικών κλπ) ενώ δεν αποδίδουν σε μεσογειακούς λαούς είχα αναρωτηθεί μήπως η αλλαγή μετρικού συστήματος στις ευρωπαϊκές γλώσσες και η διαφορετική μουσική παραγωγή μήπως σχετίζεται με τις διαφορές μας στο νευρικό σύστημα. Διότι αντίστοιχα έχω διαβάσει για παράδειγμα πως είναι λάθος ένας δυτικός να κάνει γιόγκα που είναι μία τεχνική (αυτογνωσίας και άσκησης και υπέρβασης πνευματικής) για νευρικά συστήματα διαφορετικά διαμορφωμένα από τα δικά μας. Δεν ξέρω αν αυτά είναι σωστά. Αν κάποιος γνωρίζει κάτι παραπάνω ας το πει αν διαβάσει αυτό το σχόλιο, γιατί θα με ενδιέφερε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s