Βλέποντας στην τηλεόραση το βίντεο με τις βιαιοπραγίες κατά αλλοδαπών συλληφθέντων δεν ένοιωσα παρά θλίψη, αηδία και ντροπή. Απορώ, για ποιό λόγο τα τηλεοπτικά κανάλια, ακόμα και αυτά που θα τα χαρακτηρίζαμε ποιοτικά επαναλάμβαναν τις σκηνές διαρκώς;
Ακούσθηκαν πολλά σχετικά με αυτό το βίντεο: ότι κυκλοφορεί εδώ και ένα χρόνο και το έβγαλε η αντιπολίτευση για να πλήξει την Κυβέρνηση. Ότι, ναι μεν  το περιστατικό έγινε επί σημερινής Κυβέρνησης, αλλά μήπως και παλαιότερα δεν γίνονταν τέτοια; Ότι θα πρέπει να παραιτηθεί, εάν όχι ο Πρωθυπουργός, τουλάχιστον ο Υπουργός Δημοσίας Τάξεως ή έστω ο Αρχηγός της Αστυνομίας (και αντιστοίχως θα έπρεπε να είχαν γίνει αντίστοιχες παραιτήσεις παλαιότερα). Μιά παρέκβαση σε σχέση με το εύρος της ευθύνης του πρωθυπουργού κλπ-του όποιου: Ο (Πρωθ)υπουργός δεν μπορεί να ξέρει τί κάνει ο καθένας και όλα αυτά το ότι φέρει προσωπική ευθύνη είναι δείγμα λαϊκισμού. Δείγμα λαϊκισμού επίσης, συνδέεται και αυτό με την αντίληψη του (Πρωθ)υπουργού ως παντεπόπτη και παντογνώστη, είναι η φράση “Ο (Πρωθ)υπουργός συντόνισε…” και το αντίστοιχο βίντεο με τον (Πρωθ)υπουργό χωρίς σακάκι και γραβάτα με λυμένο στο πουκάμισο το κουμπί του κολλάρου και το παρακάτω και ανασκουμπωμένα τα μανίκια στις περιπτώσεις των φυσικών ή μη καταστροφών. Είναι και αυτό δείγμνα λαϊκισμού και απορώ αφ’ ενός πώς οι περισσότεροι (Πρωθ)υπουργοί στην Ελλάδα το εφαρμόζουνν- ακούγοντας προφανώς τις υποδείξεις των επικοινωνιολόγων-, αφ’ ετέρου, πώς οι τελευταίοι δεν έχουν βρει συγχρονότερο τρόπο επικοινωνίας και προώθησης του (Πρωθ)υπουργού; Ας υποθέσουμε ότι μια πόλη καίγεται: Ποιόν θα εμπιστευθείτε για τον γενικό συντονισμό; Τον (Πρωθ)υπουργό, ή τον Αρχηγό του Πυροσβεστικού Σώματος, που είναι το επάγγελμά του στο κάτω κάτω η κατάσβεση πυρκαγιών; Ο ρόλος του (Πρωθ)υπουργού είναι να αναλάβει την ευθύνη στην περίπτωση των δύσκολων και σκληρών διλημμάτων: να αιτιολογήσει, γιατί ζήτησε από την πυροσβεστική να θυσιάσει την οικιστική για χάρη της επαγγελματικής στέγης, ή το αντίστροφο κλπ.
Ας γυρίσουμε στο κύριο θέμα. Είτε είναι “συνομωσία” της αντιπολίτευσης είτε όχι, είτε συνέβαιναν τέτοια αποτρόπαια περιστατικά παλιότερα, είτε όχι, το βίντεο αυτό δεν έπρεπε να υπάρχει: Προσοχή: Δεν εννοώ να έμενε κρυφό. Εννοώ να μην συνέβαιναν καθόλου οι βιαιοπραγίες αυτές.
Όπως είχα γράψει και σε παλαιότερό μου ποστ, ο Αισχύλος είχε γράψει κάτι το πολύ επιτυχημένο: ότι ο Δίας απεχθάνεται τους κομπασμούς. Διότι δεν ήταν τίποτα άλλο παρά κομπασμός το “τράβηγμα” αυτού του βίντεο. Κομπασμός ότι θα έμενε πάντα κρυφό εάν και πολλές φορές ο κομπασμός ταυτίζεται με την διάδοση των “κατορθωμάτων”-σε στενό, βέβαια κύκλο. Βέβαια, κάποιες φορές τα πράγματα δεν έρχονται, όπω τα θέλουν και τα “κατορθώματα” διαδίδονται και πιο έξω, όπως φαίνεται να έγινε και στην συγκεκριμένη περίπτωση.
Όμως, δεν εκνευρίστηκα μόνο με την βιαιότητα, την υπέρβαση και κατάχρηση εξουσίας κλπ. Εξοργίσθηκα για την διαφορετική αντιμετώπιση, που είχε -και φυσικά δεν είναι η μοναδική φορά- το όργανο της τάξης, σε σχέση με τους  πολίτες. Για αυτή την διακριτική μεταχείριση δεν γνωρίζω, εάν υπεύθυνος είναι ο ίδιος ο οργανισμός της Αστυνομίας ή τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Τόσες ημέρες ακούμε για κάποιον αστυνόμο, κάποιον αρχιφύλακα του Αστυνομικού Τμήματος Ομονοίας. Δεν ξέρω, εάν στο μεταξύ έχει δημοσιευθεί επισήμως το όνομά του, αλλά ακόμαι και έτσι έχει καθυστερήσει κατά πολύ. Αντιθέτως, εάν ήταν κάποιος πολίτης και ήταν ύποπτος για κάποια παρανομία. τα κανάλια, τα ραδιόφωνα, οι εφημερίδες κλπ θα έγραφαν για την σύλληψη του Υ. Πόπτου, για την παραπομπή σε δίκη του Υ. Πόπτου με την Χ κατηγορία. Περιττό να πούμε ότι ο τίτλος κύριος (ή κυρία) για τις γυναίκες έχει καταργηθεί, ως εάν όλοι είμαστε κάτοικοι του επεκείνα. Μία άλλη ερμηνεία, φυσικά, είναι ότι τα ΜΜΕ αυτοβαυκαλιζόμενα πιστεύουν ότι ήδη έχουν κομίσει προς εμάς την βασιλεία των ουρανών.
Γιατί, δεν μάς είπαν αμέσως τα ΜΜΕ ( ή γιατί δεν μάς αποκάλυψε η ίδια η Αστυνομία) το όνομα του συγκεκριμένου (ή των συγκεκριμένων) αστυνομικών οργάνων; Γιατί υπάρχει αυτή η διάκριση σε σχέση με τους πολίτες; Κάποιοι θα ισχυρισθούν ότι ισχύει το τεκμήριο της αθωότητας. Αυτό, όμως, δεν ισχύει μόνο για τα αστυνομικά όργανα, αλλά για όλους.
Με λίγα λόγια το όνομα έπρεπε να είχε δοθεί αμέσως, όπως γίνεται με οποιονδήποτε πολίτη, που είναι ύποπτος για κάτι. Μού φαίνεται δύσκολο να δεχθώ δικαιολογίες του τύπου “είναι θέμα ασφαλείας” (λες και στις περιπτώσεις πολιτών αυτό δεν ισχύει) ή συγκινησιακές περί “χαμηλά αμοιβομένων αστυνόμων με οικογένειες που μπλα μπλα”.
Η κατακράτηση του ονόματος στην ουσία κάνει κακό σε όλο το Σώμα της Αστυνομίας. Δεν προστατεύει απλώς ένα άτομο. Ο πολίτης έχει κάθε δικαίωμα να κάνει υπεργενικεύσεις και να μην αισθάνεται εμπιστοσύνη.

Ημέρα πένθιμης ιστορικής μνήμης θα μπορούσε να χαρακτηρίσει κανείς την 29η Μαΐου. Ας γράψω, λοιπόν, λίγα λόγια (και όσα μπορώ να θυμηθώ) σχετικά με ένα βιβλίο, που διάβασα πριν από μερικούς μήνες. Αναφέρομαι στο βιβλίο της κ. Βιτάλη, Ιερή Παγίδα. Γρήγορο, αλλά όχι βιαστικό, χωρίς περιττές φιοριτούρες, αλλά όχι στεγνό, το διάβασα σχεδόν απνευστί.
Υπότιτλος του βιβλίου είναι Το απόκρυφο χρονικό της Κωνσταντινούπολης. Από κάτω με μικρότερα γράμματα, αλλά δεν γνωρίζω εάν ήταν επιλογή της συγγραφέως ή του εκδότη στα πλαίσια της καταλογογράφησης γράφει μυθιστόρημα. Δεν αφήνεται κενή η κατάταξη, αλλά ούτε και γράφεται “ιστορικό μυθιστόρημα”. Το λέω αυτό γιατί η συγγραφέας ακολουθεί μία τεχνική, τουλάχιστον έτσι κατάλαβα εγώ, την οποία πρωτοσυνάντησα στο Όνομα του Ρόδου του Ουμπέρτο Έκο. Την τάχα ανακάλυψη κάποιου χειρογράφου. Το χειρόγραφο στην Ιερή Παγίδα είναι προφανώς το χρονικό σε μορφή ημερολογίου της Ιουστίνης Νοταρά. Ο αντίστοιχος χειρισμός του Έκο νομίζω ότι ήταν καλύτερος. Έγραφε, απλώς, για ανακάλυψη χειρογράφου και έπαιζε με τον αναγνώστη του, εάν αυτό που διάβαζε ήταν μυθιστόρημα ή το ίδιο το χειρόγραφο. Αντιθέτως, στην Ιερή Παγίδα στην εισαγωγή διαβάζουμε
“μετέτρεψε με τρόπο μαγικό την Ιστορία σε κάτι πιο…αληθινό: σε μυθιστόρημα” (αρκετά κλισέ και στα όρια του γλυκερού κατά την γνώμη μου, ιδίως με την χρήση των αποσιωπητικών), ενώ στην σελίδα των πηγών, η συγγραφέας αναφέρεται στο πού ανέτρεξε για την συγγραφή του μυθιστορήματός της: από αρχειακό υλικό, από επαφή με τον Βυζαντινολόγο Σερ Στήβεν Ράνσιμαν κλπ. Τα “περί μαγείας”, όπως και η αναφορά στον τρόπο εργασίας-αναζήτηση πηγών κλπ (εάν και όλα τα καλά μυθιστορήματα ασχέτως εάν είναι ιστορικά ή όχι χρειάζονται πηγές και έρευνα για την συγγραφή τους-σε διαφορετικές περιπτώσεις μπορεί κανείς να συναντήσει τον Σόλωνα να πίνει καφέ και να μιλά για τον καινούργιο του υπολογιστή σε κάποιον δικηγόρο και μεγαλομέτοχο πολυεθνικής με φόντο την Ρώμη της Αυτοκρατορικής εποχής. Το ξέρω υπερβολικό και χιουμοριστικό) κατέστρεψαν αυτήν την μαγική αμφιβολία, το κλείσιμο του ματιού στον αναγνώστη, σχετικά με το εάν το βιβλίο είναι αληθές ή αληθοφανές.
Παρά το προβληματικό, κατά την γνώμη μου, αυτό σημείο το βιβλίο είναι πολύ καλό. Για αυτό και το διάβασα απνευστί, όπως προανέφερα. Μέσω του ημερολογίου της Ιουστίνης μαθαίνουμε τις περιπέτειες του αδελφού της Ιακώβου, αλλά και τα τεκταινόμενα λίγο πριν, κατά, αλλά και μετά την Άλωση. Τα πριν και τα κατά έχουν χωρικό πλαίσιο την Κωνσταντινούπολη, ενώ τα μετά την Βενετία. Ένα άλλο χωρικό πλαίσιο είναι αυτό της Αδριανούπολης, αλλά δεν αποτελεί το κύριο.
Για την Λεία Βιτάλη και ορθώς κατά την γνώμη μου, ο Μωάμεθ δεν άλωσε τίποτα άλλο, παρά μια ήδη αλωμένη “αυτοκρατορία”. Αυτό, βέβαια, δεν αναιρεί , την όποια αξία των ηγετών κλπ της κάθε πλευράς, τόσο της νικήτριας, όσο και της ηττημένης. Πρέπει να σημειωθεί, πάντως, ότι και εάν υπάρχει στην αφήγηση ο Μωάμεθ, δεν θυμάμαι να αναφέρεται ο τελευταίος Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος ΙΑ’ Παλαιολόγος. Ίσως η απουσία του Αυτοκράτορα να συμβολίζει την απουσία, την ανυπαρξία της Αυτοκρατορίας.
Πέρα από το ιστορικό πλαίσιο και την δράση των χαρακτήρων σε σχέση με αυτό υπάρχουν και οι προσωπικές σχέσεις. Σημαντικότερες είναι αυτές του κεντρικού ήρωα Ιακώβου: η ερωταγωγική με την δούλα Σιχθάν, η “κλασσική” με την Ζαμπέτα και η ομοφυλοφιλική σε τεντωμένο σκοινί μεταξύ της τρομώδους γοητείας και της απέχθειας με τον Μωάμεθ. Η ερωταγωγική με την δούλα Σιχθάν, εισάγει τον Ιάκωβο- μεταξύ άλλων- και στην τεχνική του στοματικού έρωτος και δη της αιδοιολειχείας.  Γιατί αιδοιολειχία και όχι πχ πεολειχία ή αμοιβαίο στοματικό ερεθισμό; Νομίζω όχι από άποψη “ηθικής” (εάν έχετε προσέξει είναι τα εν στύσει πέη, που συνήθως χαρακτηρίζουν μία δημιουργία ως ακατάλληλη, παρά τα αιδοία), ούτε για να μάς κλείσει πονηρά το μάτι και να μας τονώσει το ενδιαφέρον στην ανάγνωση του βιβλίου, αλλά κυρίως ως foreshadowing.
Η σχέση με την Ζαμπέτα, μία Βενετσιάνα αριστοκράτισσα, προοριζόταν να είναι η κλασσική-”τυπική” σχέση μεταξύ άνδρα και γυναίκας. Απ’ όσα μπορώ να θυμηθώ από την ανάγνωση του βιβλίου, η μεγάλη αδελφή Άννα δεν εγκρίνει και πολύ την σχέση, ενδεχομένως λόγω δογματικών διαφορών. Όμως, έχω την εντύπωση ότι σε ανώτερες τάξεις, όπου υπήρχαν και γάμοι συμφερόντων κλπ (λες και δεν υπήρχαν/υπάρχουν σε άλλες τάξεις κλπ), οι δογματικές διαφορές ξεπερνιόνταν, ή βρισκόταν ένας μηχανισμός να καταλαγιασθούν οι όποιες “τύψεις” για την κοινωνία με ετεροδογματικούς ή ακόμα και με αλλοθρήσκους.
Υπάρχει και η σχέση-σε πολλά σημεία της βίαια και εξαναγκασμένη- με τον Μωάμεθ. Η συγγραφέας αναπαράγει έναν θρύλο, που θέλει την πολιορκία της Κωνσταντινούπολης να γίνεται για να αποκτήσει ο Μωάμεθ τον Ιάκωβο. Ο πόλεμος και η καταστροφή (ορθότερα το τελειωτικό χτύπημα μιας σε επιθανάτιο ρόγχο) Αυτοκρατορίας, δεν γίνεται για πολιτικούς κλπ λόγους, αλλά για χάρη του έρωτα. Κάτι σαν τα Τρωϊκά δηλαδή. Ο Ιάκωβος νοιώθει γοητεία, ίσως και μυστικιστική επαφή με τον Μωάμεθ, αλλά προφανώς όχι και έρωτα. Αντιθέτως, ο Μωάμεθ, νοιώθει σαρκικά ερωτευμένος και για να έχει την αποκλειστικότητά του τον ευνουχίζει (η διαδικασία περιγράφεται λεπτομερώς σε άβολο βαθμό). Ο ευνουχισμός επίσης γίνεται για να μην αποκτήσει παιδιά, τα οποία μπορεί να απειλήσουν τον Σουλτάνο.
Αφηγήτρια, ορθότερα χρονικογράφος, είναι η Ιουστίνη κεντρικοί ήρωες, όμως είναι πρωτίστως ο αδελφός της Ιάκωβος, με τον οποίον φαίνεται να διατηρεί έναν μυστικιστικό δεσμό, δευτερευόντως δε ο πατέρας της, τελευταίος Πρωθυπουργός του Βυζαντίου. Ο Λουκάς Νοταράς δεν παρουσιάζεται απλώς ως ο άνθρωπος, που είπε το βδελυρό “Κρειττότερόν εστιν ειδέναι εν μέση τη πόλει φακιόλιον βασιλεύον Τούρκων ή καλύπτραν λατινικήν”. Παρουσιάζεται από ρεαλιστής (η Δύση δεν θα μπορούσε να βοηθήσει τους ορμητικούς και επελαύνοντες Οθωμανούς, παρά την όποια Ένωση- συνεπώς έπρεπε να βρεθεί ένας τρόπος συνεννόησης με αυτούς) μέχρι και αναζητητής του συμφέροντός του. Δεν γράφω συμφεροντολόγος, διότι έχει αποκτήσει αρνητική έννοια. Σε αυτήν του την ιδιότητα, προσπαθεί να προβάλει τον εαυτό του και την οικογένειά του ως απαραίτητους στην νέα τάξη πραγμάτων, που αναπόφευκτα έρχεται, φυγαδεύει κινητή περιουσία και χρηματικό στην Δύση, αλλά και μέλη της οικογένειάς του. Πολιτικός ων, προσπαθεί να ισορροπήσει, τόσο για το ίδιο συμφέρον, όσο και για το κοινό μεταξύ του Βησσαρίωνος και του Γενναδίου. Ο τελευταίος δεν παρουσιάζεται τόσο ως ο πρώτος πατριάρχης της Άλωσης, που εξασφάλισε τα προνόμια των Ορθοδόξων, αλλά λίγο πολύ ως ένας φανατικός.
Ο Ιάκωβος είναι ο ήρωας και το άτομο, που προαλείφεται από τον πατέρα του να λάβει τα ηνία στην όποια νέα τάξη. Για κάποιον καιρό και με φρικτό τίμημα, όπως προαναφέρθηκε, ήταν μέρος του μηχανισμού εξουσίας, για να δει, όμως, τον πατέρα του και τους αδελφούς του να σφαγιάζονται.
Ο κεντρικός ήρωας του βιβλίου θα εγκαταλείψει την αυλή του Μωάμεθ και-μετά από περιπέτειες- θα πάει στην Βενετία, όπου θα ενωθεί με την οικογένειά του.. Η συγγραφέας μας τον παρουσιάζει ως μία προδρομική μορφή που συνειδητοποίησε την ελληνικότητα, που προσπάθησε να προχωρήσει προς αυτήν και όχι να αναστήσει την νεκρή πλέον Βυζαντινότητα. Εδώ θα πρέπει να λάβουμε υπ’ όψιν μας και την αδελφή του Άννα, ανθενωτική μεν, όχι τόσο φανατική δε, που θα απαιτήσει την οικοδόμηση ελληνορθοδόξου ναού. Με αυτό, ίσως η συγγραφέας να θέλει να μας δείξει ότι ο Ευρωπαϊσμός, ο δυτικός τρόπος σκέψης δεν εξαρτώνται τόσο από ένα δόγμα και θρησκεία, αλλά ενδεχομένως από πολλά ακόμα και από κανένα.
Ο Ιάκωβος θα νυμφευθεί την Ζαμπέτα, με επιμονή της τελευταίας, όμως, είναι αδύνατον να την ικανοποιήσει σεξουαλικά με διείσδυση και φυσικά να κάνει παιδιά μαζί της. Συνεπώς, νομίζω ότι για αυτόν τον λόγο υπήρχε η αναφορά στην αιδοιολειχία και για αυτό εκ των υστέρων την θεώρησα foreshadowing.
Ενδεχομένως, όμως, πέρα από τις δράσεις, τις σκέψεις, την συμπεριφορά των ηρώων να υπάρχει και ένα ευρύτερο συμβολικό επίπεδο, ιδίως σε σχέση με τον Ιάκωβο τον κεντρικό ήρωα. Σκέφτομαι το εξής: την τρομώδη απέχθεια προς τον Μωάμεθ ως συμβολισμό της απεχθούς γοητείας ή της απέχθειας που φαίνεται να μάς δημιουργεί η Τουρκία (από την μία λέμε ότι μάς επιβουλεύεται ότι δεν σέβεται τα δικαιώματα, αλλά από την άλλη πέταμε και το αντιφατικό θαυμάζοντάς τους “οι Τούρκοι έχουν οργανωμένο Κράτος και διπλωματία”).