Μία από τις αγαπημένες μου ασχολίες ήταν και είναι το ξεφύλλισμα των λεξικών. Εάν δε το λεξικό διαθέτει και ιστορικά στοιχεία για την πορεία της λέξης μέσα στον χρόνο, όπως και ετυμολογίες- όπου φαίνονται και οι συγγένειες με λέξεις σε άλλες γλώωσες- έστω και εάν έχει μεταβληθεί η σημασία τους ή εξ’ αρχής η σημασία ήταν άλλη, το απολαμβάνω ακόμα περισσότερο. Και πολλές φορές, ενώ ξεκινώ να βρω μία λέξη από παραπομπή σε παραπομπή, ή πολύ απλά πέφτοντας τυχαία το μάτι, ξεκινώ μεγάλα λεξικά ταξίδια: από τον “άβακα” μπορεί να φτάσω στην “μεταφυσική” μετά να πάω στο “κουτσομπολιό”, έπειτα στο “συναγελάζομα”ι μετά στην “πινακοθήκη”, από ‘κει στο “εμφορούμαι” και εάν δεν πω: “μήπως το παράκανα;”, δεν πρόκειται να σταματήσω ποτέ.
Είναι αλήθεια ότι μέχρι πριν λίγα χρόνια δεν διέθετα λεξικό. Τι αναζητήσεις μου αυτές τις έκανα στις εγκυκλοπαίδιες και συγκεκριμένα στο Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ελευθερουδάκη, μάλλον Μεσοπολεμικό με συμπλήρωμα της δεκαετίας 1950 και το Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ηλίου. Νομίζω, ότι το πρώτο ήταν καλύτερο από το δεύτερο, παρά το ότι ήταν παλαιότερο. Είχα και κάποια αμιγή λεξικά, μάλλον σχολικού τύπου, εάν και τώρα που το ξανασκέπτομαι δεν ξέρω, εάν ήταν και τόσο καλά: φαίνεται να έλειπαν βασικά λήμματα, υπήρχαν σελίδες κακοτυπωμένες κλπ. Ενδεχομένως να κάνω λάθος, αλλά έχω την αίσθηση ότι το “σπορ των λεξικών” (ή τουλάχιστον της διάθεσης “καλών” λεξικών στο ευρύ κοινό/επικοινωνίας των λεξικολόγων με το κοινό) δεν είναι και τόσο αναπτυγμένο στην Ελλάδα. Από την άλλη, βέβαια, θα πρέπει να σημειωθεί ότι καθώς στην Ελλάδα υπάρχουν απαιτήσεις η επιστήμη να προσαρμόζεται σε πεποιθήσεις και προκαταλήψεις παρά σε ευρήματα ή σε στέρεες θεωρίες, θέλει αρκετό θάρρος να βγει στην δημοσιότητα κάποιο έργο, που μπορεί να ταράξει τις πεποιθήσεις και, πού μπορεί να επιφέρει όχι επιστημονική αλλά δικαστική κριτική. Τέτοια περίπτωση ήταν και αυτή του λεξικού “Μπαμπινιώτη” με το περιβόητο ερμήνευμα, ανάμεσα στα άλλα, της λέξης “Βούλγαρος”. Αγόρασα το συγκεκριμένο Λεξικό και συγκεκριμενότερα την έκδοση με το επίμαχο λήμμα. Το θεωρώ το καλύτερο λεξικό, που έχω σπίτι μου, ιδίως όταν το συγκρίνω με τα προηγούμενα, που είχα. Δεν ξέρω, εάν θεωρείται όντως καλό- ή όχι, εάν θα μπορούσε να είχε γραφεί καλύτερο κλπ. Τέλος πάντων, για να μην σας κουράζω, αυτό το λεξικό είναι που ανοίγω είτε για να ψάξω λέξεις, που αγνοώ το ερμήνευμά τους, είτε έτσι και χάνομαι σε ταξίδια από λέξεις σε λέξεις.
Σε μία από αυτές τις αναζητήσεις μου έπεσα και στο λήμμα “βασιλιάς”. Αρχίζω να το διαβάζω..μπλα, μπλα, μπλα, φτάνω στα ιστορικοετυμολογικά, όπου διαβάζω-μεταξύ άλλων: …τόσο το αρχικό επίθεμα -eF-όσο και όσο και ο σχηματισμός του θηλυκού βασίλισσα, οδηγούν στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για δάνειο ανατολικής προέλ. , όπως άλλωστε και ο ίδιος ο θεσμός της βασιλείας( ας σημειωθεί ότι η καταλ -ίσσα στο βασίλισσα είναι κατ’ αναλογίαν προς εθνωνύμια ανατολικής προελ. όπως Φοίνισσα….)….” (λήημα “βασιλιάς”, Γ. Μπαμπινιώτη, Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, σ. 358).
Δεν ξέρω γιατί, αλλά είμαι αρκετά καχύποπτος σε αυτό το ερμήνευμα. Έχω την πεποίθηση ότι σκοός ήταν να επιβεβαιωθούν οι πεποιθήσεις του αναγνωστικού κοινού (ότι ο θεσμός της βασιλείας ήταν ξένος προς τα ελληνικά ειωθότα, ότι ήταν ένα “κακό”, που ήλθε από εκεί και που δεν μπόρεσε να αποκρουσθεί, όπως έγινε με τους Πέρσες αργότερα), ενδεχομένως και να γίενει δήλωση “πολιτικών φρονημάτων” του υπευθύνου του λεξικού. Η υποψία μου ενισχύεται, καθώς ανατρέχοντας από περιέργεια στο λήμμα “δημοκράτης” (σ. 477), όπου δίνεται και το θηλυκό “δημοκράτισσα” δεν γίνεται παραπομπή και αναφορά στην θεωρία ότι η κατάληξη, προέρχεται κατ’ αναλογίαν προς εθνωνύμια ανατολικής προέλευσης. Συνέχισα δε στο ίδιο το λήμμα “-ισσα” (σ. 794), όπου λέει ότι αναφέρεται αριχώς σε θηλ. εθνωνύμια, χωρίς να κάνει αναφορά στο “ανατολικής προέλευσης”. Δεν γνωρίζω, ποιά είναι τα φρονήματα του συντάκτη του λεξικού και ούτε με ενδιαφέρουν. Αυτό, που με προβληματίζει είναι το εξής: δεν έχουμε προχωρήσει καθόλου από τότε, που κάποιος ήταν υποχρεωμένος να πει: “Με λένε Παπατρεχαγυρευόπουλο και δηλώνω ρητώς ότι δεν είμαι κομμουνιστής.”; Και τουλάχιστον, τότε γνωρίζαμε ότι τέτοιες δηλώσεις γίνονταν προς το Κράτος, σήμερα βλέπουμε ότι δηλώσεις νομιμοφροσύνης απαιτεί ο κοινωνικός κονφορμισμός. Δεν γνωρίζω, τί από τα δύο είναι περισσότερο καταπιεστικό η δήλση στο Κράτος ή η δήλωση στην κοινωνία, αλλά σε κάθε περίπτωση ο συμβιβασμός της επιστήμης, ώστε να ικανοποιηθεί η κοινωνία δεν ωφελεί ούτε την επιστήμη, αλλά ούτε και την κοινωνία. Με λίγα λόγια αμφισβητώ την επιστημονικότητα, του συγκεκριμένου τμήματος της ανάλυσης και θεωρώ ότι θυσιασθηκε για χάρη του κοινωνικού κονφορμισμού.
Δεν νομίζω ότι ένας τέτοιος εξαναγκασμός ταιριάζει σε μια κοινωνία, η οποία θέλει να λέγεται “σύγχρονη ευρωπαϊκή”. Επίσης, όπως προανέφερα ούτε την ωφελεί. Στις πραγματικά προοδευτικές και σύγχρονες χώρες η σκέψη δεν ποινικοποειείται, όπως γίνεται στην Ελλάδα και αυτό που ενδιαφέρει είναι το επιχείρημα και η ποιότητά του. Οι επιστήμονες, οι φιλόσοφοι, ο καθένας γενικότερα παραθέτουν τα επιχειρήματά τους, τις ερευνές τους κλπ και δεν αναγκάζονται να κάνουν δηλώσεις του τύπου: “η δημοκρατία είναι εγγενώς συνυφασμένη με αυτόν τον λαό” ή “Ανέκαθεν ο λαός θεωρούσε την βασιλεία το άριστο των πολιτευμάτων” κλπ. Αμφιβάλλω πχ ότι στην Γαλλία δεν υπάρχουν βασιλόφρονες και στο ΗΒ δημοκράτες και ακόμα περισσότερο αμφιβάλλω ότι εξαναγκάζονται σε δηλώσεις πολιτικών φρονημάτων σε βάρος της επιστήμης και της φιλοσοφίας.

Διαβάζοντας την Κυριακή 10/12/2006 την εφημερίδα Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ διάβασα μεταξύ άλλων και την επιφυλλίδα του καθηγητού Χρήστου Γιανναρά με τίτλο “Μεθοδική αποφυγή άμυνας”, η οποία εκκινούσε από την αντιμετώπιση που έδωσαν τα ελληνικά κρατικά τηλεοπτικά κανάλια την εισήγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφορικά με την πορεία των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Τουρκίας. Σύμφωνα με τον συντάκτη του άρθρου, τα κρατικά κανάλια λειτούργησαν παραπλανητικά ως δούλοι των κομμάτων, παρά ωε υπηρέτες του δημοσίου συμφέροντος. Αυτό, επειδή ενώ μετέδιδαν τις πληροφορίες για το πλήθος των κεφαλαίων, για τα οποία θα προτεινόταν αναστολή, δεν γινόταν καμία αναφορά στο συνολικό πλήθος των κεφαλαίων. Εν μέρει θα συμφωνήσω με τον επιφυλλιδογράφο. Εξάλλου δεν γνωρίζω, εάν όντως όπως διατείνεται, δεν παρέθεσαν τον συνολικό αριθμό των κεφαλαίων. Καλή τη πίστει θα δεχθώ πως έτσι έγινε. Η παράθεση του συνολικού πλήθους των κεφαλαίων θα επέτρεπε στον τηλεθεατή να κρίνει, εάν η αναστολή αναφέρεται στο 0,5 στο 15, στο 22,358, στο 79,10 κλπ τοις εκατό. Ακόμα καλύτερο θα ήταν-και αυτό δεν γράφεται στην επιφυλλίδα- να υπήρχε πληροφορία σε τί αναφέρονται αυτά τα κεφάλαια: είναι θεμελιώδους σημασίας, ή πρόκειται περι “τυπικών” κεφαλαίων; Εκεί, που διαφωνώ είναι στην πεποίθησή του ότι η αποσιώπηση αυτή ήταν εσκεμμένη. Τα κρατικά κανάλια είχαν εντολή να μην αφήσουν τον ελληνικό λαό να πληροφορηθεί ότι η ελλαδική-όπως την αποκαλεί- κυβέρνηση έχει παραιτηθεί από κάθε απαίτηση να γίνονται σεβαστά τα κυριαρχικά της δικαιώματα, όπως και να προασπίσει τα συμφέροντα της Κύπρου. Ο επιφυλλιδογράφος, λοιπον, φαίνεται να προσδίδει “νόημα” στην πράξη αυτή των κρατικών καναλιών: ότι έγινε επίτηδες και πώς υπάρχει κάτι το πραγματικό (το νόημα) πίσω από αυ΄την. Το πιθανότερο, που βλέπω εγώ είναι να υπήρχε είτε αφηρημάδα των συντακτών, είτε για λόγους οικονομίας και χρόνου να αποσιωπήθηκε. Το ίδιο και σε ό,τι αφορά την “αποσιώπηση” της άρνησης της ΕΠιτροπής να θέσει αυστηρό χρονοδιάγραμμα συμμόρφωσης στην Άγκυρα, όπως και στο ότι υποβαθμίστηκαν οι αντιδράσεις της Κύπρου. Η συγκεκριμένη επιφυλλίδα, μάς δίνει την αφορμή για να σκεφτούμε για τί θα έπρεπε να διαμαρτυρηθούμε στα κρατικά, στσ ιδιωτικά κανάλια, αλλά και στα άλλα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης: ότι δεν παρουσιάζεται ποτέ η Ευρωπαϊκή Ένωση, τί είναι, οι εξελίξεις της, το πώς επιρρεάζει την καθημερνότητά μας κλπ, ακόμα και το πώς μπορούμε να συμμετέχουμε στην χάραξη των πολιτικών. Αντιθέτως, τα ελληνικά ΜΜΕ αναλώνονται στην ατάκα, που είπε ο αυτοχριζόμενος δελφίνος στον Πρόεδρο του κόμματος (αυτό είναι πολιτική είδηση), στην ηρωϊκή αγρότισσα γιαγιά που θρασύτατοι ληστές (εδώ το κλισέ προφανώς αλλοδαπής καταγωγής) της πήραν την σύνταξη του ΟΓΑ (πρόλαβε να τους ρίξει μια μαγγουριά) (κοινωνική είδηση) κλπ. Ποτέ δεν μαθαίνουμε για το τί πραγματικά κομίζει η πρόταση του δελφίνου και εάν και ευχόμαστε οι ληστές να συλληφθούν και η γιαγιά να πάρει την σύνταξή της, αυτό, που κατά κύριο λόγο ενδιαφέρει στην συγκεκριμένη περίπτωση είναι να ξέρουμε πώς γενικά αντιμετωπίζεται η εγκληματικότητα και όχι να ακούμε ωρυόμενους τηλεπαραθυράτους να κάνουν διαγωνισμό ξελαρυγγιάσματος φωνάζοντας: “πού είναι το Κράτος;” κλπ. Οπότε τί να περιμένουμε να μας ενημερώσουν για όσα συμβαίνουν πέρα από τον περιορισμένο ορίζοντά μας; Ευτυχώς, που υπάρχουν και τα ξένα ΜΜΕ.
Ας επιστρέψω στην επιφυλλίδα, όπου ο συντάκτης της θέτει το ερώτημα για το εάν τα κόμματα εξουσίας υπερασπίζονται τα εθνικά κλπ συμφέροντα ή δουλικά εξυπηρετούν τον ξένο παράγοντα. Φυσικά δύσκολα αποφεύγει κανείς τον πειρασμό να πει ότι ο συντάκτης δεν θέτει ερώτημα, ή μάλλον θέτει το ερώτημα-δίλημμα με τέτοιον τρόπο ώστε να κάνει τον αναγνώστη να απαντήσει αυτό, που θέλει ο ίδιος ο συντάκτης. Αυτό είναι φανερό και σε υστερότερο σημείο της επιφυλλίδας, όπου αναρωτιέται με ποιές μεθοδεύσεις κλπ ανέλαβαν την αρχηγία της αξιωματικής αντιπολίτευσηε και την θέση του Υπουργού ΕΞωτερικών “διαπρύσιοι υποστηρικτές της πλεκτάνης Ανάν”, όπως γράφει. Σχετικά με το σχέδιο Ανάν και το δημοψήφισμα έχω γράψει σε παλαιότερο πόστ.
Ας δεχθούμε ότι ο επιφυλλιδογράφος πως έχει δίκιο. Ότι όντως υπάρχει πλεκτάνη κατά του Κυπριακού Ελληνισμού και κατά της Ελλάδας και ότι το σχέδιο Ανάν, το οποιό βέβαια απορρίφθηκε, ήταν μέρος αυτής. Εάν όντως είναι πλεκτάνη και απορρίφθηκε, τότε γιατί προβληματίζεται; Οι Ελληνοκύπριοι το απέρριψαν. Βέβαι, θα μπορούσε να ισχυρισθεί κανείς ότι υπάρχει ο φόβος το Σχέδιο να “νεκραναστηθςί” λαι για αυτό βάλαν τους συγκςκριμένους πολιτικούς στις συγκεκριμένες θέσεις. Όμως, με τόσες “αποκαλύψεις” για την υποσ΄τηριξή τουςε στο σχέδιο, δεν υπάρχει η περίπτωση εμςίς οι ίδιοι να τους έχουνε επιλέξει;
Στην πραγματικότητα αμφιβάλλω για το ότι οι συγκεκριμένοι πολιτικοί, αλλά και άλλοι συνομωτούν ( ή έστω δεν βλέπουν ότι υπάρχει συνομωσία κατά της Κύπρου, της Ελλάδας κλπ). Ανησυχώ, όμως, με διάφπρπυς, οι οποίοι κρίνουν ότι είμαστε ανώριμοι και με την δικαιολογία να μας προστατεύσουν από την κηδεμονία, είναι διατεθιμένοι να μας κηδεμονεύσουν αυτοί. Ευχαριστούμε. α΄λλα δεν θα πάρουμε. Δεν καταλαβαίνουμε κιόλας, πού βασίζονται στο να θεωρούν τους εαυτούς τους ανώτερους και να έχουν τέτοιες επιθυμίες. Ενδέχεται με τις πράξεις μας να μετανοιώσουμε και να λέμε, πόσο λάθος κάναμε. Νομίζω, όμως, ότι είναι προτιμότερο από την κηδεμονία και από την επιθυμία τους να μάς ορίζουν πότε είμαστε και πότε όχι “πολιτικά ώριμοι”.
Στο κάτω κάτω δεν ξέρω, εάν υπάρχει ντετερμινισμός.

Γνωρίζω κάποια κυρία, η οποία επαίρεται ότι ο γιος της (είναι ενήλικος) έχει δυσλεξία. “Μισό”, θα μού πείτε. “Εσένα, τί σε ενοχλεί αυτό; Στο κάτω κάτω κάθε μητέρα δεν θα έπρεπε να είναι υπερήφανη για το παιδί της; Δηλαδή, τί υποννοείς, θα έπρεπε να ντρέπεται για το ότι έχει δυσλεξία;” Φυσικά και πρέπει κάθε μητέρα να είναι υπερήφανη για το παιδί της. Βέβαια, οφείλει αυτή η υπερηφάνια να μην την τυφλώνει εμποδίζοντάς την να το βοηθήσει (π.χ στην περίπτωση της δυσλεξίας να πάει το παιδί σε κάποιον ειδικό, όταν δεν βλέπει καλά σε κάποιον οφθαλμίατρο για γυαλιά κλπ). Το θέμα είναι, στην συγκεκριμένη περίπτωση ότι αμφιβάλλω, για το εάν ο γιος της έχει όντως δυσλεξία. Δεν είμαι ειδικός για να ξέρω, τί είναι η δυσλεξία. Δεν γνωρίζω, εάν είναι μια κατάσταση “διακόπτης”, δηλαδή, εάν κάποιος έχει ή δεν έχει δυσλεξία ή μια κατάσταση “ροοστάτης”, όπου κάποιος να μπορεί να είναι από 0 μέχρι 100% δυσλεκτικός ( επιπλεόν σε αυτήν την περίπτωση, αγνοώ επίσης από ποιό ποσοστό και μετά θεωρείται δυσλεκτικός στο 100% στο 50%, στο 43,124%;) Ούτε και έχω δει το αρχείο της συγκεκριμένης οικογένειας. Όμως, όταν ακούω την κυρία αυτή να λέει: “Ο Βονιφάτιος έχει δυσλεξία, όπως έχω και εγώ” με στυλ, “όπως έχει πάρει την μύτη μου, τα ζυγωματικά του πατέρα του, και τα οφρυκά τόξα του παππού του Σεβαστιανού”, αυτό με βάζει σε υποψίες.
Η κυρία αυτή- και δεν είναι η μόνη- έχει πέσει στην εξής παγίδα: θεωρεί την δυσλεξία ως μία κατάσταση, η οποία αποδίδει status. Ως μια κατάσταση, που προσιδιάζει τουλάχιστον στην μέση αστική τάξη και την ξεχωρίζει από τις άλλες. Το ανάλογο, που μπορώ να φαντασθώ είναι η εικόνα του 19ου αιώνα με την φυματίωση να θεωρείται μια “σικ” ασθένεια, κατάλληλη μόνο για μελαγχολικούς ποιητές και για τις “κυρίες με τις καμέλιες” . Βέβαια, η αναλογία αυτή δεν σημαίνει ότι θεωρώ την δυσλεξία ασθένεια, απλώς δεν μπορούσα να βρω κάποιο άλλο παράδειγμα. Επιπλέον, η δυσλεξία δεν έχει τραγικά και καταληκτικά αποτελέσματα.
Νομίζω ότι δεν είναι δύσκολο να φαντασθούμε, γιατί αυτή η κυρία έχει πέσει σε αυτήν την παγίδα. Είναι ο μύθος, που ταυτίζει την δυσλεξία με την μεγαλοφυία και που προσωποποιείται εμβληματικά στο πρόσωπο του Άϊνστάϊν, για τον οποίον, βέβαια, ξεχνάμε ότι δεν ήταν μόνο ο καινοτόμος του 1905, αλλά και ο συντηρητικός των δεκαετιών ‘20 και πέρα, ο οποίος, ενδεχομένως και επιρρεασμένος από τις πολιτισμικές συνιστώσες της κοινότητάς του, δεν μπορούσε να χωνέψει την κβαντική ερμηνεία. Η κυρία αυτή σκέφτεται προφανώς, “ο Άϊνστάϊν ήταν μεγαλοφυία, επειδή ήταν δυσλεξικός, συνεπώς και ο γιός μου, που είναι δυσλεξικός είναι και αυτός μεγαλοφυία”. Όπως δεν γνωρίζω, για το εάν ο γιός της είναι όντως δυσλεξικός, έτσι δεν γνωρίζω και για το, εάν είναι όντως μεγαλοφυία. Μπορεί και να είναι. Ενδεχομένως και όλοι μας να είμαστε σε κάποιον τομέα μεγαλοφυίες, άσχετα με το εάν είμαστε δυσλεκτικοί ή όχι. Πολύ πιθανόν ο Άϊνστάϊν να είναι εγνωσμένη μεγαλοφυία όχι τόσο, επειδή ήταν δυσλεκτικός, όσο για το ότι μπόρεσε, είχε την τύχη, ενθαρρύνθηκε να ασχοληθεί με κάτι, το οποίο έκανε γνωστή την μεγαλοφυία του. Άραγε, πώς θα ήταν ένας ‘Αϊνστάϊν, ο οποίος αντί για θεωρητικός φυσικός θα ήταν χημικός ή φιλόλογος ή έμπορος κλπ. Μπορεί να ήταν ένας καθημερινός, συνηθισμένος άνθρωπος με τις προσωπικές και επαγγελματικές του επιτυχίες, προφανώς, όμως, δεν θα ήταν μεγαλοφυία, ή ορθότερα δεν θα ήταν αναγνωρισμένη η μεγαλοφυία του, αφού αυτή θα ήταν μία δυνατότητα,
παρά μια πραγματικότητα. Ας σημειωθεί επίσης ότι η μεγαλοφυία είτε εκφράζεται και αναγνωρίζεται είτε όχι, δεν ταυτίζεται με την γενικότερη επιτυχία και ευτυχία στην ζώη. Μακάρι, βέβαια, όλοι μας να καταφέρουμε, τόσο να αναδείξουμε τις δικές μας μεγαλοφυίες, όσο και τα να έχουμε μια ολοκληρωμένη και ευτυχισμένη ζωή. Δεν κρύβω ότι και εγώ είχα πέσει σε αυτήν την παγίδα: “Μήπως είμαι ηλίθιος, που δεν είμαι δυσλεκτικός; Μήπως είμαι και δεν το ξέρω και συνεπώς είμαι το λιγότερο διάνοια; Εξάλλου θα έπρεπε να γράφω κανονικά με το αριστερό (άτιμη εκπαίδευση της δεκαετίας του ‘80) και εάν και δεν είναι ευανάγνωστα, μπορώ να γράψω κατοπτρικά με το αριστερό χωρίς βοήθεια ενός καθρέφτη. Επίσης στην ανάγνωση του σχολείου, ακόμα και στο Λύκειο, καθώς προσπαθούσα να διαβάζω “φωναχτά” με την ταχύτητα της “σιωπηρής” ανάγνωσης πηδούσα στην ουσία γράμματα κάποιες φορές σειρές και
ψιλοτραύλιζα. Και λίγες γραμμές πιο πάνω, που πάτησα το πλήκτρο διαστήματος άκαιρα με αποτέλεσμα να βγει ‘κάτ ισαν κια υτό‘ ή που έγραψα κάτι ‘τέτιο‘ και που τα είδα, καθώς ξαναδιάβαζα το κείμενο για να δώ, τί έχω γράψει μέχρι τώρα επιτρέποντάς μου να τα διορθώσει; Τί να σημαίνει αυτό; (χμμ, μάλον ότι η μέθοδος του “γερακιου” στην πληκτρολόγηση δεν αποδίδει)”. Δεν το έχω ψάξει, αλλά δεν νομίζω ότι είμαι. Με λίγα λόγια: το να θεωρούμε όσους έχουν δυσλεξία ότι έχουν επίπεδο I.Q απειρικομυρίων, ενώ αυτούς που δεν έχουν ότι έχουν I.Q ραδικιού-φυστικιού είναι απλουστευτικό,
Προφανώς υπάρχουν και οι μεγαλοφυίες και οι μη-μεγαλοφυίες και από τις δύο πλευρές, με την αδύναμη πλευρά (δηλ. οι μη-μεγαλοφυίες) ενδεχομένως να μην είναι τέτοια, απλώς να μην έχει την τύχη να μπορέσει να ξεδιπλώσει και να κάνει γνωστό το ταλέντο της. Ούτε, λοιπόν, πιστεύω ότι το διαχωρικό και το διαχρονικό ιδεατό Hall of Fame απαρτίζεται μόνο από δυσλεκτικούς. Βρίσκονται και πολλοί που δεν είναι. Πάντως, εάν θέλει κανείς να δει την δυσλεξία, είναι προκατειλημμένος δηλαδή να την δει, σίγουρα θα το καταφέρει. Όπως θα δει και το Οιδιπόδειο. Συνεπώς, δεν ξέρω, εάν χρειαζόμαστε περισσότερους ή λιγότερους δυσλεκτικούς. Αυτό, που χρειαζόμαστε είναι δυσλεκτικοί και μη δυσλεκτικοί να έχουν τις κατάλληλες και προσαρμοσμένες για αυτούς μαθησιακές διαδικασίες. Να αναγνωρίζουμε ότι οι μεν και οι δε, κάπου έχουν δυνατότητες και κάπου όχι, (δηλαδή ότι δεν μπορούν να κάνουν οι πάντες τα πάντα) χωρίς το τελευταίο να σημαίνει “πολιτική αποκλεισμού” (και όπου βλέπουμε τέτοια θα πρέπει να κάνουμε ό,τι είναι δυνατόν για να την αναιρέσουμε). Δεν χρειαζόμαστε ούτε τον απλουστευτισμό, που καταλήγει σε ρατσισμό από όποια μεριά και εάν το δει κανείς: είτε από την οπτική “οι δυσλεκτικοί είναι κουμπούρες κλπ” είτε από την “οι δυσλεκτικοί είναι ευφυίες κλπ”
Ευτυχώς, σήμερα η δυσλεξία “αναγνωρίζεται” και οι δυσλεκτικοί δεν είναι ούτε οι “στούρνοι”, ούτε αυτοί, που “δεν παίρνουν τα γράμματα”, όπως έλεγαν κάποτε. Είναι η αναγνώριση, που πρέπει να συντείνει στην όποια αύξηση των ποσοστών της δυσλεξίας. Παλιά, απλώς δεν υπήρχε (ορθότερα υπήρχε, αλλά δεν την βλέπαμε). Δεν φταίει, ούτε το μονοτονικό, ούτε το πολυτονικό, ούτε για το ότι τα παιδιά είναι κολλημένα στις οθόνες των υπολογιστών όλη την ημέρα. Εάν και γενικότερα υποστηρίζω την ιστορική ορθογραφία, αυτή η σημείωση, που λέει ότι γλώσσες με ιστορικές ορθογραφίες οδηγούν σε συχνότερη εμφάνιση της δυσλεξίας (δεν την δημιουργούν) από άλλες, που αντιστοιχούν ένα γράμμα-σύμβολο προς έναν ήχο, μού φαίνεται αρκετά ενδιαφέρουσα και με προβληματίζει. Ομοίως με προβληματίζει και το ότι υπάρχουν γονείς, εκπαιδευτικοί κλπ, που μέλημά τους είναι να πάρουν τα παιδιά
τους την βεβαίωση, ώστε να απαλλαγούν από τις γραπτές εξετάσεις, αντί να δούν, πώς θα βοηθήσουν ουσιαστικά το παιδί τους. Με αυτήν την συμπεριφορά, όμως, δεν βοηθούν το παιδί είτε είναι είτε όχι δυσλεκτικό. Αντιθέτως, νομίζω, ότι ενδεχομένως το ωθούν προς την τεμπελιά και την “κουτοπονηριά”. Έχω μάλιστα και αφηγηματικές εμπειρίες: η θεία μου, της οποίας ο γιος είναι πιστοποιημένα δυσλεκτικός και βλέπει την κατάσταση στις πραγματικές της διαστάσεις, όχι εξιδανικευμένα και φαντασιωτικά, όπως πιστεύω ότι κάνει η γνωστή μου κυρία, που ανέφερα στην αρχή του πόστ, μάς έλεγε κάποτε, ότι οι γονείς κάποιου συμμαθητή του γιού της, την ρωτούσαν πώς κατάφερε να πάρει ο γιος της την βεβαίωση απαλλάγής, έτσι ώστε να
γλυτώσει το παιδί τους τα τεστ και τις εξετάσεις του σχολείου και αργότερα αυτές του Πανεπιστημίου (τόσο τις εισαγωγικές, όσο και τις εντός). Πάντως, εάν και είναι πλεόν αποδεκτό ότι τα περισσότερα παιδιά, που κάποτε τα αποκαλούσαν “χασομέρηδες και τεμπέληδες”, δεν ήταν τέτοιοι, αλλά ήταν δυσλεκτικοί, είναι πολύ πιθανόν να υπάρχουν κάποιοι μαθητές, που να είναι ταυτόχρονα τόσο δυσλεκτικοί, όσο και μη-επιμελείς, οι οποίοι χρησιμοποιούν και την δυσλεξία ως αφορμή (π.χ αρνούνται να μελετήσουν κάνοντας χρήση των ενδεδειγμένων για την περιπτωσή τους μαθησιακών διαδικασιών, δικαιολογώντας τον εαυτό τους στους άλλους ότι είναι δυσλεξικοί). Εννοείται φυσικά ότι μη-επιμελείς μαθητές υπάρχουν και στην ομάδ ατων (ώπα! Να
το πάλι!Από περιέργεια ούτε παρακάτω θα τα διορθώσω, εάν τύχουν. Απλώς θα τα “μαυρίσω”. Θα αφήσω δε και μερικά από τα επόμενα πόστ “ανεξέλεγκτα” και “αδιόρθωτα”) μη-δυσλεκτικών παιδιών.
Πρέπει να σημειώσουμε επίσης ότι ο όρος “δυσλεξία’ από τυος μη-ειδικούς (όπως είμαι και εγώ) είναι ένας όρος-καραμέλλα, ο οποίος μπορεί να αναφέρεται σε ποικίλλες μαθησιακές δυσκολίες ( η δυσλεξία είναι μία από τις μαθησιακές δυσκολίες). Είναι κάτι σαν την κατάθλιωη. Οι μη-ειδικοί χαρακτηρίζουν κάθε συναισθημστική διαταραχή, που σχετίζεται με στενόχωρες σκέψεις ως “κατάθλιψη”. Προφανώς επειδή ακούγεται “επιστημονικότερο” από το “μελαγχολία” ή από το “έχει τις μαύρες του”.
Είναι, λοιπον, λογική του παραλόγου να θεωρούμε τον δυσλεκτικό ευφυή εκ των προτέρων, αντί να προσπαθούμε να του παρέχουμε μια μαθησιακή διαδικασία κατάλληλη για αυτόν και να κάνουμε μυθολογικές σκέψεις με βάση τον Άϊνστάϊν και άλλους διάσημους δυσλεξικούς. Πέραν του ότι είχαν την τύχη να μπορε΄σουν να εκφράσουν την ικανότητά τους, το αναφέραμε παραπάνω, ξεχνάμε την αντίστοιχη μεγάλη χορεία των μη-δυσλεκτικών. Η ίδια παράλογη λογική βρίσκεται και στην έννοια της “τρελλής μεγαλοφυίας” (ενδιαφέρουσ ακριτική εδώ) ή και σε δηλώσεις του τύπου: “Ατυχώς, ήταν καταθλιπτικός, ψυχωσικός κλπ. Ευτυχώς για εμάς ήταν μεγάλος λογοτέχνης, κάτι που δεν θα συνέβαινε, εάν δεν είχε αυτές τις ιδιότητες”. Όπως υποννοεί και η προηγούμενη παράπομπή-και σε αναλογία με αυτήν, κανείς δεν σκέφτηκε ότι η μη-ύπαρξη των καταστάσεων αυτών ενδεχομένως να τον είχαν κάνει
ακόμα πιο μεγάλο λογοτέχνη (ή επιστήμονα ή ό,τι άλλο).
Είναι προτιμότερο να βλέπουμε τις καταστάσεις, όπως είναι και όχι στην βάση ψευδοφιλοσοφικών θεωριών, οι οποίες ούτε είναι χρήσιμες, ούτε και βοηθούν κανέναν.

Όταν άρχιζαν να ακούγονται οι φήμες, να ψυθιρίζεται και όταν τελικά η ψηφοφορία ανέδειξε στον παπικό θρόνο τον Καρδινάλιο Ιώσηπο Αλοΐσιο Ράτσιγγερ, οι σκεπτικοί-με κάθε δίκαιο- έλεγαν: “Τί να μπορεί άραγε να κάνει αυτός ο υπερήλιξ Πάπας;”. Οι της τάσης “κοινωνικής αλληλεγγύης” απογοητέυθηκαν, που δεν ανέβηκε Αφρικανός, ή Λατινοαμερικάνος Καρδινάλιος, με το δίκιο τους και αυτοί, ενώ οι συνομωσιολόγοι είπαν ότι κάτι τέτοιο δεν έγινε (πχ Αφρικανός Πάπας), διότι σύμφωνα με τα καλά φυλαγμένα συνομωσιολογικά μυστικά θα κινούνταν οι διαδικασίες για την καταστροφή του Βατικανού κλπ. Από την άλλη, οι υποστηρικτές του, ή τουλάχιστον αυτοί που είναι θετικά προδιατεθιμένοι, έλεγαν και συνεχίζουν να λένε: “Μην κρίνετε
από την ηλικία. Περιμένετε και θα δείτε. Μην ξεχνάτε ότι ένας από τους καλύτερους Ποντίφηκες του 20ου αιώνα υπήρξε ο Ιωάννης ΚΓ’ (Άγγελος Ιώσηπος Ρονκάλλι), ο επονομαζόμενος και ο “Καλός Πάπας”. Εάν και ανέβηκε σε μεγάλη ηλικία στον παπικό θρόνο και η Παπωσύνη του διήρκεσε λίγα χρόνια, αναμόρφωσε κατά πολύ την Καθολική Εκκλησία με την Β’ Βατικανή Σύνοδο, εάν και δεν πρόλαβε να δει τα αποτελέσματά της”. Κατά την γνώμη μου ο Ιωάννης ΚΓ’ έθεσε επίσης και τον ρυθμό για την επαναπροσέγγιση της Δυτικής με την Ανατολική Εκκλησία και πάνω σε αυτό το σκεπτικό στηρίχθηκε και η εκλογή του Βενεδίκτου ΙΣΤ’, ενός ιεράρχη, αλλά παράλληλα και ακαδημαϊκού θεολόγου με γνώσεις (αλλά και σεβασμό) για την Ορθοδοξία. Προφανώς κανένας Πάπας δεν μπορεί να τα κάνει όλα και, εάν χαρακτηρισθούν τα πάντα προτεραιότητες και μάλιστα “υψίστου σημασίας”, οι
έννοιες χάνουν την σημασία τους. Φαίνεται λοιπον, ότι ύψιστη προτεραιότητα για την Αγία Έδρα είναι η επανένωση των Εκκλησιών Δυτικής και Ανατολικής, των δύο πνευμόνων του Χριστιανισμού, όπως είχε αναφέρει και ο μακαριστός Πάπας Ιωάννης Παύλος Β’ (Κάρολος Ιώσηπος Βοϊτίλα). Εάν και ύψιστος στόχος όλων των Εκκλησιών είναι η επανένωσή τους (υποθέτω ότι αυτό, τουλάχιστον για τις μεγαλύτερες εκκλησίες Ορθόδοξη και Καθολική θα είναι με εκκλησίες, που μπορεί να υπάρξει αναφορά και συσχετισμός σε Αποστολική Διαδοχή και όχι σε εκκλησίες, που κάποιος διάβασε την Βίβλο και μια ωραία ημέρα είπε: “Θα ιδρύσω κλάδο του Χριστιανισμού”), η επανένωση Ανατολικής και Δυτικής θεωρείται ότι έχει την ύψιστη σημασία, ή ότι θα έχει τις πλέον καταλυτικές συνέπειες.
Η εκλογή, λοιπόν, του Βενεδίκτου ΙΣΤ’ σημαίνει την άνοδο στον παπικό θρόνο κάποιου, που έχει τις γνώσεις και μπορεί να συμβάλει στο θέμα της επανένωσης. Έκανα λίγες γραμμές πριν αναφορά στον Ιωάννη τον ΚΓ’ και ότι έθεσε, από την πλευρά της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, τις βάσεις για την επαναπροσέγγιση. Νομίζω, όμως, ότι θα ήταν καλύτερο να αρχίσω την αφήγησή μου αρκετά χρόνια πιο πίσω.
Δεν είναι αβάσιμη η άποψη, που υποστηρίζει ότι οι προστριβές με την Δυτική Εκκλησία άρχισαν να γίνονται ολοένα και πιο έντονες, καθώς το κέντρο του χωροχρονικού συνεχούς, που συμβατικά ονομάζουμε “Δυτικός Πολιτισμός” άρχισε να μετακινείται από την λεκάνη της Μεσογείου προς τα Βόρεια και τα Δυτικά. Ο Ελληνικός πολιτισμός, ο Λατινικός πολιτισμός ήταν κατ’ εξοχήν Μεσογειακοί πολιτισμοί και, όσο και να μας φαίνεται περίεργο, για μας τους Δυτικούς σήμερα, ο διορισμός κάποιου Ρωμαίου Αξιωματούχου στην Mauritania Tingitana ή στην Africa ήταν καλό πόστο σε αντίθεση με τον διορισμό στην Germania Inferior ή στην Germania Superior κλπ, που σήμαινε ότι μάλλον ο Αυτοκράτωρ σε είχε βάλει στο μάτι και για να σε εκδικηθεί σε έστελνε στις εσχατίες της Αυτοκρατορίας και μάλιστα δίπλα στους Βαρβάρους. Η μετακίνηση του κέντρου, οφείλεται κατά πολύ-και αυτό είναι αποτέλεσμα αλλαγών σε μεγάλο βάθος χρόνου και όχι από την μία ημέρα στην άλλη-στην μετακίνηση προς τα Δυτικά και Νότια των Γερμανικών και των Σλαυικών
φύλων: αυτό, που συμβατικά ονομάζεται Völkerwanderung.
Η μεγάλη απόσταση μεταξύ Ρώμης και Κωνσταντινούπολης-Νέας Ρώμης, που ήταν η πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας, επέτρεπε στον Πάπα να έχει μεγαλύτερη αυτονομία προς των Αυτοκράτορα σε σχέση με τον ομόλογό του στην Κωνσταντινούπολη. Μέχρι το μεγάλο σχίσμα του 1054 δημιουργήθηκαν διάφορα “σχισματάκια” με την Δυτική Εκκλησία και σε αντίθεση με ό,τι μπορείτε να πιστέυετε αρκετές φορές ήταν η Δυτική Εκκλησία, η οποία προστάτευσε το δόγμα, που σήμερα αποδέχεται η Ανατολική. Δεν ξέρω, εάν το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα είναι η περίοδος της Εικονομαχίας, αλλά ήταν σε αυτήν την περίοδο, όπου ο Εικονομάχος Αυτοκράτορας αφαίρεσε την περιοχή της Ελλάδας από την Εκκλησιαστική δικαιοδοσία του Επισκόπου Ρώμης. Συνεπώς, εάν γιορτάζουμε την Κυριακή της Ορθοδοξίας, την οφείλουμε και στον τότε επίσκοπο Ρώμης, ο οποίος δεν ήταν εικονομάχος και το έαν βρισκόμαστε “δογματικώς ηνωμένοι με την του Χριστού Μεγάλη Εκκλησία εν Κωνσταντινουπόλει” αντί για την Ρώμη, το οφείλουμε σε έναν εικονομάχο Αυτοκράτορα, τον Λέοντα Γ’ τον Ίσαυρο, ο οποίος για να τιμωρήσει τον Πάπα Γρηγόριο Γ’, που δεν υποτασσόταν στην Εικονομαχική εκδοχή, τού αφαίρεσε τις εκκλησιαστικές επαρχίες, Νοτίου Ιταλίας και Ιλλυρικού. Η ζωή παίζει περίεργα παιχνίδια, δεν συμφωνείτε;
Η στέψη του βασιλέως των Φράγκων Καρόλου, του “Μεγάλου”, δημιούργησε και αυτή κρίση, τόσο με το ότι υπήρξε αντίληψη σφετερισμού, όσο και το ότι ο Πάπας άρχισε να αναζητεί στηρίγματα πλέον προς Δυσμάς.
Το 1054, λοιπόν, δεν ήρθε ξαφνικά. Ήταν αποτέλεσμα της πύκνωσης νεφών, λόγω παρεξηγήσεων, πολιτικών λόγων και υπολογισμών. Θα πρέπει να λάβουμε υπ’ όψιν μας και έναν άλλο σημαντικό παράγοντα, ο οποίος ήταν η ορμητικότητα των Νορμανδών, εκείνη την εποχή (η γνωστότερη τους κατάκτηση θα συμβεί δώδεκα χρόνια αργότερα το 1066). Θέματα μορφής (π.χ ο τρόπος του θρησκευεσθαι) παρά ουσίας απέκτησαν μεγάλη σημασία και συνετέλεσαν περαιτέρω στον φανατισμό του εκκλησιάσματος. Αμφιβάλλω, εάν το εκκλησίασμα-ίσως ακόμα και οι ίδιοι οι θεολόγοι και οι κληρικοί- μπορεί να καταλάβει τις δογματικές διαφορές. Όμως, το εάν οι ιερείς από τον εφημέριο της γειτονιάς μέχρι τον ανώτατο εκκλησιαστικό ηγέτη του δόγματος, που ακολουθεί κάποιος είναι πωγωνοφόροι ή όχι είναι ορατότατη διαφορά. Τέλος πρέπει να σημειωθεί ότι τόσο ο Πατριάρχης Μιχαήλ Κηρουλλάριος, όσο και ο Καρδινάλιος Ουμβέρτος ήταν μάλλον ισχυρογνώμονες και εξώθησαν τα πράγματα στα άκρα μη θέλοντας να βρουν κοινό έδαφος.
Έκτοτε, εάν και έγινε διάφορες προσπάθειες για επανένωση που απέτυχαν, οι Εκκλησίες είχαν αναθεματίσει η μία την άλλη (υπάρχει και μια άλλη ερμηνεία, η οποία λέει ότι οι εκατέρωθεν αναθεματισμοί απευθύνονταν στους Πάπα και Πατριάρχη και όχι σε ολόκληρα τα αντίστοιχα εκκλησιάσματα). Οι διάφορες αποτυχημένες προσπάθειες έγιναν πριν την Οθωμανική κατάκτηση. Η Υψηλή Πύλη είχε κάθε συμφέρον να εμποδίσει τις προσπάθειες για επανένωση. Συνεπώς το Σχίσμα παρέμενε και ενδεχομένως και να διευρύνθηκε.
Όπως βλέπετε, επικαλούμαι κυρίως ιστορικούς και πολιτικούς λόγους, για το τί οδήγησε στο Σχίσμα. Υπάρχουν, βέβαια, και θεωρήσεις, που το αποδίδουν στην Πρόνοια, για να προστατευθεί η Εκκλησία από την ελληνική ή την λατινική αίρεση (διαλέγετε). Το πρόβλημα με αυτήν την ερμηνεία είναι ότι αφ’ ενός η παράταξη, που επιλέγεις δρα πάντα βάσει της Πρόνοιας, ενώ οι “άλλοι” είναι οι συμφεροντολόγοι, αφ’ ετέρου η Πρόνοια χρησιμοποιείται κατά το δοκούν.
Έτσι πολιτικοί λόγοι επικράτησαν στον 20ο αιώνα, τόσο για την προσπάθεια επαναπροσέγγισης των Εκκλησιών, όσο και για την μη-αμφισβήτηση ότι ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως είναι ο Οικουμενικός Πατριάρχης και ο Πρώτος μεταξύ ίσων, στο σύστημα των Ορθοδόξων Εκκλησιών. Οι πολιτικοί λόγοι ήταν ο Ψυχρός Πόλεμος και το γεγονός ότι πλήθος Ορθοδόξων Εκκλησιών βρίσκονταν στον χώρο του “Παραπετάσματος”. Η Ορθόδοξη Εκκλησία με το μεγαλύτερο ποίμνιο, η Ρωσσική βρισκόταν στην Σοβιετική Ένωση, την ίδια την υπερδύναμη του Ανατολικού μπλοκ.
Αφού, λοιπον, έθεσα το πλαίσιο ας επιστρέψω ξανά στον Ιωάννη ΚΓ’, τον οποίο θεώρησα ότι έθεσε το ρυθμό για την επαναπροσέγγιση των Εκκλησιών. Αυτό συνέβη, επειδή είχε χρηματίσει σε διάφορες εκκλησιαστικές θέσεις, στην Βουλγαρία, την Ελλάδα και την Τουρκία και είχε καλύτερη γνώση και αντίληψη της Ορθοδοξίας. Ο διάδοχός του Παύλος ΣΤ’ (Ιωάννης Βαπτιστής Μοντίνι), που μαζί με τον Πατριάρχη Αθηναγόρα (Αριστοκλής Σπύρου, ο οποίος είχε αντιστοίχως εμπειρία στον διαδογματικό διάλογο) ήραν τα αναθέματα το 1964, δεν έδρασαν σε εκκλησιαστικό, διπλωματικό και πολιτικό κενό.
Έκτοτε, έχει αρχίσει μια προσπάθεια επαναπροσέγγισης, με στόχο την επανένωση των Εκκλησιών, χωρίς στόχος να είναι η υποταγή της μίας στην άλλη. Όπως η προσπάθεια συγκράτησης του κομμουνισμού επιρρέασε τις Εκκλησίες, έτσι και η πτώση του, με το θέμα των Ελληνορύθμων Εκκλησιών, που οδήγησε σε αναστολή του διαλόγου, μέχρι πρόσφατα. Μέρος των εκατέροθεν καλών τρόπων είναι οι επισκέψεις και οι παρακολουθήσεις εκατέροθεν εκκλησιαστικών λειτουργιών σε αντίθεση, όμως, με ό,τι φοβούνται ή ελπίζουν μερικοί (όπως εγώ), αυτό δεν συνιστά συλλείτουργο. Εάν και έχουν την σημασία τους, η “ουσιαστική δουλειά” γίνεται στις μικτές θεολογικές επιτροπές. Πρόκειται για μια μακρά διαδικασία, η οποία δεν είναι χωρίς επιπλοκές.
Εάν ο Κίσσιγγερ ειρωνευόμενος, δεν ήξερε σε ποιόν να τηλεφωνήσει στην Ευρώπη, ο Πάπας δεν έχει αντίστοιχο πρόβλημα, καθώς συνομιλεί με τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως. Το ζήτημα, βέβαια, στο πλαίσιο της προσπάθειας για Ένωση δεν είναι τόσο απλό, καθώς ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως δεν θεωρείται Πρώτος, αλλά Πρώτος μεταξύ ίσων. Συνεπώς, στην ευκταία περίπτωση, όπου θα υπογραφεί κάποιο πρακτικό Ένωσης, αυτό από την μεριά της Ορθοδόξου Εκκλησίας θα είναι, κατά την γνώμη μου, ad referendum σε Σύνοδο όλων των Ορθοδόξων Εκκλησιών. Θα αποδεχθούν όλοι την θέληση της πλειοψηφίας; Ποιά θα είναι η άποψη του Πατριαρχείου Μόσχας, του Πατριαρχείου με το μεγαλύτερο Ορθόδοξο ποίμνιο στον κόσμο; Ακόμα και εδώ πέρα από την πίστη χωρά και το συμφέρον, από κάθε πλευρά. Πολλοί αναρωτιούνται, για το πώς θα μπορούσε να συμβάλει ο Βενέδικτος ΙΣΤ’ στις προσπάθειες επανένωσης από την στιγμή, που ναι μεν είναι γνώστης της Ορθοδοξίας, αλλά από την άλλη θεωρείται αρκετά ανελαστικός. Πιστεύω ότι γίνεται και η συννενόηση μαζί του θα είναι ευκολότερη. Τέτοιου είδους άνθρωποι σού λένε: “Μπορώ να κινηθώ τόσο!Κάνε και εσύ κάτι αντίστοιχο” και ξέρεις πού πας. Αντιθέτως, ο κίνδυνος με τους “χαλαρούς” είναι να σου λένε: “Μα θα κολλάμε σε λεπτομέρειες τώρα; Αφού δεν υπάρχουν προβλήματα. Κάνε ένα βήμα” και όταν ανταπαντάς “Κάνε και συ” να λένε “Α, δεν γίνεται!”
Πολλοί ανησυχούν για την επανένωση των Εκκλησιών, φοβούμενοι ότι θα χαθούν οι εκατέρωθεν παραδόσεις. “Θα πηγαίνω στην Εκκλησία και θα με κοινωνεί ξυρισμένος παπάς;” αναρωτιούνται μερικοί. Όχι δεν πρόκειται να συμβεί αυτό. Εξάλλου, ακόμα και τότε, όπου ο Ελλαδικός χώρος άνηκε εκκλησιαστικά στην Επισκοπή Ρώμης μάλλον ακολουθείτο το Βυζαντινό τυπικό και παραδόσεις, παρά το Λατινικό. Έτσι θα πρέπει να μας δημιουργεί προβληματισμό, το να βλέπουμε μια Ορθόδοξη ή μια Καθολική Εκκλησία π.χ στην Αφρική να κάνουν χρήση των αντιστοίχων τυπικών, παρά να αφήνουν να αναπτυχθεί ελεύθερα ένα τοπικό τυπικό. Το σημαντικότερο όλων των προβλημάτων είναι το θέμα του αλαθήτου, και του Πρωτείου του Πάπα (στις υπογραμμίσεις η ερμηνεία που δίνει η Καθολική Εκλησία στην Ελλάδα). Έχω την αίσθηση, πάντως, ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν αρνείται ότι στην περίπτωση Επανένωσης ο Πάπας θα έχει το Πρωτείο τιμής, δηλαδή θα είναι ο Πρώτος μεταξύ ίσων και όχι ο μόνος Πρώτος.
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι και ο Καθολικός χώρος, δεν είναι τόσο αρραγής, όσο φαίνεται. Στην περίπτωση αυτή δεν αναφέρομαι στην συγκεντρωτική και την αποκεντρωτική δομή των αντιστοίχων Εκκλησιών Καθολικής και Ορθόδοξης, όσο στην ύπαρξη Καθολικοφανών Εκκλησιών σε αντιστοιχία με τους Ορθοδόξους παλαιοημερολογίτες κλπ. Ήταν η Β’ Βατικανή Σύνοδος με τις αλλαγές της, αλλά και οι προσπάθειες, τόσο επαναπροσέγγισης με την Ορθοδοξία, όσο και συνενόησης με τις άλλες θρησκείες, που οδήγησαν σε αντίστοιχες κινήσεις. Ο ανθενωτισμός και ο αντιοικουμενισμός υπάρχει εκατέρωθεν
Καλό είναι η άποψή μας για την άλλη Εκκλησία και την φιλοσοφία της να στηρίζεται στην δική της ερμηνεία και όχι σε αυτήν της δικής μας Εκκλησίας, που σκοπό έχει να βγάλει την φιλοσοφία της άλλης εξ’ ορισμού λανθασμένη. Θα αναφερθώ σε δύο παρανοήσεις για την Καθολική Εκκλησία, όπως τις διδάχθηκα στο σχολείο. Υποθέτω ότι παρανοήσεις θα υπάρχουν και στις εικόνες των Καθολικών για τους Ορθοδόξους. Και φανταστείτε ότι υπάρχουν και οι εκατέροθεν φανατικοί.
Μού είπαν στο σχολείο, ότι οι Καθολικοί κάνουν τον σταυρό τους με τέσσερα δάκτυλα, επειδή αναφέρονται και στον Πάπα. Πολύ απλά είναι λάθος. Είναι απλώς το σημείο του Σταυρού.
Μού είπαν στο σχολείο ότι η Καθολική Εκκλησία ξεχωρίζει μεταξύ κλήρου και λαού επιτρέποντας στον πρώτο να μεταλαμβάνει Σώμα και Αίμα, ενώ στον δεύτερο μόνο Σώμα. Λάθος. Θεωρείται ότι και ο λαϊκός της Καθολικής Εκκλησίας κοινωνεί πλήρως, το μόνο ερώτημα, που θα μπορούσε να τεθεί από την Ορθόδοξη οπτική είναι αυτό της καινοτομίας.
Εν κατακλείδει, μόνο η γνώση των πραγματικών περιστατικών, της κατανόησης ότι και η πολιτική διαδραμτίζει τον ρόλο της, αλλά και η προσπάθεια να καταλάβουμε τον τρόπο σκέψης του άλλου, με σκοπό να έρθουμε σε επαφή μαζί του, όχι για να τον βγάλουμε εξ’ ορισμού λάθος μπορούν να βοηθήσουν στην αλληλοκατανόηση και μακροπρόθεσμα στην Επανένωση.

Πριν από μερικές ημέρες τελείωσα την ανάγνωση του βιβλιόυ Ο Γάλλος Μαθηματικός του ελληνικής καταγωγής Αυστραλού Συγγραφέα Tom Petsinis. Το βιβλίο είναι μία μυθιστορηματική βιογραφία, σε μορφή αφήγησης πρώτου προσώπου, του Ευαρίστου Galois. Το βιβλίο δεν εμβαθύνει, εκλαϊκευτικά φυσικά, στην θεωρία του Galois-την αναφέρει μόνο ονομαστικά- εμμένοντας στον βιογραφικό του χαρακτήρα.
Ο Galois αποτελεί εμβληματική μορφή στον χώρο των μαθηματικών, αφού σε πολύ μικρή ηλικία (συν)ανακάλυψε κάποια μαθηματική θεωρία, ενώ ο θάνατός του ήταν αποτέλεσμα μιας μονομαχίας, όταν διεκδίκησε κάποια κοπέλλα, μάλλον την Stéphanie du Motel, από τον επίσημο αρραβωνιαστικό της.
Ο θρύλος του Galois έχει αναπτυχθεί λόγω μιας παρανόησης. Μια ημέρα πριν την μοιραία για αυτόν μονομαχία, γνωρίζοντας το αποτέλεσμά της θα στείλει την “μαθηματική” του διαθήκη, στον φίλο του Αύγουστο Chevalier. Οι μαθηματικές του, όμως, θεωρίες δεν αναπτύχθηκαν εκείνη την νύχτα, δεν ήταν έμπνευση της στιγμής, μία μορφή “κυκνείου άσματος” πριν από τον βέβαιο θάνατο. Τις είχε αναπτύξει προηγουμένως και αυτό, που είναι αξιοθαύμαστο, είναι ότι τις είχε αναπτύξει σε μικρή ηλικία, στην εφηβεία του δηλαδή.
Ισχυρός χαρακτήρας σκληρός με το ancien regime, το οποίο θεώρησε κατά πολύ υπεύθυνο εξάλλου για την αυτοκτονία του πατέρα του, ο Ευάριστος Galois δεν ήταν μόνο μαθηματικός αλλά και αγωνιστής σε σημείο αυτοκαταστροφικό. Τουλάχιστον αυτήν την εικόνα απεκόμισα από το βιβλίο. Ήταν επίσης και ασυμβίβαστος. Εάν έχασε την είσοδό του στο Πολυτεχνείο, για να “συμβιβασθεί” στο τέλος αναγκαστικά με την φοίτηση στο Προπαρασκευαστικό (που ακόμα δεν είχε γίνει η Ecole Normale με το κύρος που φέρει) ήταν επειδή δεν θέλησε να συμβιβασθεί ηθελημένα με εξετάστές, που έκαναν βαρετές ερωτήσεις και ήταν κατά αυτόν άσχετοι (φυσικά μια αντίστροφη ανάγνωση θα μπορούσε να μας πει ότι στο τέλος τέλος είχε κάπως μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του).
Ο Ευάριστος Galois διχάσθηκε ανάμεσα στην αγάπη του για τα μαθηματικά και στην ενργή και δυναμική επαναστατική πολιτική του συμμετοχή. Ισχυρός χαρακτήρας, όπως προαναφέραμε, διχαζόταν στο πού έπρεπε στο τέλος να αφοσιωθεί. Όποτε αφοσιωνόταν σε κάτι-και στο τέλος φάνηκε, σε εμένα τουλάχιστον, ότι αφοσιώθηκε στον πολιτικό αγώνα- το έκανε απόλυτα, ασυμβίβαστα συνεπέστατα, σχεδόν εμμονικά.
Το ίδιο και στην προοπτική της μονομαχίας. Γνώριζε ότι δεν υπήρχαν ελπίδες. Όχι μόνο δεν γνώριζε καλά τον χειρισμό των όπλων, αλλά ο αντίπαλός του, ο Pescheux d’Herbenville (μάλλον) ήταν στρατιωτικός (το πρότυπο του Galois, όταν είχε εμπλακεί με τους πολιτικούς αγώνες και το πυροβολικό). Αντί να κάνει πίσω, βάδισε προς τον βέβαιο θάνατο, συνεπής στην επιλογή του. Στο μεταξύ ψάχνοντας βρήκα και αυτό για τον Galois
Αφήνοντας τον νου να ταξιδέψει ελεύθερα θυμάμαι τον Σωκράτη και το πώς αρνήθηκε τις όποιες προτάσεις των φίλων του, ώστε να αποφύγει να πιεί το κώνειο και να σώσει την ζωή του. Ό,τι και να τού έλεγαν ο Σωκράτης ήταν αμετάπειστος και σήμερα τον θαυμάζουμε για την συνέπειά του λόγων και έργων.
Άραγε, βέβαια, τον θαυμάζουμε απολύτως για την συνέπεια των λόγων του και των έργων του, ή μήπως αυτό συνέβη μέσω της σχολικής εκπαίδευσης, όπου ο Σωκράτης παρουσιάζεται λίγο πολύ ως προχριστιανός (γιατί άραγε δεν παρουσιάζονται άλλοι αρχαίοι Έλληνες, των οποίων οι ιδέες δεν μπορούν να ταιριάξουν με τον μετέπειτα Χριστιανισμό; ) και ως κάποιος, που ενδεχομένως δεν πιστέυει στον σεβασμό και την υπακοή στον νόμο τόσο, αλλά περισσότερο στην υποταγή στο κράτος (και μετά απορούμε, γιατί απαξάπαντες οι Έλληνες θέλουν το Κράτος σε κάθε τομέα της ζωής τους: από το να τους καθαρίσει το πεζοδρόμιο από το χιόνι, μέχρι να τους διορίσει- εάν μπορούσαμε να το ονομάσουμε κάπως θα ήταν πρόσκληση στον ολοκληρωτισμό). Σκεφτόταν έτσι άραγε ο Σωκράτης; Είμαι ο λιγότερο κατάλληλος να απαντήσω. Θυμάμαι μόνο ότι υπάρχει το ζήτημα του Σωκρατικού προβλήματος, δηλαδή, στους Πλατωνικούς διαλόγους τί όντως ήταν μεταφορά λόγων του Σωκράτη ή ιδέες του Πλάτωνα στο στόμα του Σωκράτη για να αποκτήσει κύρος ο πρώτος (ο Πλάτων δηλαδή). Επίσης, η σχολική εκπαίδευση, ενδεχομένως όχι μόνο εδώ αλλά και αλλού, πρέπει να ισορροπήσει μεταξύ της διάδοσης της γνώσης, αλλά και της κοινωνικοποίησης. Τέλος ο ακαδημαϊκός χώρος μπορεί να είναι επιστημονικά αυστηρότερος, αφού σκοπός του δεν είναι η κοινωνικοποίηση, αλλά ας μην ξεχνάμε ότι τα μέλη του πέρασαν και αυτά από τις σχολικές αίθουσες και ότι κανείς δεν έχει ηχογραφήσει ούτε τον Σωκράτη, ούτε τον Πλάτωνα, ούτε τον Καρτέσιο, ούτε κανέναν. Οι ερμηνείες μας, λοιπόν, θα είναι πάντα υποθετικές. Εξάλλου σκεφτείτε και τους εαυτούς σας, πόσες φορές έχετε πει σε κάποιον ότι δεν εννόησε αυτά που τού είπατε ή και το αντίστροφο (όποιος ισχυρίζεται ότι ενοεί τους πάντες πάντα είναι μάλλον επικίνδυνος), πόσο μάλλον, λοιπόν, όταν ερμηνεύουμε κάποιον, ο οποίος δεν πρόκειται να μας δώσει εξηγήσεις.
Ως συνήθως ξέφυγα. Λοιπον, είναι λογικό να θαυμάζουμε κάποιον για την συνέπειά του; Για τον Σωκράτη, βέβαια, νομίζω ότι εάν και ασχολούμαστε με την συνέπεια λόγων έργων, δεν ασχολούμαστε και με την πιθανότητα να προκάλεσε ο ίδιος την μοίρα του. Όχι, λόγω του κατηγορητηρίου, αλλά πολύ απλά, επειδή “έπαιξε” με το ποινικό δικονομικό σύστημα της Αρχαίας Αθήνας εγκλωβίζοντας τους δικαστές.
Θαυμάζουμε, λοιπον, τον Σωκράτη για την συνέπειά του. Και εάν ο Σωκράτης είχε πει ότι πρέπει να καθαρισθεί όλη η Αθήνα από κάποιο (φαντασιακό) μίασμα και άρχιζε συνεπής ων να σφάζει σαν τον Χάρο θα τον θαυμάζαμε και πάλι για την συνέπειά του; Στο κάτω κάτω, εάν είχε αποφύγει να πιεί το κώνειο, δεν θα υπήρχε πιθανότητα να είχε βοηθήσει τους ανθρώπους λόγω και έργω ζωντανός. Οι νεκροί, πολύ απλά, δεν μπορούν να τα κάνουν αυτά, αφού αναπαύπονται ή δεν υπάρχουν (επιλέγετε). Το ίδιο και με τον Galois. Θα ήταν τόσο τρομερό να απέφευγε την, χαμένη από χέρι, μονομαχία;
Γιατί, λοιπον, θαυμάζουμε τον συνεπή σε βαθμό αυτοκτονίας; Γιατί είναι ντροπή η αλλαγή γνώμης; Στην πραγματικότητα, η αλλαγή γνώμης δεν δείχνει ωριμότητα; Δεν δείχνει ότι σκεφτήκαμε κάτι καλύτερα, το μελετήσαμε καλύτερα κλπ; Γιατί, λοιπόν, να θαυμάζουμε ανθρώπους, οι οποίοι δεν αλλάζουν γνώμη, αλλά είναι ισχυρογνώμονες και νομίζουν εαυτούς αλάνθαστους;
Τέλος, έαν εκτιμάμε κάποιους ανθρώπους, νομίζω ότι είναι λογικότερο να δεχθούμε την αλλαγή τους και να τους ακολουθήσουμε, ή πολύ απλά να τους αφήσουμε (αυτό σε περίπτωση γνωστών μας κλπ, οι οποίοι δεν φαίνονται “συνεπείς”).
Εξάλλου στην θεωρητικούρα καλή η συνέπεια του Σωκράτη κλπ, αυτός, όμως, ήπιε το κώνειο. Εμείς απλώς φιλοσοφούμε-περί συνεπείας- εκ του ασφαλούς.