Ανεβάζω την δημοσίευση αυτή πριν να κλείσουν οι κάλπες, πριν να μάθουμε τα πιθανά αποτελέσματα μέσω των δημοσκοπήσεων εξόδου και πριν μάθουμε τα επίσημα αποτελέσματα με την καταμέτρηση των ψήφων. Συνεπώς δεν ζητωκραυγάζω συγκεκριμένα ούτε υπέρ της αναβαπτισμένης ΝΔ -εάν τυχόν λάβει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία-, ούτε υπέρ του έλα-να-μας-σώσεις ΠΑΣΟΚ, εάν τυχόν την λάβει αυτό.

Είμαι μήπως ένας “Ταλλεϋράνδος”, ή ένας “Ο.Φ.Α”, ικανός να μεταβάλει τις αξίες του εν μία νυκτί για να βολέψει τα συμφέροντά του; Δεν νομίζω.

Τότε γιατί τα γράφω αυτά; Πολύ απλά, διότι έχω βαρεθεί να ακούω ότι πάμε από το κακό στο χειρότερο, ότι όσο πιο πίσω στον χρόνο, τόσο πιο καλά, ότι παλιά ήταν μικρά τα σπίτια και μεγάλες οι καρδιές, ότι τίποτα δεν δουλεύει σε αυτήν την χώρα. Υπάρχει τέτοιος εμποτισμός με την κουλτούρα της μαυρίλας και της απαισιοδοξίας, που κάνει τους θρήνους του Ιερεμίου να αποτελούν ευχάριστο αντικαταθλιπτικό ανάγνωσμα. Ασφαλώς και υπάρχουν και δυσκολίες και ελλείψεις και σε κάθε ερώτημα και πρόβλημα, που επιλύεται προκύπτουν πολλαπλάσια λες και είναι η Λερναία Ύδρα. Δεν είναι ότι επιλύονται ή απαντώνται με λάθος τρόπο. Είναι η ανθρώπινη φύση, που στην ικανοποίηση κάποιας ανάγκης θα αναζητήσει την ικανοποίηση κάποιας άλλης κλπ.

Για να περιοριστούμε στον χώρο της οικονομίας και στα προβλήματα, που φέρνει ο πεσσιμισμός σκεφτείτε το εξής: έχουμε ένα Κράτος, το οποίο μάς στήνει φορολογικές παγίδες, επειδή θεωρεί οτι θα το κλέψουμε· πολίτες, που θεωρούν το Κράτος ανεπαρκές εξ’ ορισμού. Επίσης εργοδότες, που συμπιέζουν τους εργαζομένους προσαπθώντας να βγάλουν το μέγιστο του έργου με την μικρότερη αμοιβή κλπ, επειδή είναι βέβαιοι ότι η κατάρρευση, η καταστροφή είναι στην γωνία και τους περιμένει·εργαζομένους, που πάντα θεωρούν ότι τους κλέβουν, όπως αντίστοιχες αντιλήψεις έχουν και οι καταναλωτές, ενώ οι έμποροι συνεχώς “δεν βγαίνουν”. Έχουμε αναφερθεί ξανά δε, στον καταστροφικό ρόλο, που παίζει η τηλεόραση στην κατανόηση, αλλά και στην ίδια την οικονομία. Εάν αντιμετωπίζουμε συνεχώς την οικονομία έτσι, πώς θα μπορέσουμε να ξεφύγουμε από την τωρινή, αλλά και από την δομική κρίση; Ο καθένας θα προσπαθήσει να σώσει ό,τι μπορεί πατώντας ακόμη και επί πτωμάτων.

Αυτό, φυσικά, δεν χαρακτηρίζει μόνο τον χώρο της οικονομίας. Χαρακτηρίζει όλη την κοινωνική, αλλά και πολιτική ζωή. Αφού η καταστροφή έρχεται, πρέπει να σώσουμε ό,τι μπορούμε. Τα πράγματα γίνονται ακόμα χειρότερα με την παρελθοντολαγνεία και την εξιδανίκευση. Κανένα καλό δεν μπορεί να φτάσει το τέλειο. Αποτέλεσμα όλων αυτών το να μιζεριάζουμε. Επίσης, αφού όλα τα θεωρούμε κακά, σχετλία και τρισάθλια δεν μπορούμε να ασχοληθούμε με τα πραγματικά σχετλία, τρισάθλια και κακά.

Η μόνη λύση είναι ένας αισιόδοξος ρεαλισμός. Δεν είπε κανείς να καβαλήσουμε το “ροζ συννεφάκι”. Μια ρεαλιστική αντιμετώπιση της πραγματικότητας, όμως, όπου οι δυσκολίες θα μας “ατσαλώσουν” και τα θετικά θα μάς δώσουν περαιτέρω κουράγιο για να συνεχίσουμε είναι αυτό, που χρειάζεται.

Καλή ψήφο και μην ξεχνάτε ότι:

1) Στην δημοκρατία δεν υπάρχουν αδιέξοδα, οπότε δεν χάθηκε ο κόσμος εάν βγει ή δεν βγει αυτοδύναμη κυβέρνηση.

2) Εάν βγει το κόμμα της επιλογής σας, αυτό δεν σημαίνει ότι ήρθε ο παράδεισος επί της γής…

3) Ούτε φυσικά και η κόλαση, εάν δεν βγει.

4) Ψηφίστε. Φυσικά και δέχομαι οτι η αποχή είναι πολιτική στάση, όμως με την αποχή αφήνετε τους άλλους να αποφασίζουν για εσάς.

Καθώς η παρούσα Κυβέρνηση (ΝΔ) φαίνεται να μην επανεκλέγεται, όπως δείχνουν όπως έδειχναν μέχρι να απαγορευθούν οι δημοσκοπήσεις, οι δημοσιογράφοι ρωτούν, αναρωτιούνται σχολιάζουν -και μαζί με αυτούς και οι πολίτες- για το τί θα πράξει ο Πρόεδρος του κόμματος την επομένη της ήττας. Όλα αυτά έχουν γεμίσει, φυσικά, σελίδες επί σελίδων με αναλύσεις, οι περισσότερες άχρηστες, για το τί είπε ο Πρωθυπουργός, τί εννούσε, τί κρυφό μήνυμα ήθελε να περάσει, τί σημαίνει, που είχε ραντεβού με τον τάδε υπουργό στις 2 και όχι στις 3 το μεσημέρι, γιατί ο υπουργός έβαλε την τάδε γραβάτα.

Ο Πρωθυπουργός με την ιδιότητά του ως Πρόεδρος κόμματος, δήλωσε πως δεν σκοπεύει να παραιτηθεί από την ηγεσία του κόμματός του και πως στο κάτω κάτω δεν είναι και σε κάποια πολύ προχωρημένη ηλικία για να “συνταξιοδοτηθεί”. Πολλοί έσπευσαν να μιλήσουν για δείγματα αυταρχικότητας ή και οι καλοθελητές για στρατηγικές, που μπορεί να φέρουν κρίση στην παράταξη. Τα ίδια, φυσικά, ακούγαμε και διαβάζαμε, όταν ο Πρόεδρος της αντιπολίτευσης δεν κατάφερνε να επιτύχει νίκες, ή έστω ικανοποιητικά ποσοστά, σε προηγούμενες εκλογές.

Από την άλλη, βέβαια, όταν οι προοπτικές είναι καλές κανένας δεν αναφέρεται σε προτάσεις παραίτησης. Όπως λέγεται το “άλογο που κερδίζει δεν το αλλάζεις” (“Άλογο”, ο Πρόεδρος; ο Αρχηγός; Τί αυθάδεια! Απορώ, πώς δεν το έχουν αντιληφθεί ακόμα για να μαστιγώσουν τους αυθάδεις!)

Η εικόνα με έναν αρχηγό κόμματος να παραιτείται, επειδή έχασε, δείχνει έναν φυγόμαχο, αλλά σίγουρα και από την άλλη η επιθυμία του να παραμείνει στην ηγεσία μπορεί να είναι (και) δείγμα εμμονής με την εξουσία, παραγνώρισης της πραγματικότητας κλπ.

Κατά βάθος, το πρόβλημα δεν βρίσκεται στην παραίτηση ή μη του Προέδρου ενός κόμματος. Όχι ότι δεν είναι σημαντικό, αλλά είναι ένα ασήμαντο σύμπτωμα σε μια παθογένεια. Και η παθογένεια αυτή δεν είναι τίποτα άλλο από την αρχηγική, μοναρχική δομή των κομμάτων. Ο Αρχηγός αποφασίζει για όλα. Ακριβώς! Αρχηγός, λες και πρόκειται για στρατιωτικό σχηματισμό. Οι όροι Πρόεδρος κλπ είναι τις περισσότερες φορές εύσχημοι, παρά ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Ο Αρχηγός αποφασίζει για την πολιτική, για τα στελέχη (στα οποία επαπειλεί πάντα την δαμόκλειο σπάθη της διαγραφής), για την σύνθεση των ψηφοδελτίων κλπ. Όλα αυτά κάνουν τον Πρόεδρο ενός κόμματος σχεδόν Ρωμαίο imperator, του οποίου οι “λόγχες” του “στρατεύματός” του τον προστατεύουν, όσο είναι νικηφόρος, για να στραφούν μετά ενάντία του.

Αυτό, που χρειάζεται είναι η πραγματική δημοκρατία στα κόμματα. Πολλές φορές μας παρουσιάζεται το δίλημμα ότι ένα κόμμα μπορεί να είναι είτε αρχηγοκεντρικό, είτε ένα συνοθύλευμα από χαοτικά ανταγωνιστικώς συνεργαζόμενα γκρουπούσκουλα. Δυσκολεύομαι να το δεχτώ αυτό και θα ήθελα να βρεθεί μια λύση, καθώς η έλλειψη δημοκρατίας στα κόμματα δεν είναι εσωτερική, αλλά επεκτείνεται και πέραν αυτών υποβαθμίζοντας την πολιτική μας ζωή.

Εν όψει των επικείμενων εκλογών και καθώς (επαν)έρχονται οι συζητήσεις για αλλαγή του εκλογικού συστήματος, μια πρόχειρη “δημοσκόπηση”. Οι επιλογές εδώ είναι πολύ απλουστευτικές. Ο σχεδιασμός των εκλογικών συστημάτων, η συμπεριφορά των ψηφοφόρων κλπ απαιτούν ειδικές γνώσεις μαθηματικών και εκλογικής κοινωνιολογίας. Η παρούσα “δημοσκόπηση” δεν μπορεί να καλύψει όλες τις δυνατές παραλλαγές των εκλογικών συστημάτων, ούτε μπαίνει σε ερωτήματα εκλογικών μέτρων, “+1″, το τί γίνεται με τα όποια τυχόν αδιάθετα υπόλοιπα, ή -στην περίπτωση των πολυεδρικών περιφερειών με σύστημα επλογής-, εάν ο ψηφοφόρος έχει δικαίωμα να επιλέξει μέχρι όσους βουλευτές εκλέγει η περιφέρειά του, λιγότερους, ή εάν μπορεί να επισωρεύσει τις προτιμήσεις του ακόμα και σε έναν μοναδικό υποψήφιο.

Μερικές διευκρινίσεις: 51%, 40%, 9% (ή παραλλαγές) : Το πρώτο κόμμα λαμβάνει το 51% των εδρών της περιφέρειας το δεύτερο το 40%, το υπόλοιπο 9% επιμερίζεται αναλογικά ανάμεσα στους υπόλοιπους συνδυασμούς μέχρι να καλυφθούν οι έδρες.

Μικρή μονοεδρική σε συνδυασμό με ευρύτερη πολυεδρική= “Γερμανικό” σύστημα

Παραλλαγές “ενισχυμένης” “αναλογικης”. Στην ουσία τα διάφορα συστήματα, που ισχύουν στην Ελλάδα από την Μεταπολίτευση.

Ενιαίο ψηφοδέλτιο: Ο ψηφοφόρος σε μια πχ διεδρική περιφέρεια μπορεί να επιλέξει (μέχρι) δύο υποψηφίους είτε με επιλογή του τύπου: Υποψήφιος 1(Κόμμα Α), Υποψήφιος 2 (Κόμμα Ζ), είτε με επιλογή του τύπου Υποψήφιος 1 (Κόμμα Τ), Υποψήφιος 2 (Κόμμα Τ).

Διακοπές. Σε ακριτικό νησί. Από αυτά που ομνύουμε ότι αποτελούν την ψυχή μας, βγάζουμε βαρύγδουπους λόγους, λέμε ότι δεν θα τα ξεχάσουμε, πολιτικοί εγκαινιάζουν κέντρα, για να ερημώσουν μετά. Από τους τόπους, που η Πολιτεία θεωρεί ότι τής προσαυξάνει το εδαφικό κύρος, αντί να στοχάζεται τις υποχρεώσεις της, που είναι η ευημερία του πληθυσμού. Πρέπει να το έχουνε ξανααναφέρει: το Κράτος οφείλει στους πολίτες, όχι οι τελευταίοι στο πρώτο, και εάν οι πολίτες οφείλουν να είναι συνεπείσ προς το Κράτος, το κάνουν αυτό για να μπορεί να ανταποκρίνεται αυτό στις υποχρεώσεις του προς αυτό και τους συμπολίτες τους.

Ήσυχο νησί. Δεν θα το πρότεινα για την έντονή του ζωή. Στο κάτω κάτω και εγώ εκεί πήγα για ξεκούραση και όχι για τρελλά ξενύχτια. Λες και εδώ, που ζω δεν έχω την ευκαιρία για κάτι τέτοιο. Το νησί θα το χαρακτήριζα οικογενειακό λόγω της ησυχίας του, του μικρού του μεγέθους, της σχεδόν απουσίας του αυτοκινήτων.

Κάθε βράδυ ο ίδιος μικρός πληθυσμός, επισκεπτών και ντόπιων πηγαινοερχόταν στον παράλιο δρόμο του οικισμού, καθόταν στις ταβέρνες και στα ήσυχα μπαρ. Μην φανταστείτε καμμιά μεγάλη απόσταση. Η απόσταση μεταξύ της Πλατείας Συντάγματος και της Πλατείας Ομονοίας πρέπει να είναι σαφώς μεγαλύτερη. Σε κάποιο σημείο ο δρόμος άνοιγε αρκετά και γινόταν ο χώρος του λιμανιου. Δεν θα έλεγα η πλατεία, γιατί αυτή υπήρχε (μάλλον) λίγο πιο πάνω γύρω από έναν πλάτανο και περικυκλωμένη από μια συμπαθητική ταβερνούλα και ένα καλοφροντισμένο παντοπωλείο.

Τα παιδιά, με τους γονείς χωρίς μεγάλο αγχος αφού ο χώρος είναι μικρός και τα αυτοκίνητα μάλλον απόντα, άρα η πιθανότητα έκθεσης τους σε κίνδυνο μειώνεται, έχουν κάνει στέκι τους τον χώρο του λιμανιού, ο οποίος τους προσφέρει άνετο χρόνο για να τρέξουν κλπ. Στο κέντρο του χώρου του λιμανιού, περιφραγμένο από κάγκελλα -στο ύψος της μέσης ενός τυπικού ενήλικα- υπήρχε η προτομη ενός στρατιωτικού τέκνου του τόπου, ο οποίος προφανώς συμβολίζει και όλους όσους αγωνίστηκαν ή/και χαθήκαν για τον συγκεκριμένο τόπο και για την Ελλάδα γενικότερα. Μια άλλη προτομή υπάρχει και στην πλατεία, αλλά δεν ξέρω εάν απεικονίζει τον ίδιο ή κάποιον άλλον.

Τα παιδιά τρέχουν και παίζουν. Τα κάγκελλα, αλλά και η ίδια η προτομή αποτελούν παράγοντες, που προκαλούν έκπληξη, καθώς το τόπι τους, που θα πέσει εκεί θα εξοστρακισθεί από την πορεία του. Κάποια άλλα θα παίξουν ποδόσφαιρο. Έτσι θα ορίσουν τερματοφύλακα και αυτός με κάθε φυσικότητα θα ανοίξει την καγκελλόπορτα για να φτιάξει το τέρμα του. Αλλα θα κάνουν αναρρίχηση στα κάγκελλα έχοντας στα πρόσωπά τους εκφράσεις θριάμβου, όταν το καταφέρνουν, λες και ανέβηκαν στο πιο ψηλό βουνό.

Τα ζηλεύω. Ακόμα δεν τους έχει ενσταλλαχθεί στον νου, ότι το μνημείο πως είναι κάτι το ταμπού. Σε λίγα χρόνια συνεπικουρόντος και του σχολείου δεν θα σκαρφαλώνουν τα κάγκελα, δεν θα κάνουν τέρμα, δεν θα κάθονται στην σκιά του αγάλματος. Θα το προσεγγίζουν μόνο οι επίσημες αρχές για την κατάθεση των παραδοσιακών στεφάνων. Θα μάθουν για την πατρίδα (αυτό δεν είναι κακό) και για τα κατορθώματά της (ούτε αυτό είναι κακό, είναι, όμως, ελλιπές διότι μή μαθαίνοντας και τις ατυχείς, σκοτεινές και λοιπές άσχημες σελίδες είναι δύσκολη η διόρθωση των ελλατωμάτων), και για το χρέος για αγώνα, εάν υπάρξει ανάγκη για την πατρίδα και τους προγόνους κλπ. Εδώ βρίσκω κάποιο πρόβλημα. Πολυφίλητος μεν η πατρίς, αλλά μετά από κάποιο σημείο αποτελεί αφηρημένη έννοια. Από την άλλη οι πρόγονοι και ιδιαίτερα οι νεκροί πρόγονοι δεν έχουν ανάγκες, αφού είτε δεν υπάρχουν, είτε ευρίσκονται σε μακαριστή κατάσταση. Ο αγώνας, εάν ποτέ υπάρξει ανάγκη -μακάρι να μην- θα γίνει για τις ανάγκες των ζωντανών.

Στο κάτω κάτω μπορούμε να εικάσουμε ότι και ο εικονιζόμενος στην προτομή, αλλά και όλοι οι επώνυμοι και ανώνυμοι αγωνιστές δεν θυσιάσθηκαν για κάτι αφηρημένο και για κάποιους, που δεν είχαν πλεόν ανάγκες, αλλά (και) για να μπορούν τα παιδιά να παίζουν ευτυχισμένα ακομπλεξάριστα από τα όποια ταμπού!

Η κ. Μασούρα αναφερεται σε μία δημοσίευσή της σε ένα άρθρο του Umberto Eco σχετικά με τον Silvio Berlusconi. Τον τελευταίο, έχω την αίσθηση ότι κυριολεκτικά λατρεόυμε να τον μισούμε και τον υπερπροβάλλουμε αφού:

• Ζούμε σε μια χώρα, όπου η ίδια η Δεξιά σχεδόν ντρέπεται να αναφερθεί στον εαυτό της, ή και σε έννοιες, που την χαρακτηρίζουν.Στην Ελλάδα κανείς δεν δηλώνει Συντηρητικός, ακόμα και εάν είναι, διότι λίγο πολύ αποτελεί μομφή. Ας μην αναφερθούμε στο (οικονομικά, τουλάχιστον) (νεο)φιλελεύθερος. Αντιθέτως, εάν ο συγκεκριμένος πολιτικός άνηκε στην Αριστερά ενδεχομένως να είχε πιο ευνοϊκή υποδοχή.
• Στην τηλεόραση, τουλάχιστον, γεμίζει (και) ευχάριστο παραπολιτικό χρόνο: οι σχέσεις του, οι αισθητικές του εγχειρήσεις, τα μαλλιά του, οι δηλώσεις του.
• Κατά βάθος ζηλεύουμε. Ίσως όχι, γιατί δεν είμαστε οι ίδιοι κάτι σαν και αυτόν (με χρήμα, εξουσία κλπ), όσο για τον λόγο ότι η δική μας ελίτ (είτε οικονομική, είτε πολιτική) στερείται του στυλ και της φινέτσας, που αυτός εκπέμπει, ή έστω ότι φανταζόμαστε ότι εκπέμπει. Αντιθέτως, τί φανταζόμαστε για την ελληνική ελίτ; Θηριώδη τζιπ να καβαλάνε πεζοδρόμια, πρώτο τραπέζι στα μπουζούκια, ανόητη επίδειξη, ανοικτό πουκάμισο με καδένα στο λαιμό, αντί για χειροποίητο sur mesure κουστούμι.
• Ας το παραδεχθούμε: Μας γοητεύει η αποφασιστικότητα του “ηγέτη”. Όπως, αντιστοίχως, μας γοητεύει και η αποφασιστικότητα των Πούτιν, Τσάβες κλπ. Η εικόνα του ηγέτη, που δίνει λύσεις πάνω και πέρα από χρονοβόρους, χρηματοβόρους, ενδεχομένως άχρηστους και τεμπέλικους θεσμούς. Για τον ίδιο λόγο, που παρερμηνεύουμε την δύναμη του Προέδρου των ΗΠΑ. Για αυτό και μας γοητεύουν οι (αληθινές ή φανταστικές) ιστορίες στα καθ’ ημάς με τον Πρωθυπουργό να αφυπνίζει χαράματα τους Υπουργούς του, να τους βαθμολογεί με το μπλοκάκι, να χτυπά την γροθιά στο τραπέζι, να φορά το σκληρό καπέλο στο εργοτάξιο, λες και αυτός είναι ο μηχανικός ή ο εργάτης (το βλέπουμε και σε πολιτικές διαφημίσεις). Σε έναν ιδεατό κόσμο, ενδεχομένως, όντως η ύπαρξη “ηγέτη” αντί περίπλοκων θεσμών να ήταν καλύτερη. Οι θεσμοί μπορεί να μην είναι τεμπέλικοι και άχρηστοι, είναι σίγουρα, όμως, χρονοβόροι. Το θέμα -όπως ισχυρίζεται ο Popper- είναι, όμως, ότι αφ’ ενός ο ηγέτης αδυνατεί να γνωρίζει πραγματικά τις ανάγκες και τις επιθυμίες όλων των ανθρώπων, αφ’ ετέρου υπάρχει κίνδυνος είτε να χρησιμοποιήσει την κοινωνία προς όφελός του, είτε να την έχει υπό διαρκή στράτευση και να θεωρεί τα μέλη της αναλώσιμα μέχρι να επιτύχει το δικό του “τέλος της ιστορίας” κλπ. Η παραδείσια ουτοπία αποδεικνύεται μια δυστοπική κόλαση. έτσι, λοιπόν, οι κοινωνίες προχωρούν με την δοκιμή και το λάθος, κάνοντας τρία βήματα μπροστά και δυο πίσω και ενδεχομένως και κάποιες φορές δύο μπροστά και τρία πίσω, όπου αναστοχάζονται και επανεκκινούν.

Φυσικά υπάρχει και η σοβαρότερη κριτική ενασχόληση. Αυτή, που επιχειρηματολογεί, περίπου, ως εξής: Ναι, ο Berlusconi είναι ικανός. Ναι, το ό,τι κατάφερε να χτίσει μια οικονομική αυτοκρατορία είναι ένα δείγμα ότι έχει ικανότητες να συντονίσει ένα περίπλοκο έργο, όπως το κυβερνητικό με θετικά αποτελέσματα. Ναι είναι αλτρουιστής και δεν κοιτά το δικό του συμφέρον. Ναι είναι ο πιο καλός και αγαθός άνθρωπος του κόσμου. Όμως, ήταν η μηντιακή του -και όχι μόνο- δύναμη, που τού επέτρεψε να είναι ικανότερος στο να περάσει το μηνυμά του και να μπει στην πολιτική. Επίσης, μπορεί να είναι αγαθός κλπ, αλλά δεν παύει να είναι άνθρωπος και δυνητικά θα μπορούσε να μπερδέψει το τις υποχρεώσεις του ως πολιτικός με τις υποχρεώσεις του ως επιχειρηματίας.

Ας έρθουμε στα καθ’ ημάς τώρα. Οι πιο πολλοί παραδεχόμαστε ότι από το 1974, ότι η Δημοκρατία μας είναι ώριμη, ότι δεν κινδυνεύουμε από αυτόκλητους σωτήρες, ότι είμαστε ισότιμο μέλος στην ΕΕ κλπ. Όμως, κάτι δεν μας αρέσει. Ενδεχομένως, η ,μεταπολιτευτική μας δημοκρατία να έφτασε στα όρια της και να θέλει κάποια ανανέωση. Μια ανανέωση πραγματική και όχι ονειρική, από αυτές που φαντάζονται οι αρχηγοί των αρχηγικών και θνησιγενών κομμάτων. Επίσης μια ανανέωση, που θα βασίζεται σε αναθέσμιση και όχι σε κατάργηση των θεσμών, καθώς η κατάργηση των τελευταίων δεν φέρνει την ελευθερία, αλλά την αυθαιρεσία των όποιων σωτήρων. Η ανάγκη αυτή της ανανέωσης δεν είναι απαραίτητη μόνο για την αλλαγή, γιατί πολύ απλά βαρεθήκαμε, αλλά κυρίως για να διορθωθούν κακώς κείμενα, είτε αφορούν σκάνδαλα, είτε κοινωνική ανομία, είτε μικροσατραπισμό κλπ. Ακόμα και γιατί οι προηγούμενες γενιές τιμήθηκαν, όσο τίποτα άλλο, “για την προσφορά τους στον τόπο” σε σημείο, που οι τωρινές και οι μελλοντικές γενιές να ξεκινούν με χρέος προς αυτές και υποθηκευμένο μέλλον.

Και είναι εδώ σε αυτό το σημείο, όπου οι δυνάμεις της αδράνειας, της συντήρησης, του φόβου προς το μέλλον, που δείχνουν τον Berlusconi, σαν μια απειλή, σαν τον δράκο των παραμυθιών, όπως έκαναν οι γιαγιάδες για να τρώμε το φαγητό μας. Ο ψίθυρος, που διαδίδεται από τις δυνάμες αυτές είναι ο εξής: “Εντάξει! Υπάρχουν προβλήματα και σκάνδαλα και όλα αυτά υπονομεύουν την ποιότητα της δημοκρατίας μας. Φαντάζεστε, όμως, να τολμήσουμε να προχωρήσουμε σε αλλαγές και να μας προκύψει κάτι σαν τον Berlusconi;”

Και αυτή η δικαιολογία αποτελεί για αυτούς έναν παραπάνω λόγο στασιμότητας.

Κάποτε, στα πολύ παλαιά χρόνια, τον κόσμο δεν τον κυβερνούσαν οι άνδρες αλλά οι γυναίκες. Καθώς δεν είχε γίνει κατανοητή η σχέση μεταξύ σεξουαλικής πράξης και αναπαραγωγής, υπήρχε η εντύπωση ότι οι γυναίκες με θαυμαστό τρόπο δημιουργούσαν ζωή. Οι γυναίκες λατρεύονταν και στις οικογένειες και στις κοινωνίες-μητροκεντρικές και γυναικοκεντρικές, φυσικά- υπήρχε αγάπη, ειρήνη και δημιουργικότητα. Όμως, κάτι έγινε και οι γυναίκες από ισόθεες με την Μητέρα Γη έγιναν εξαρτήματα και αντικείμενα των ανδρών τους, υποταγμένες και υποχρεωμένες να υπηρετούν τον αφέντη τους και να τον ικανοποιούν σεξουαλικά αγόγγυστα και αδιαμαρτύρητα. Ο κόσμος έκτοτε έγινε βίαιος, πολεμοχαρής και ο άνθρωπος αποκόπηκε από την φύση, με αποτέλεσμα η τελευταία σήμερα να τον εκδικείται. Σήμερα, βέβαια, τουλάχιστον για την Δύση, δεν θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για γυναίκες αντικείμενα. Αντιθέτως, αναγνωρίζεται η προσωπικότητά τους, εργάζονται, έχουν δικαίωμα ψήφου κλπ, όμως παρ’ ολ’ αυτά  ο κόσμος μας συνεχίζει να μένει ανδροκρατούμενος.

Υποθέτω ότι πολλοί από εσάς θα έχετε ακούσει την σχετική αφήγηση.  Μύθοι έχουν αναλυθεί υπό αυτήν την οπτική (Μήδεια και Κληταιμνήστρα: οι τελευταίες της μητριαρχίας, Ελένη: στο μεταίχμιο, Πηνελόπη: η “νέα” υποταγμένη γυναίκα).

Ένα άλλο επιχείρημα, το οποίο χρησιμοποιείται για τα πρωτεία του θηλυκού τότε, πέραν αυτού της άγνοιας του πώς έρχονται τα παιδιά στον κόσμο, είναι τα διάφορα αγαλματίδια με αναπτυγμένους μαστούς, μεγάλη περιφέρεια, λιπαρά οπίσθια και εμφανές αιδοίο. Αυτό είναι δείγμα απεικόνισης του θηλυκού ως δημιουργού ζωής, ενδεχομένως και απεικονίσεων μητρικών θεοτήτων ισχυρίζονται κάποιοι. Μπορεί. Από την άλλη, όμως, πολλές φορές συλλαμβάνω τον εαυτό μου να σκέφτεται κατά πόσο ισχύει το παραπάνω και κατά πόσο θα μπορούσε να ισχύσει μια υπόθεση πρόκλησης, ερεθισμού, ενασχόλησης με την σεξουαλικότητα. Σήμερα υπάρχουν τα περιοδικά, από αυτά με το ελάχιστο μέχρι αυτά με το απροκάλυπτο γυμνό, με γυναίκες με χυμώδη στήθη, που αψηφούν την βαρύτητα, κλπ. Τότε, πολύ πιθανόν τον ρόλο αυτόν να τον έπαιζαν τα αγαλματίδια. Συνεπώς, σε αυτήν την περίπτωση δεν θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για δείγματα γυναικοκρατίας/μητριαρχίας.

Πολλές φορές νομίζω ότι υπάρχει σύγχυση στο τί αποτέλεσε τον “καρπό του κακού” και χάθηκε ο μητριαρχικός παράδεισος. Η μία αφήγηση λέει ότι τότε, στα “παραδείσια χρόνια”, η εγκατάσταση δεν ήταν μόνιμη και πως ο ανθρώπινος πολιτισμός ήταν -κατά κύριο λόγο- τροφοσυλλεκτικός. Οι ανθρώπινες κοινωνίες ακολουθούσαν την παραγωγή των φυτών (καρποφορία δένδρων κλπ). Υπήρχε άγνοια της σποράς και της παραγωγής καρπού, σε αντιστοιχία με την άγνοια μεταξύ σεξουαλικής πράξης και τεκνογονίας. Οι γυναίκες μαζί με τα παιδιά μάζευαν καρπούς σε κοντινή ακτίνα γύρω από τους μετακινούμενους οικισμούς, ενώ οι άνδρες φρόντιζαν για το κυνήγι πηγαίνοντας σε πιο απομακρυσμένες περιοχές. Η απόσταση των δραστηριοτήτων, αλλά και το επικίνδυνο του κυνηγιού ήταν ένας επιπλεόν λόγος να δομούνται οι οικογένειες με άξονα το θηλυκό.  Η ανακάλυψη της γεωργίας, η σύνδεση σεξ και τεκνογονίας και η εξημέρωση των ζώων οδήγησαν στην δημιουργία σταθερών οικισμών.Σε ένα ντοκιμανταίρ, που είχα δει πριν χρόνια, μια φυσική ανθρωπολόγος συνέκρινε ανδρικά και γυναικεία οστά. Τα γυναικεία ήταν πιο φθαρμένα στις ακροφάλαγγες των δακτύλων των χεριών και στα δάχτυλα των ποδιών. Τα συγκεκριμένα οστά χρονολογούνταν περίπου στην εποχή, όπου ο άνθρωπος κατάφερε να εξημερώσει τα ζώα. Η ερμηνεία για την περαιτέρω φθορά των γυναικείων οστών ήταν η εξής: Ο άνδρας-κτηνοτρόφος παρατήρησε τον τρόπο σεξουαλικής επαφής, που είχαν τα αρσενικά με τα θηλυκά ζώα του κοπαδιού του. Αντιστοίχως, λοιπόν, απαίτησε-εξανάγκασε την σύντροφο/τις συντρόφους του να πέσουν στα τέσσερα, σε “στάση υποταγής” και πως προηγουμένως δεν υπήρχε η αίσθηση και η έννοια της οπίσθιας διείσδυσης*. Πέραν δε των σεξουαλικών συμπεριφορών, η ανάπτυξη της έννοιας της ιδιοκτησίας και των ανταλλαγών οδήγησε σε μετατροπή της γυναίκας σε αντικείμενο. Η γυναίκα μετατράπηκε σε “εμπορεύσιμο αγαθό” και οι πατέρες έδιναν τις κόρες τους στους καλύτερους πλειοδότες. Η άλλη αφήγηση, που συνδέεται κυρίως με την έλευση των Ινδοευρωπαίων, ισχυρίζεται ότι οι προ-ινδοευρωπαϊκές κοινωνίες ήταν αγροτικές, σταθερές και μητριαρχικές και σαρώθηκαν από τους επελαύνοντες Ινδοευρωπαίους. Οι τελευταίοι εγκαταστάθηκαν μεν σε μόνιμους οικισμούς δεν υιοθέτησαν, όμως, την μητριαρχία, αλλά επέβαλαν το ανδροκρατικό βίαιο πρότυπο των επελαύνοντων πολεμιστών.

Νομίζω, όμως,  ότι ο κύριος λόγος, που κατά την γνώμη μου δεν ίσχυσε κάποιο σύστημα μητριαρχίας/γυναικοκρατίας, δεν ήταν τίποτα άλλο, παρά η φυσική αδυναμία των γυναικών σε σύγκριση με τους άνδρες και φυσικά η όποια επιπλέον επιβάρυνση έφερνε και φέρει η εγκυμοσύνη των γυναικών.  Πιθανή η εικόνα με τον άνδρα να θεοποιεί και να λατρεύει την γυναίκα, που με “μαγικό τρόπο” φέρνει ζωή. Πιθανότερο, όμως, αντιλαμβανόμενος την σχετική της αδυναμία, επιτεινόμενή μάλιστα κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης αλλά και μετά, να την εκμεταλλεύθηκε υπέρ του. Η εγκυμοσύνη είναι μία δύσκολη διαδικασία ακόμα και στην σύγχρονη εποχή και στον αναπτυγμένο κόσμο.

Νομίζω, λοιπόν,  ότι τα παραπάνω, περί παραδείσιας κατάστασης μητριαρχίας, μάλλον αποτελούν δείγματα ενός εξιδανικευμένου παρελθόντος, και ως γνωστόν το εξιδανικευμένο έχει τα εξής προβλήματα: συνήθως είναι ανύπαρκτο, μας εμποδίζει να σχεδιάσουμε και να πορευθούμε στο μέλλον, καθώς ό,τι και να κάνουμε το τέλειο ποτέ δεν πρόκειται να το φτάσουμε. Σε κάποιες περιπτώσεις ενός παρελθόντος, που αποτελεί όχι αντικείμενο φαντασίωσης δικαιοσύνης, αλλά “αχ (να) ήταν τα πράγματα, αλλιώς θα σάς δείχναμε. Κάποτε είχε η κάθε γυναίκα αφοσιωμένους τουλάχιστον τρεις άντρες. Την κουβαλούσαν στα χέρια, διότι δεν έπρεπε να κουραστεί. Όταν σταματούσαν ο ένας έκανε το ερεισινωτό, ο δεύτερος το κάθισμα και ο τρίτος το υποπόδιο. Τα πέλματά μας ήταν πολύτιμα για να ακουμπήσουν στο έδαφος: ‘Τί κάθεσαι σαν χάνος; Γλείψε μου τα πόδια! Έχουν πιάσει σκόνη!’ ” Μια γυναικοκρατούμενη/μητριαρχική κοινωνία -ακόμα και χωρίς τις υπερβολικές αναφορές-, δεν θα ήταν ούτε και αυτή “δίκαιη και ίση” κοινωνία. Δεν γνωρίζουμε καν, εάν θα ήταν καλύτερη ή χειρότερη από την δική μας. Θα ήταν απλά διαφορετική. Πάντως, εάν σταχυολογήσουμε τις πολιτείες των Indira Gandhi, Golda Meir, εάν θέλετε πρόσφατα και της Tzipi Livni, ας θυμηθούμε επίσης, τότε στα 1996 ΤΗΝ Πρωθυπουργό της φίλης και συμμάχου χώρας, με την οποία ήλθαμε σε κρίση, θα δούμε ότι προσπάθησαν αρκετά δυναμικά να υπερασπισθούν τα Κράτη τους και η συμπεριφορά τους δεν διέφερε από άνδρες συναδέλφους τους. Προφανώς, η άποψη ότι με διακυβέρνηση γυναικών θα εξασφαλιζόταν η παγκόσμια ειρήνη και ότι θα κυβερνούσαν με τσάϊ, κουβέντα και ανταλλαγή λουλουδιών είναι μάλλον μία ευσεβής υπόθεση.

Ήταν και είναι δίκαιος ο πατριαρχικός και ανδροκρατούμενος κόσμος για τις γυναίκες, αλλά εάν θέλετε ακόμα και για τους άνδρες; Προφανώς, όχι. Καταρχάς μπορούμε να υποθέσουμε ότι από πολύ νωρίς παραβιάστηκε το “οικογενειακό συμβόλαιο”, ή ήταν εξ αρχής ετεροβαρές. Ποιό ήταν αυτό; Ο σύζυγος παρείχε προστασία στην σύζυγο και η τελευταία ήταν διαθέσιμη σεξουαλικά αποκλειστικά σε αυτόν. Η σύναψη εκ μέρους του άνδρα εξωσυζυγικών σχέσεων συνιστούσε παραβίαση του “συμβολαίου”, ή η αδυναμία, απαγόρευση  αξίωσης της αποκλειστικότητας του άνδρα συνιστούσε ετεροβαρές συμβόλαιο**

Οι αγώνες των γυναικών, η συμπόρευση ανδρών, η τύχη, αλλά ακόμα και εγωιστικές επιδιώξεις ακόμα και με άλλους στόχους ενδεχομένως οδήγησαν στην βελτίωση του επιπέδου ζωής των γυναικών και σε βελτίωση της θέσης τους στην κοινωνία. Προφανώς έχουν να γίνουν πολλά ακόμα και ας μην ξεχνάμε ότι ο κόσμος μας δεν περιορίζεται μόνο στην Δύση. Είτε θέματα, όπως αυτό της δίκαιης αμοιβής, είτε θέματα απλούστερα έχουν ακόμα πολύ δρόμο να διανύσουν. Διαβάζουμε π.χ άρθρα επί άρθρων για την μικροαστή νοικοκυρά, που βλέπει σαπουνόπερες, αλλά σπανίως διαβάζουμε για τον προγάστορα μικροαστό, ο οποίος βλέπει ποδόσφαιρο, ενώ πίνει μπύρες και ρεύεται, δείγμα ότι η προκατάληψη εναντίον των γυναικών συνεχίζει να ισχύει.

Επίσης θα πρέπει να προβληματισθούμε, και αυτό εγείρει το θέμα ότι η ουσιαστική συζήτηση είναι περί φύλου παρά περί φεμινισμού, στο γιατί πρέπει να θεωρούνται δεδομένα ότι σε ένα διαζύγιο τα παιδιά θα παραμείνουν στην μητέρα, ή ότι για έναν πατέρα, στα πλαίσια μιας μη- διαζευγμένης οικογένειας,  θεωρείται λογικό να βλέπει τα παιδιά του μόνο μια ώρα ημερησίως και λίγο παραπάνω τα Σαββατοκύριακα.

Νομίζω, λοιπόν, ότι τέτοιου είδους θεωρίες απλώς δεν βοηθούν τις γυναίκες.  Ας μην ασχοληθούμε με το θέμα, για το εάν βασίζονται σε πραγματικά δεδομένα ή σε δογματικές φαντασιώσεις των συγγραφέων τους. Εξιδανικεύοντας ένα παρελθόν ενδεχομένως και να είναι επικίνδυνες, αφού εμποδίζουν τον αγώνα και τις διεκδικήσεις επί του πραγματικού υιοθετώντας μία στάση “όλα ή τίποτα”. Αντιθέτως, θεωρώ ότι βοήθησαν περισσότερο τις γυναίκες, αλλά και γενικότερα τα ζητήματα εμφύλων σχέσεων πεζές προσεγγίσεις από αυτούς που παρατήρησαν και τεκμηρίωσαν τις μισθολογικές ανισότητες, τους δικαστές που την καταδίκασαν μέχρι αυτούς που προώθησαν την τεχνολογία, ώστε να λύσει τα χέρια των γυναικών (και ανδρών).

* Δηλαδή ο άνθρωπος μέχρι να εξημερώσει τα ζώα, δεν τα είχε ποτέ παρατηρήσει πώς ζευγαρώνουν; Επήλθε η εξημέρωση, τα είδε ο άνδρας και είπε: “Α, ενδιαφέρον! Ας επιβάλω αυτόν τον τρόπο σεξουαλικής συνεύρεσης στην γυναίκα μου!”. Μού φαίνονται λογικότερη η απλούστερη εκδοχή, ότι απλώς αποτελεί έναν διαφορετικό τρόπο διείσδυσης με την δική του γεωμετρία στην επαφή των σωμάτων και των σεξουαλικών οργάνων, όπως την δική του γεωμετρία έχει η κάθε στάση. Ούτε κυριαρχία, ούτε υποταγή.

** Το ζήτημα της συντροφικής πίστης είναι μάλλον περιπλοκότερο από το απλουστευτικό πιστές γυναίκες σύζυγοι-άπιστοι άνδρες σύζυγοι. Πρέπει να ληφθεί υπ’ όψιν η διάθεση, η φυσική, τάση, αλλά και η δυνατότητα υιοθέτησης ή όχι συγκεκριμένης συμπεριφοράς. Προφανώς σε παλαιότερες εποχές, όπου η γυναίκα δεν μπορούσε να εγείρει αξιώσεις έναντι του άνδρα της ότι την απατούσε, ενώ ταυτόχρονα ήταν περιορισμένη αδυνατώντας να βρει σύντροφο εκτός γάμου. Τα “σκορ” απιστίας ήταν συντριπτικά υπέρ των ανδρών και αυτά της πίστης συντριπτικά υπέρ των γυναικών. Στην σημερινή εποχή, όπου τόσο οι άνδρες, όσο και οι γυναίκες δεσμεύονται από την προσωπική τους ηθική και την ύπαρξη έννομης σχέσης και όχι -στην περίπτωση των γυναικών- από κλειδώματα και απομονώσεις, οι αποκλίσεις δεν είναι και τόσο μεγάλες. Κάπου διάβασα 9/10 άνδρες απατούν, έναντι 7/10 γυναίκες.

Διαβάζω στο Βήμα ότι διάφοροι ιστολόγοι παρέκαμψαν τον νόμο απαγόρευσης δημοσίευσης δημοσκοπήσεων εξόδου, πριν το κλείσιμο των καλπών. Εάν υπάρχει τέτοιος νόμος, τότε παρανόμησαν. Όμως, από την άλλη υπάρχει κάτι το παράλογο στις ρυθμίσεις αυτές και με την απλή καθημερινή μας λογική έχουμε την αίσθηση ότι ενδεχομένως να παραβιάζεται το Σύνταγμα και Διεθνείς Συμβάσεις, όπως είχε γραφεί σε αυτό το ιστολόγιο πριν από καιρό.

Για άλλη μια φορά παίχτηκε το γνωστό χιλιοπαιγμένο έργο με τους εναλλασσόμενους ρόλους. Πράξη πρώτη -πριν τις εκλογές: Για όσους οι δημοσκοπήσεις ήταν ούριες, αυτές ήταν “απόδειξη” ότι ο λαός τους θέλει και καταδικάζει τους άλλους. Για όσους, από την άλλη, οι δημοσκοπήσεις δεν έδιναν ευχάριστα αποτελέσματα, αυτές ήταν απλό “καθρέφτισμα των τάσεων της κοινωνίας στην συγκεκριμένη στιγμή”. Στην περικαταμετρητική περίοδο με τις δημοσκοπήσεις εξόδου και μετά την κοινοποίηση των πραγματικών εκλογικών αποτελεσμάτων, οι κερδισμένοι επαινούν τις δημοσκοπήσεις, ενώ οι χαμένοι βλέπουν “δάκτυλο”, προσπάθεια χειραγώγησης του πολίτη και ότι πρέπει να υπάρξουν ρυθμίσεις.

Από την αλλη στην Γαλλία, κόμμα διαμαρτυρήθηκε ότι έχασε ψήφους κλπ, διότι τηλεοπτικός σταθμός πρόβαλε οικολογικό ντοκυμανταίρ, λίγο πριν τις εκλογές. Εάν και οικολογικό ντοκυμανταίρ προβλήθηκε και από ελληνικό τηλεοπτικό σταθμό δεν έπεσε στην αντίληψή μου κάποια διαμαρτυρία ότι η προβολή αυτή οδήγησε σε “υφαρπαγή” ψήφων και στην μετακίνησή τους προς οικολογικούς συνδυασμούς. Ενδεχομένως, επειδή εδώ οι εδραιωμένοι πολιτικοί σχηματισμοί προσπάθησαν να αντιμετωπίσουν το συγκεκριμένο κόμμα, ενδεχομένως και με επιτυχία, θέτοντας ερωτήματα σε αυτό σχετικά με τον πατριωτισμό του.

Ας δεχθούμε ότι η επιλογή της συγκεκριμένης χρονικής στιγμής για την προβολή του συγκεκριμένου ντοκυμανταίρ δεν ήταν τυχαία, αλλά σκόπιμη. Όμως, το ίδιο θα μπορούσαμε να ισχυρισθούμε για οποιαδήποτε ταινία: ό,τι προβάλλει τις απόψεις του σκηνοθέτη της. Γιατί να υπάρχει πρόβλημα, λοιπόν, με το οικολογικό ντοκυμανταίρ και όχι π.χ με κάποια ταινία, που δείχνει τα προβλήματα της εργατική τάξης ή ό,τι άλλο ;

Για να γυρίσουμε στα καθ’ ημάς. Εάν και συμφωνώ ότι πρέπει να λαμβάνονται όλα τα μέτρα αποφυγής αλλοίωσης του εκλογικού αποτελέσματος, διαφωνώ στο να γίνονται με τέτοιον τρόπο, ώστε στην ουσία να υπάρχει περιορισμός της ενημερωσης.

Το υπάρχον σύστημα μοιάζει με “κογκλάβιο από την ανάποδη” από την άποψη ότι δεν περιορίζεται η ενημέρωση για ένα μικρό πλήθος, αλλά για το σύνολο σχεδόν του εκλογικού σώματος. Απαξιώνεται τόσο μια ολόκληρη επιστήμη, όσο και ο ίδιος ο ψηφοφόρος, ο οποίος θεωρείται σαν ευεπηρέαστο παιδάκι και το οποίο πρέπει πατερναλιστικά να προστατευθεί.