Πριν από λίγες ημέρες κατατέθηκε το προσχέδιο της πρότασης για τις αλλαγές στα Πανεπιστήμια. Έχει γίνει ήδη αναφορά στην εντύπωση που δημιουργούν, όσοι διαμαρτυρήθηκαν ότι το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων δεν κάνει διάλογο. Οφείλω, πάντως, μία διόρθωση. Αρκετοί από αυτούς, όντως, προσήλθαν στον διάλογο βρήκαν, όμως, ευκολότατες αφορμές για να αποχωρήσουν. Πρέπει, πάντως, να σημειωθεί ότι ο διάλογος δεν γίνεται άνευ κανόνων. Οι διαδικασίες των τυπικών και κυρίως των ατύπων διαβουλεύσεων αποτελούν δημοκρατική κατάκτηση, στην οποία οι νέες τεχνολογίες έπαιξαν και θα συνεχίσουν να παίζουν ολοένα και πιο σημαντικό ρόλο. Σκεφτείτε, ότι επιτρέπουν στον πολίτη να συμμετέχει χωρίς να είναι δεσμευμένος να αποτελεί μέλος κάποιου πολιτικού κόμματος (για αυτό τον λόγο θα πρέπει να μας προβληματίσει ακόμα περισσότερο το ζήτημα του ψηφιακού “αναλφαβητισμού”. Δεν είναι μόνο το ζήτημα των δεξιοτήτων και των προσόντων πρόσβασης στην αγορά εργασίας, αλλά και το ότι οι ψηφιακώς “αναλφάβητοι” αδυνατούν να συμμετάσχουν στα κοινά, με αποτέλεσμα στο τέλος να λαμβάνονται αποφάσεις (και για αυτούς) χωρίς αυτούς). Όμως, η τελική σύνθεση των απόψεων γίνεται στην δημοκρατικά εκλεγμένη Βουλή. Ο τύπος, οι οργανώσεις -και αυτές έχουν ιδιαίτερο βάρος, διότι αφ’ ενός υποτίθεται ότι έχουν καλύτερη γνώση των αντικειμένων που συζητώνται, αφ’ ετέρου είναι αυτές, που έχουν τα μεγαλύτερα διακυβεύματα στα επί μέρους
θέματα, που τους αφορούν- και οι πολίτες θα συνεισφέρουν στην συζήτηση με τις προτάσεις τους. Ο ρόλος τους αφορά το Input. Η επεξεργασία και το Output γίνονται στην Βουλή. Η τελική σύνθεση και ο τελικός διάλογος δεν μπορεί να γίνει ούτε με εκατομμύρια πολιτών (πρακτική αδυναμία), ούτε στα πεζοδρόμια, ούτε σε “σκοτεινά δωμάτια”, “μυστικούς δείπνους” κλπ. Η εμπειρία έχει δείξει ότι η παράκαμψη της νομίμως και δημοκρατικά εκλεγμένης νομοθετικής συνέλευσης για χάρη των “αμεσοδημοκρατικών” διαδικασιών ή με το σκεπτικό της αδιαμεσολάβητης επικοινωνίας του λαού με την ηγεσία είναι διαδικασίες, που υπονομεύουν, παρά εμπεδώνουν την δημοκρατία και συνεπώς μάλλον περιστέλλουν παρά διευρύνουν το δικαίωμα πολιτικής συμμετοχής του λαού. Έτσι, κατά την γνώμη μου, ο Πρωθυπουργός υπέπεσε σε ατόπημα, στην προ ημερησίας διατάξεως συζήτηση στην Βουλή,
λέγοντας μεταξύ άλλων στην δευτερολογία του, απευθυνόμενος στον Αρχηγό της Αξιωματικής Αντιπολιτεύσεως: “…Λογοδοτώ στους πολίτες και μόνο στους πολίτες.” Ο θεσμικός χώρος λογοδοσίας και διαλόγου, για τους λόγους που προαναφέρθηκαν είναι η Βουλή. Ο δε ρόλος της Αντιπολίτευσης και μάλιστα της αξιωματικής είναι θεμελιώδους σημασίας για την δημοκρατία και την ποιότητά της και δεν αποτελεί απλώς έναν χώρο-προθάλαμο κυβερνητικού κόμματος και πρωθυπουργού εν αναμονη. Ο ρόλος της είναι να ελέγχει την Κυβέρνηση και να συμμετέχει με την κριτική της και τις προτάσεις της στην διαμόρφωση της πολιτικής. Συνεπώς, θα μπορούσαμε να σκεφτούμε την πιθανότητα στην επικείμενη αναθεώρηση του Συντάγματος να γίνει μνεία και στον θεσμικό ρόλο της Αντιπολίτευσης. Σε ατόπημα, πάντως, υπέπεσε και ο Πρόεδρος του Συνασπισμού της Αριστεράς της Οικολογίας και των Κινημάτων λέγοντας στην ίδια συζήτηση “…Γι’ αυτό, λοιπόν, κύριε Πρωθυπουργέ, πιστεύουμε ότι πρέπει να προχωρήσετε σε μία πλήρη αναθεώρηση της πολιτικής σας. Το κίνημα του άρθρου 16, εφόσον υπάρξει επιμονή από εσάς να φέρετε το άρθρο 16, θα σφραγίσει όλη την πορεία της χώρας μας….Σας καλώ την επόμενη εβδομάδα, που έχουμε την πρώτη συζήτηση για την Αναθεώρηση του Συντάγματος, να ξαναδείτε την κατάσταση και να μην επιμείνετε στην Αναθεώρηση του άρθρου 16.”, προκαλώντας την έκπληξη του Πρωθυπουργού. Υποθέτω, βέβαια, ότι οι δύο πολιτικοί ηγέτες θα έχουν αντιληφθεί το ολίσθημά τους και δεν θα δώσουν συνέχεια σε φράσεις που ταράσσουν την “αστική κοινοβουλευτική δημοκρατία”, έστω και ως ατάκες στις μεταξύ τους συζητήσεις στην αίθουσα συνεδριάσεων της Βουλής. Όσο για την “αστική κοινοβουλευτική δημοκρατία”, προφανώς δεν είναι η τέλεια. Όμως, η τελειότητα δεν υπάρχει. Συνεπώς, είναι προτιμότερο να διορθώνουμε-να βελτιώνουμε την υπάρχουσα δημοκρατία μας, παρά να προσπαθούμε να την κατεδαφίσουμε υπέρ ενός ανυπάρκτου και ουτοπικού ιδεώδους, το οποίο δεν πρόκειται να έρθει ποτέ. Επιπλεόν, μέχρι στιγμής- το για πάντα είναι μία σχετική έννοια στα πολιτικά και κοινωνικά φαινόμενα- το πρότυπο της “αστικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας” είναι το μόνο, που παρά τον περιοριστικό του τίτλο (“αστική”) εξασφαλίζει “όσο το δυνατόν πιο πλέρια τα δικαιώματα και τις κατακτήσεις του συνόλου του λαού” (για να χρησιμοποιήσω φρασεολογία της Αριστεράς) “και όχι μόνο της αστικής τάξης”.
Ας επανέλθω στο προσχέδιο της πρότασης. Σε αυτό ποιά ήταν η απάντηση των φοιτητών; Για άλλη μία φορά απόλυτη απόρριψη. Άρνηση συζήτησης. Ας δεχτούμε ότι η προ-πρόταση, που κατέβασε το Υπουργείο δεν αξίζει τίποτα. Γιατί δεν κατεβάζουν, τις δικές τους προτάσεις συζήτησης στο τραπέζι του διαλόγου; Προτάσεις, όμως, που να λαμβάνουν υπ’ όψιν τους ότι η κατέυθυνση της μεταρρύθμισης είναι στις γενικές γραμμές της ορισμένη, όχι επειδή η Κυβέρνηση εμφορείται από “πνεύμα αυταρχισμού”, όπως ισχυρίζονται, αλλά διότι έχει λάβει την λαϊκή εντολή, μέσω της Βουλής, να εφαρμόσει το πρόγραμμά της. Επιπλέον προτάσεις, οι οποίες να αναφέρονται σε συγκεκριμένα ζητήματα και στην αντιμετώπιση των υπαρκτών προβλημάτων. Το να λέει κανείς ότι είναι υπέρ του ποιοτικού και ανοιχτού για όλους δημοσίου Πανεπιστημίου, δεν λέει τίποτα. Όλοι αυτό επιθυμούμε. Το θέμα είναι τί κάνει
κάποιος για να φτάσει σε αυτό. Δυστυχώς, όμως, οι καταληψίες φοιτητές δεν φαίνεται να έχουν συγκροτημένες προτάσεις για αυτό και καταφέυγουν στις γενικολογίες και σε πρακτικές, οι οποίες δείχνουν την ένδεια των ιδεών, όπως είναι το “google-bombing”. Είναι όραμα και πρόταση της νεολαίας και του αριστερού κινήματος, η πλήρης άρνηση στα πάντα; Είναι όραμα, η επιθυμία απλώς να διαδεχθούμε τους γονείς μας, οι οποίοι σιγά-σιγά κατευθύνονται από την αγορά εργασίας στα συνταξιοδοτικά ταμεία; Όταν υπάρχει πλήρης άρνηση στην αλλαγή, ακούω τον “παλμό της νεολαίας και της Αριστεράς” ή τον παππού μου, ο οποίος λόγω ηλικίας, αλλά και λόγω πολιτικών πεποιθήσεων, είναι δηλωμένος “συντηρητικός”; Μήπως το αριστερό φοιτητικό κίνημα είναι κάτι σαν τους “Κρυπτοχριστιανούς” (υπάρχουν, άραγε;). Το πρωι, φανερά, δημόσια και στην βιτρίνα ο Μάρξ κλπ. Το βράδυ ιδιωτικά και στα κρυφά ο ντε Μαιστρ, ο Μπερκ κλπ. Και κάτι ακόμα, σεβόμαστε και τιμούμε τους αγωνιστές- ακόμα και εάν διαφωνούμε μαζί τους- για την υπέρβαση των ατομικών τους συμφερόντων, υπέρ μίας ιδέας, η οποία πιστεύουν ότι αποτελεί υπέρτερο αγαθό, χωρίς, όμως, να καταφεύγουν σε ομηρίες, εκβιασμούς και “κουτοπονηριές”. Γιατί, δεν είναι τίποτα άλλο παρά ομηρία και εκβιασμός η παρεμπόδιση έστω και ενός φοιτητή από το να έχει πρόσβαση στο Πανεπιστήμιο, στην μάθηση, στις εξετάσεις κλπ. Και δεν είναι δυνατόν να γίνει δεκτό το επιχείρημα ότι είναι δυνατόν να “θυσιασθεί” υπέρ κάποιας “ιστορικής αναγκαιότητας, ως ‘αυγό’ για την παρασκευή της ουτοπικής ‘ομελέττας’”. Και δεν είναι τίποτα άλλο παρά “κουτοπονηριά” η απαίτηση για διπλή εξεταστική. Ο αγώνας έχει συνέπειες. Όποιος θέλει “και την πίττα ολόκληρη και τον σκύλο χορτάτο”, πολύ απλά δεν είναι αγωνιστής. Σέβομαι και αναγνωρίζω ως αγωνιστή τον φοιτητή που θα απόσχει από τα μαθήματα και τις εξετάσεις έχοντας επίγνωση των κυριοτέρων συνεπειών των πράξεών του και που δεν κρατά σε ομηρία τους υπολοίπους.
Τόσο το κόμμα που βρίσκεται στην Κυβέρνηση και ο Πρωθυπουργός, όσο και το Κόμμα της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης έχουν αναφερθεί στην ανάγκη γενναίων μεταρρυθμίσεων στον χώρο της παιδείας, καθώς η τελευταία αποτελεί θεμέλιο λίθο στην γενικότερη προσπάθεια εκσυγχρονισμού. Τα δύο αυτά κόμματα εκφράζουν την συντριπτική πλειοψηφία του ελληνικού λαού (περίπου 90% στις εκλογές του 2004) Η επιθυμία για μεταρρυθμίσεις παρεμποδίζεται από τις δυναμικές μειοψηφίες του 10% στο μέγιστό. Φαίνεται, λοιπόν, ότι η λαϊκή εντολή βρίσκεται υπό αμφισβήτηση από κάποιους.
Μία λύση θα ήταν η ακόλουθη: Προγραμματική συμφωνία μεταξύ της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ και των ηγετών τους για μετεκλογική κυβερνητική συνεργασία. Ακολούθως, παραίτηση της Κυβέρνησης και προσφυγή σε πρόωρες εκλογές. Η Κυβέρνηση (συνεργασίας, λόγω της προγραμματικής συμφωνίας) που θα προκύψει θα έχει ανανεωμένη την λαϊκή εντολή για μεταρρυθμίσεις και τομές. Ο πρώτος νόμος, για ουσιαστικούς και συμβολικούς λόγους, που θα κατατεθεί στην Βουλή θα είναι αυτός για την Παιδεία. Η Κυβέρνηση θα έχει ανανεωμένη την λαϊκή εντολή (μέσω της Βουλής) και συνεπώς οι όποιες αιτιάσεις ότι στερείται νομιμοποίησης θα είναι πλέον άνευ περιεχομένου. Η Κυβέρνηση συνεργασίας είναι απαραίτητη πέρα από τα θέματα της Παιδείας. Κατά την γνώμη μου αποτελεί τον μόνο τρόπο, όχι μόνο για να γίνουν οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις, αλλά για να εκσυγχρονισθεί γενικότερα το πολιτικό και κοινωνικό σύστημα, ώστε να αναφέρεται στο 2000 και πέρα και όχι στο 1970 και στο 1980. Πρέπει να ορισθεί το νέο πλαίσιο για την φιλελεύθερη σοσιαλδημοκρατία/ ή για τον σοσιαλδημοκρατικό φιλελευθερισμό, ο οποίος λέγεται ότι αποτελεί το καλύτερο πρότυπο για την δημοκρατία, του 21ου αιώνα. Η όποια συναίνεση των περασμένων δεκαετιών έχει ξεπερασθεί και είναι απαραίτητο να γίνει αντικείμενο νέων διαπραγματεύσεων. Πρέπει να σημειωθεί ότι η πρόταση αυτή δεν σηματοδοτεί το τέλος της εποχής της πολιτικής υπέρ της εποχής της διαχείρισης. Είναι μία απαραίτητη κίνηση για να περάσει η πολιτική και κοινωνική ζωή από τον 20ο στον 21ο αιώνα.
Ακολούθως, τα κόμματα θα επιστρέψουν στις θέσεις τους υπηρετώντας από το “μετερίζι που έχουν επιλέξει”, την δημοκρατία και τον ελληνικό λαό. Τέλος, νομίζω ότι η αφορμή που θέτω για μετεκλογική συνεργασία είναι σημαντικότερη από άλλες που έχουν ακουσθεί τον τελευταίο καιρό.

Ο Ντροπαλός στα ύστερα παιδικά και πρώιμα εφηβικά του χρόνια είχε διαβάσει ένα βιβλίο του συγγραφέα Φρέντυ Γερμανού με τον τίτλο Τρελλαθήκαμε εντελώς;. Αυτός ο τίτλος είναι ο πλέον κατάλληλος για τα όσα συμβαίνουν τον τελευταίο καιρό στον χώρο της Ανώτατης Εκπαίδευσης.
Ας ξεκινήσουμε με τα απλούστερα: Οι ανησυχούντες και διαμαρτυρόμενοι φοιτητές, νομίζω, ότι δεν ξέρουν για τί διαμαρτύρονται, ούτε έχουν την αίσθηση του χρόνου και τις μεταβολές που αυτός φέρει. Διαμαρτύρονται για τα “ιδιωτικά” πανεπιστήμια (εδώ προηγούμενο πόστ για την ανακρίβεια του όρου) και για τον νεό νόμο-πλαίσιο. Μα, το θέμα των “ιδιωτικών”, δεν είναι τόσο απλό. Δεν θα πάει μία μέρα η Κυβέρνηση στην Βουλή και θα προτείνει να επιτραπεί η ίδρυσή τους, ούτε μια ομάδα βουλευτών της συμπολίτευσης ή της αντιπολίτευσης θα κάνει την ανάλογη πρόταση. Το θέμα της άρσης του μονοπωλίου παροχής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης είναι συνταγματικό. Πρέπει να αναθεωρηθεί το Σύνταγμα, οι διαδικασίες είναι περιπλοκότερες από αυτές των απλών νόμων. Μέχρι, λοιπόν, να φτάσουμε στο τέλος της διαδικασίας, όπου το μονοπώλιο θα έχει ή δεν θα έχει αρθεί, μπορεί να έχει αλλάξει η Κυβέρνηση, μπορεί να έχουν ανακύψει άλλα ζητήματα, μπορεί να έχουν αναδυθεί άλλες προτάσεις.
Από την άλλη, παρουσιάζουν την πρόταση του ΕΣΥΠ ως τον νέο νόμο-πλαίσιο, κάτι που δείχνει ότι δεν ξέρουν γιατί διαμαρτύρονται Η πρόταση του ΕΣΥΠ δεν είναι ο νόμος-πλαίσιο. Η Κυβέρνηση μπορεί να τον λάβει υπ’ όψιν της, μπορεί να τον υιοθετήσει ως έχει, μπορεί και να τον γράψει “στα παλαιότερα των υποδημάτων της”. Διαμαρτύρονται ενάντια σε μία δέσμη προτάσεων, εάν και θα πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι αυτή η δέσμη έχει άλλο status από αυτήν που θα εμφανιζόταν μέσα από τις στήλες μιας εφημερίδας ή ενός ιστολογίου.
Βέβαια, πώς να μην υπάρχει άγνοια, όταν αρνήθηκαν να συμμετάσχουν, όπως και φορείς του διδακτικού προσωπικού στον διάλογο για την παιδεία. Η ύπαρξη του συμβουλίου είχε την έννοια της ευρύτερης συμμετοχής, όλων όσοι έχουν διακυβεύματα. Στο κάτω κάτω θα μπορούσε να είχε συστήσει το Υπουργείο Παιδείας μία νομοπαρασκευαστική επιτροπή, να είχε καλέσει δύο τρεις πανεπιστημιακούς να πουν την γνώμη τους και να έφερνε προς ψήφιση το όποιο νομοσχέδιο στην Βουλή. Υποθέτω, ότι θα μπορούσε να το κάνει. Όχι απλώς θα μπορούσε να το κάνει, αλλά και θα ήταν νομιμοποιημένη, αφού ψηφίσθηκε από τον ελληνικό λαό για να εφαρμόσει το πρόγραμμά της. Και μέσα σε αυτό περιλαμβάνονται και οι αλλαγές στον χώρο της ανώτατης παιδείας, που εάν θυμάμαι καλά ήταν δηλωμένη η κατεύθυνσή τους στο πρόγραμμά της. Όλοι γνώριζαν, λοιπόν και δεν μπορούν να επικαλεσθούν άγνοια. Ούτε να πουν “μα ψήφισα το κόμμα αυτό και συνεπώς την Κυβέρνηση αυτή, διότι έβλεπα ότι θα ικανοποιηθούν τα συμφέροντά μου, οι προσδοκίες μου, εβλεπά ότι ανταποκρινόταν με την φιλοσοφία μου στην Χ τομέα, αλλά όχι στον Ψ”. Το κόμμα και στην ακολουθία η Κυβέρνηση- το κάθε κόμμα και η κάθε κυβέρνηση, ιδιαίτερα από την στιγμή, που το εκλογικό σύστημα επιτρέπει την ανάδειξη μονοκομματικών κυβερνήσεων- επιλέγονται για το σύνολο του προγράμματος τους. Συνεπώς, ήταν σαφές ότι υπήρχε η επιθυμία μεταρρυθμίσεων στην παιδεία και μάλιστα προς συγκεκριμένη κατεύθυνση. Η
συγκεκριμένη κατεύθυνση, λοιπον, ήταν γνωστή. Όχι μόνο, λοιπον, δεν υπάρχουν δικαιολογίες, αλλά και αντίστροφα υπάρχουν και κάποιοι, οι οποίοι ψήφισαν με γνώση και προσδοκία προς αυτήν την κατέυθυνση της μεταρρύθμισης.
Η κυβέρνηση, λοιπον, αντί να παρουσιάσει κάποιο νομοσχέδιο κατευθείαν, μετά από την όποια τεχνική προεργασία, συστήνει μία Επιτροπή, ώστε να συζητηθούν οι ιδέες της, οι κατευθύνσεις της, να σχολιασθεί ο ρυθμός της μεταβολής, να αλλάξουν ενδεχομένως να απαλειφθούν και ορισμένα σημεία των βασικών της κατευθύνσεων. Το να δηλώνει κάποιος π.χ “πρέπει να αναθεωρήσουμε την πολιτική των συγραμμάτων” δεν είναι τίποτα αλλο παρά ευχολόγιο. Πώς θα την αναθεωρήσουμε; Θα βάλουμε δίδακτρα, ώστε να εμπλουτισθούν οι βιβλιοθήκες; Θα δίνουμε ένα υποχρεωτικό σύγραμμα στον φοιτητή και θα του προτείνουμε να πάρει (τουλαχιστον) άλλο ένα από μία λίστα, στην οποία, όμως θα ισχύει διατίμηση; Τα συγράμματα είναι συνυφασμένα και με τις βιβλιοθήκες, όμως. Αξίζει τον κόπο να χτισθούν, να εμπλουτισθούν βιβλιοθήκες ή μήπως πρέπει να στραφούμε προς τις ηλεκτρονικές; Θα μπορούσαν τα μέλη ΔΕΠ να ερευνούν, να συγγράφουν και να δημοσιεύουν αποτελέσματα κλπ ηλεκτρονικα με το καθεστώς του ελεύθερου λογισμικού;
Η Επιτροπή συστάθηκε, λοιπον, για να προταθούν ιδέες. Ασφαλώς σοβαρότερες από αυτές του παραδείγματος, εάν και οι προτάσεις στο συγκεκριμένο παράδειγμα ο Ντροπαλός δεν θα έλεγε ότι είναι τελείως για πέταμα.
Στην σύσταση της Επιτροπής και στην πρόσκληση για διάλογο, ποια ήταν η απάντηση; Τίποτα άλλο παρά δύο “όχι”. “‘Οχι, στα ιδιωτικά πανεπιστήμια” και “Όχι στην αλλαγή του Νόμου-Πλαισίου”. Η αντιπρόταση ήταν “Διάλογος από μηδενική βάση”. Για να ακολουθήσουν αποχές, απεργίες και καταλήψεις. Όμως, είναι δυνατόν διάλογος χωρίς ατζέντα; Τί αλλαγές επιθυμούσαν, αυτοί που αρνήθηκαν τον διάλογο; Έχω την εντύπωση καμία και απλώς, αυτό το “διάλογος από μηδενική βάση” είναι απλώς ένα πρόσχημα, ώστε να μείνουν τα πράγματα ως έχουν. Είναι τραγικό να είσαι νέος, υπερσυντηρητικός (όχι με
την έννοια συγκεκριμένης κομματικής τοποθέτησης) και ταυτόχρονα να έχεις την ψευδαίσθηση ότι έχεις καινοτόμες και προοδευτικές ιδέες.
Συνεπώς, ούτε το Υπουργείο, ούτε το ΕΣΥΠ διαθέτουν αυταρχικό χαρακτήρα, όπως ακούσθηκε. Θα μπορούσαν να συμμετάσχουν στην διαμόρφωση των προτάσεων, όμως δεν πήγαν. Θα μπορούσαν να συμμετάσχουν στην συζήτηση των προτάσεων όταν δημοσιεύθηκαν, να προτείνουν αλλαγές, βελτιώσεις, να επισημάνουν αβλεψίες. Ενδεχομένως και να μπορούν ακόμα. Συνεπώς, ποιος είναι ο πραγματικός εχθρός του ειλικρινούς διαλόγου;
Φυσικά άρνηση συμμετοχής στο ΕΣΥΠ είχαν, εάν θυμάμαι καλά και τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Προφανώς με το “πολιτικό” σκοπό να κατηγορήσουν εκ των υστέρων για σύσταση Συμβουλίου εκ του πονηρού ώστε να μεταμφιεσθεί ένας μονόλογος σε δήθεν διάλογο.
Η στάση των ΜΜΕ είναι εξίσου περίεργη, αφού και αυτά παρουσιάζουν ότι υπάρχει άρνηση διαλόγου από το ΕΣΥΠ και το Υπουργείο με τους φοιτητές να θέλουν, ενώ συμβαίνει ακριβώς το αντίστροφο. Και, βέβαια, λόγος για όλους όσοι φοιτητές παρεμποδίζονται από τα μαθήματά τους, την ερευνά τους, τις εξετάσεις τους κλπ. Ενδεχομένως, η συμπεριφορά αυτή των ΜΜΕ, να δικαιολογείται από την ανάγκη τους να δημιουργείται ένταση, κρίσεις κλπ, ώστε να ανεβαίνουν ακροαματικότητες, τηλεθέαση κλπ. Μέχρι ενός σημείου θεμιτό, καθώς είναι εμπορικές επιχειρήσεις και πρέπει να έχουν και κέρδη (και μέρος αυτών των κερδών χρησιμοποιείται και για την μισθοδοσία του προσωπικού, για όσους βλέπουν το κέρδος ως ανοσιούργημα).
Ίσως στο τέλος οι αθωότεροι να είναι οι φοιτητές. Ενδεχομένως να νομίζουν ότι με αφορμή αυτήν τους την διαμαρτυρία να νομίζουν ότι θα βελτιώσουν το πανεπιστήμιο, ενδεχομένως και τον κόσμο. Πολύ φοβάμαι, όμως, ότι κουβαλάνε νερό στον μύλο άλλων, οι οποίοι ακόπως εκμεταλλεύονται την νεότητα, απομυζώντας την, βαυκαλίζοντάς την.

Τα δελτία ειδήσεων και οι ενημερωτικές εκπομπές τις τελευταίες ημέρες, με αφορμή την εικαζόμενη ομολογία σχετικά με την τύχη του εξαφανισθέντος 11χρονου Άλεξ έχουν πιάσει το θέμα του σχολικού bullying. Η συμπεριφορά αυτή από τις πλεόν “αθώες” (εάν υπάρχουν) της μορφές, μέχρι αυτές, οι οποίες έχουν την βαρύτερη συνέπεια, φαίνεται έμενε στο ημίφως, ήταν κρυφή, αγνοείτο, εάν δεν ενθαρρύνεται (ελπίζω να μην συμβαίνει) από το περιβάλλον. Φυσικά “κρυφή” είναι μόνο για την ευρύτερη κοινωνία, η οποία ποιούσα την στρουθοκάμηλο, συνεχίζει να πορεύεται μακαρίως. Για τα θύματα, είναι φανερότατη, επιρρεάζει δυσάρεστα την ζωή τους, τους οδηγεί σε σωματικά, ψυχολογικά προβλήματα κλπ, ακόμα και σε (αυτο)καταστροφική συμπεριφορά.
Κρυφή ούσα για την κοινωνία δεν υπάρχει λέξη, με αποτέλεσμα να χρησιμοποιείται ο αγγλικός όρος. Παρενθετικά, θυμάμαι, όταν βρισκόμουν στο Ηνωμένο Βασίλειο για μεταπτυχιακές σπουδές και άκουγα στην τηλεόραση ή διάβαζα στις εφημερίδες περί bullying, δεν καταλάβαινα στην αρχή περί τίνος πρόκειτο. Φιλικά πρόσωπα, μόνιμοι κάτοικοι μου εξήγησαν και μου είπαν ότι θεωρείται από τα πλέον σοβαρά παραπτώματα του σχολικού (αλλά και του εργασιακού) περιβάλλοντος, εάν δεν είναι το σοβαρότερο. Μου έδωσαν να καταλάβω, ότι είναι σοβαρότερο και από την αντιγραφή, αλλά και από την κοπάνα (όπου ειρήσθω εν παρώδω, υπάρχει και ειδικό σώμα παιδονόμων στις αστυνομίες).
Ας μην νομίσει κάποιος ότι το bullying είναι ίδιον μόνο των αγοριών, καθώς αυτά είναι φερόμενα ως επιρρεπέστερα στην βία. Πρακτική bullying συνιστά και η παρεμπόδιση δημιουργίας κοινωνικών σχέσεων, το “κουτσομπολιό” κλπ, πράξεις με λόγια δηλ, στα οποία είναι ικανότερα τα κορίτσια, εαν και…
“Η κοινωνία έμεινε άναυδη”, όπως συνηθίζουν να λένε τα κανάλια, αλλά αντί συγκροτημένα να δει, τί οδηγεί σε τέτοιου είδους συμπεριφορές, να βρει τρόπους αντιμετώπισης, να τιμωρήσει και νουθετήσει τους θύτες, να θεραπεύσει τα θύματα, αφήνει αυτόν τον ρόλο στην ίδια την τηλεόραση. Ακόμα και οι ειδικοί που βρίσκονταν στην εκπομπή ( ή και σε άλλες εκπομπές) δεν μπορούσαν να δώσουν απαντήσεις, αφ’ ενός διότι ο χώρος δεν ήταν κατάλληλος, αφ΄ετέρου επειδή παρασύρονταν από την τηλεοπτική πραγματικότητα.
Η τηλεόραση ανέλαβε, φυσικά, και άλλον ρόλο: αυτόν του αστυνόμου, του ανακριτή, του εισαγγελέα, του δικαστή και φυσικά η ετυμηγορία έχει βγει. Εξάλλου, σπάνια στην τηλεόραση φαίνεται να ισχύει το τεκμήριο της αθωότητας. Είναι η ενοχή που πουλά, καθώς επιτρέπει ταμπέλες του τύπου “τέρας!”, “ανήκουστο!”, “Σοκ!” Στην υπόθεση του εξαφανισθέντος 11χρονου Άλεξ, ισχύει το εξής : αγνοείται εδώ και τέσσερις μήνες και όλοι μπορούν να βάλουν στον νου τους από το καλύτερο μέχρι το χειρότερο. Επίσης, μία ομάδα παιδιών υποτίθεται ότι πήγε στην Αστυνομία και ομολόγησε ένα έγκλημα και υπέδειξε το σημείο, όπου αφέθηκε το πτώμα.
Δεν γνωρίζω τον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας και εάν η ομολογία αποτελεί τεκμήριο ενοχής. Φαντάζομαι, όμως, ότι θα χρειάζεται δικανικός έλεγχος (πχ, όντως αυτός που ομολόγησε είναι όντως ο εγκληματίας, ή μήπως είναι προσωπικότητα με ψυχολογικά προβλήματα;) και ότι θα είναι το Δικαστήριο, που θα αποφαίνεται εάν κάποιος είναι αθώος ή ένοχος. Σε κάθε περίπτωση δεν είναι τα κανάλια! Στην συγκεκριμένη περίπτωση, τα κανάλια ακρίτως πήραν την ομολογία και την ανήγαγαν σε τεκμήριο ενοχής, υποκαθιστώντας το δικαιϊκό σύστημα και παρεμποδίζοντάς το στην εργασία του. Η αλήθεια, είναι ότι δεν γνωρίζει ακόμα κανείς, εάν τα παιδιά ομολόγησαν την αλήθεια, εάν έκαναν μία κακόβουλη φάρσα, ή εάν ήθελαν να τραβήξουν την προσοχή. Ακόμα και εάν τα συγκεκριμένα παιδιά έγιναν μάρτυρες του (απευκταίου) θανάτου του Άλεξ, τα ερωτήματα είναι πολλά: είχαν άμεση σχέση με αυτό (πχ, το έδειραν πολύ άσχημα; το κυνήγησαν, σκόνταψε και τραυματίσθηκε θανάσιμα;) ή έμμεση (πχ έπαιζαν κυνηγητό και σκόνταψε κλπ κλπ). Αυτό, που ισχύει είναι το τεκμήριο της αθωότητας.
Σε έκπομπη στάλθηκε e-mail μίσους, το οποίο υποτίθεται ότι γράφηκε από έναν δεκάχρονο. Ο παρουσιαστής της εκπομπής ορθώς καταδίκασε το περιεχόμενο του e-mail, για το ρατσιστικό και απάνθρωπό του περιεχόμενο, αλλά λανθασμένα δέχτηκε ως δεδομένο ότι ο συντάκτης του, όπως δήλωσε, ήταν δέκα χρονών. Στο Διαδίκτυο, ο καθένας μπορεί να δηλώσει ότι είναι ό,τι θέλει (πλούσιος, φτωχός, άνδρας, γυναίκα, νέος ηλικιωμένος). Αυτό, που συνήθως δεν κρύβεται, είναι η προσωπικότητα
Σε δελτίο ειδήσεων, γινόταν αναφορά στις αναλύσεις αίματος και σε εξετάσεις DNA. Δημοσιογράφος, λίγο πολύ έλεγε ότι η δουλειά δεν γινόταν σωστή, διότι θα έπρεπε το δείγμα να σταλεί στα τάδε εργαστήρια της Γερμανίας. Όταν καθηγητής της Γενετικής είπε, ότι εάν βάσει των πληροφοριών όντως έγιναν οι Χ, Ψ, Ω εξετάσεις, δεν χρειάζεται τίποτα άλλο και ότι τα ελληνικά εργαστήρια είναι επαρκώς εξοπλισμένα και στελεχωμένα. Η δημοσιογράφος φάνηκε δυσαρεστημένη με την απάντηση του πανεπιστημιακού.
Οι (τηλεοπτικοί) δημοσιογράφοι επαίρονται ότι αυτοί “ξεκούνησαν”, την αστυνομία, ότι ερευνούν σε αντίθεση με αυτήν, η οποία ισχυρίζονται ότι ολιγωρεί. Εάν, όντως, βοήθησαν οι τηλεοπτικές εκπομπές δεν γίνεται δεκτό από όλους.
Πρέπει να λεχθεί ότι ανάλογες εκπομπές υπάρχουν και σε άλλες χώρες. Έχω παρακολουθήσει, όταν ήμουν στο Ηνωμένο Βασίλειο την σχετική εκπομπή. (Εδώ για την γερμανική, όπου αποτέλεσε το πρότυπο της αγγλικής). Η εκπομπή αυτή προβάλλεται από την δημόσια τηλεόραση, δεν έχει διαφημίσεις, όπως στις αντίστοιχες ελληνικές (έχουμε μία σημαντική μαρτυρία, αλλά ας πάμε πρώτα σ’ ένα τηλεοπτικό διάλειμμα, φίλες και φίλοι). Επιπλεόν, υπάρχει και η συνεργασία των Αρχών, εάν και ακόμα και αυτές οι εκπομπές είχαν επικριθεί στο πόσο θα μπορούσαν να βοηθήσουν ή να αποπροσανατολίσουν την διαδικασία, είτε την αστυνομική είτε την δικαστική. Χαρακτηριστικό των εκπομπών αυτών είναι η αναπαράσταση των συμβάντων. Προσοχή, όταν γίνονται οι αναπαραστάσεις δεν υπάρχει “χαλί” με μουσική, όπως αυτήν που ακούει κανείς σε έργα θρίλερ, ούτε η εικόνα μπερδεύεται με κοντινό σε συγγενείς, φίλους, με πρόσωπα να συσπούν και να προσπαθούν να κρατήσουν τα δάκρυά τους

Με άρθρο του στην Καθημερινή της Κυριακής ο κ. Κωνσταντίνος Στεφανόπουλος, που διατέλεσε για μία δεκαετία Πρόεδρος της Δημοκρατίας, προτείνει την παραπομπή όλων των ελληνοτουρκικών διαφορών -με την εξαίρεση των “γκρίζων ζωνών”- στον δικαιοδοτικό μηχανισμό του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης.
Πολλοί πιστεύουν ότι αυτή η παρέμβαση ήταν λάθος, διότι δεν προασπίζει και δεν προωθεί τα εθνικά συμφέροντα, αλλά -αντιθέτως- είναι “ενδοτική” προς τους Τούρκους (αφού θα υπαχθούν στην πιθανή διαδικασία και άλλες διαφορές πέραν της υφαλοκρηπίδας) και επισφαλής, αφού εμπιστευόμαστε την κυριαρχία μας και τα κυριαρχικά μας δικαιώματα στους εντιμοτάτους δικαστές του Διεθνούς Δικαστηρίου, οι οποίοι επιρρεάζονται πολιτικά και συνεπώς δεν θα (μπορέσουν) να αποφασίσουν με αυστηρά νομικά κριτήρια. Εδώ για κριτική της θέσης αυτής.
Η πρόταση του διατελέσαντος Προέδρου της Δημοκρατίας αγγίζει ένα ταμπού (ότι στην Χάγη πάμε μόνο για το θέμα της υφαλοκρηπίδας). Επίσης μας αναγκάζει να κάνουμε μία “πολιτική ενδοσκόπηση”. Τόσα χρόνια η όποια αναφορά στην διαδικασία της Χάγης γινόταν επειδή πιστεύουμε ότι το καλύτερο πλαίσιο συνεννόησης με έναν γείτονα, ο οποίος θεωρεί ότι βασικό επιχείρημα της συζήτησης είναι η απειλή ενός “στρατιωτικού τσαμπουκά”, είναι ένας δικαιοδοτικός μηχανισμός, όπου η στρατιωτική βία δεν έχει θέση, ή μήπως σκεπτόμαστε “κουτοπόνηρα” λέγοντας: “εμείς θα πούμε τάχα ότι είμαστε υπέρ του διεθνούς δικαιού, της Χάγης κλπ, οι άλλοι θα πουν όχι και άρα εμείς θα είμαστε οι καλοί και οι άλλοι οι κακοί”;
Φυσικά η πρόταση του κ. Στεφανόπουλου θέλει βαθύτερη μελέτη, εάν είναι η Κυβέρνηση και ευρύτερα ο πολιτικός κόσμος με την συναίνεσή του να υποστηρίξουν την υπογραφή του συνυποσχετικού και την παραπομπή των διαφορών μας με την Τουρκία στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Ένα πρόβλημα είναι το εξής: η (νομική) υφαλοκρηπίδα, όπου ασκούνται κυριαρχικά δικαιώματα και όχι κυριαρχία, έχει ως σημείο εκκίνησής της το εξωτερικό όριο της αιγιαλίτιδας ζώνης. Συνεπώς, με αιγιαλίτιδα ζώνη 6 μιλίων μας “κόβεται” υφαλοκρηπίδα, που θα μπορούσε, με το καθεστώς των 12 μιλίων να ήταν εντός της αιγιαλίτιδας ζώνης και να μην είχαμε μόνο κυριαρχικά δικαιώματα, αλλά πλήρη κυριαρχία. Επίσης, βάσει του δεδικασμένου της υποθέσεως Κατάρ κατά Μπαχρέϊν, εάν το Διεθνές Δικαστήριο οριοθετήσει αιγιαλίτιδα ζώνη μεταξύ δύο Κρατών, αυτά εκ των υστέρων δεν μπορούν να την επεκτέινουν. Και εάν έχουμε αιγιαλίτιδα ζώνη 6 μιλίων και δεν την έχουμε επεκτείνει στα 12 μίλια, υπεύθυνη κατά πολύ είναι η απειλή της Τουρκίας.
Υπάρχει ο ισχυρισμός ότι με την επέκταση των χωρικών υδάτων, είναι αντίθετα μεγάλα Κράτη, όπως οι ΗΠΑ και η Ρωσσία, διότι φοβούνται ότι το Αιγαίο θα γίνει “ελληνική λίμνη” και θα παρεμποδίζεται η κυκλοφορία των πλοίων τους. Η κυκλοφορία των πλοίων τους δεν παρεμποδίζεται από την αιγιαλίτιδα ζώνη, αφού υπάρχει το δικαίωμα της αβλαβούς διελεύσεως. Το θέμα ευρίσκεται στα στενά διεθνούς ναυσιπλοΐας. Αυτά είναι θαλάσσιες περιοχές, όπου ενώνουν δύο περιοχές της ανοιχτής θάλασσας ή δύο περιοχές ΑΟΖ. Στα στενά ισχύει ειδικό καθεστώς, όπου σε αντίθεση με την αβλαβή διέλευση ένα υποβρύχιο δεν είναι υποχρεωμένο να διέλθει ευρισκόμενο στην επιφάνεια, αλλά μπορεί εν καταδύσει. Συνεπώς, επέκταση των χωρικών υδάτων θα κάνει μέρος της ανοικτής θάλασσας, χωρική με αποτέλεσμα τα υποβρύχια να πρέπει να διέρχονται όχι εν καταδύσει, αφού το στενό δεν θα συνδέει δύο τμήματα της ανοικτής θάλασσας.
Εάν η παρέμβαση αυτή είναι σωστή, λάθος, ενδεχομένως και η πλέον λανθασμένη που θα μπορέσει να υπάρξει ποτέ, αυτό δεν το γνωρίζω. Είναι, όμως, προτιμότερο να προτείνεται η όποια χείριστη των ιδεών (ευκταίο θα ήταν να προτεινόταν η άριστη) από το να μην προτείνεται καμμία ιδέα. Στην Ελλάδα υπάρχει, δυστυχώς και όχι μόνο για τα ελληνοτουρκικά, αποφυγή πρότασης ιδεών. Οι λόγοι πολλοί: το πολιτικό κόστος, η συνήθεια, ο εγγενής συντηρητισμός της κοινωνίας, η προσκόλληση σε φαντασίες και φαντασιώσεις, παρά στην πραγματικότητα. Δεν γνωρίζω, εάν οι Τούρκοι νοιώσουν νοσταλγία για την κοιτίδα τους και αποτραβηχθούν στην Άπω Ανατολή, ούτε εάν αυτήν την στιγμή τα διαστημόπλοια από τον Σείριο, με τις εξειδικευμένες τους κεραίες ανιχνεύουν τον ιχώρα των Ελλήνων και θα έρθουν να μας παραλάβουν για να μας πάνε στην πραγματική μας πατρίδα, όπου δεν θα υπάρχει κανένα πρόβλημα. Μέχρι τότε, όμως, θα πρέπει να πορευόμαστε με τις εξής αρχές: κάθε πράξη έχει και τις συνέπειές της (ακόμα και η ακινησία, εάν και προτιμότερη είναι η κινητικότητα) και μάλιστα μόνο μέρος από αυτές μπορεί να προβλεφθεί. Επίσης δεν είναι δυνατόν, λογικό κλπ εμείς να τα παίρνουμε όλα και ο άλλος τίποτα. Πρώτον, λίγα είναι τα παίγνια μηδενικού αθροίσματος. Δεύτερον, το κάθε παίγνιο πρέπει να θεωρείται σε μία ευρύτερη οπτική, πράγμα που σημαίνει το εξής: εάν εγώ σε κάποιο παίγνιο Χ επιλέξω την απόλυτη νίκη, το άλλο μέρος σε ένα παίγνιο Ψ θα πράξει αναλόγως, με αποτέλεσμα στο Ψ παίγνιο να μην έχω κέρδος, έστω και οριακό. Συνεπώς, καλό θα είναι κάθε παίγνιο να είναι θετικού αθροίσματος. Τέλος πρέπει να ληφθεί υπ’ όψιν ότι καλώς ή κακώς η κατανομή των κερδών (αλλά και των ζημιών) σπανίως είναι ισομοιρασμένη. Φυσικά, προς αποφυγιν παρεξηγήσεων, ως προς την τελευταία θέση, δεν εννοώ ότι είμαστε ή πρέπει να αποδεχθούμε να ριχτούμε στην “κατανομή” των κερδών. Ενδεχομένως και να αποτελούμε το πλέον ευνοημένο μέρος.