Αισθάνεται κανείς κολακευμένος, υπερήφανος ίσως και με ενδεχόμενη την τάση να τολμήσει να μιλήσει περισσότερο για τον συντάκτη, όταν βλέπει σε μία συνέντευξη γνωστής καλλιτέχνιδος (της κ. Βάσως Παπαντωνίου στην Ελευθεροτυπία της 18ης Φεβρουαρίου) να συμφωνεί μαζί του.
http://www.enet.gr/online/online_text?c=113&id=18142368
http://www.enet.gr/online/online_text/c=113,dt=18.02.2006,id=26163744
Βέβαια, θα μου πείτε ότι δεν υπάρχει πουθένα γραμμένο ότι έχω εκφράσει ανάλογες απόψεις. Ζήτησα από έναν φίλο μου να μου επαναστείλει σχετικό η-μέηλ, που του είχα στείλει, αλλά δεν εύρισκε κάτι στο αρχείο του. Προφανώς θα του έχω πει τις απόψεις μου προφορικά, όπως και σε άλλους Καλή τη πίστη με πιστεύετε…: Πως ο κάθε χώρος έχει την λειτουργία του και ότι, εν πάση περιπτώσει, οι χώροι που μπορεί να ακούσει κανείς “κλασσική” μουσική στην Ελλάδα είναι λίγοι, το κοινό ευάριθμο και ότι δεν είναι δίκαιο να “καπελώνονται” οι χώροι αυτοί με μουσικές που ανήκουν σε άλλους χώρους. Ίσως κατά βάθος να δείχνει το πόσο παρεξηγούνται ορισμένες έννοιες στην Ελλάδα: ότι δημοκρατία φτάνει να σημαίνει να καταπιέζονται όλοι όσοι διαφωνούν και ατομισμός, κάνω ό,τι μου “γουστάρει” και οι άλλοι να πάνε να γ*******
Όμως, αισθάνεται κανείς και απογοήτευση, όταν βλέπει ότι στην Ελλάδα, η ποιοτική αναβάθμιση της μουσικής, είναι συνυφασμένη αποκλειστικά με τον χρόνο. Μετά από κάποια έτη, όλοι γίνονται “μεγάλοι” και “μεγάλες” και όταν, από την πορεία των πραγμάτων, φεύγουν από την ζωή είναι πάντοτε οι τελευταίοι/ες μεγάλοι/ες. Και φυσικά, όταν αναφέρεται κανείς στην Ελλάδα σε ποιοτική μουσική, ποτέ δεν αναφέρεται σε αυτήν που ονομάζεται συμβατικά “κλασσική”. Η “κλασσική” μουσική για τους περισσότερους Έλληνες είναι για τις κηδείες και για την Μ. Εβδομάδα.
Ακόμα και ο πολιτικός κόσμος προτιμά να τον παίρνει η κάμερα ενώ χορεύει ζεϊμπέκικο (και πέρα από τα αποσπάσματα που παρακολουθούσαμε στα δελτία ειδήσεων, τώρα πρέπει να υπομένουμε και τα τηλεμπουζούκια), παρά να τον δείχνει να ετοιμάζεται να ακροασθεί μία συμφωνία ή να παρακολουθήσει μία όπερα. Πόση αντίθεση με την παρακάτω σκηνή: Κυριακή χαζέυοντας στην δορυφορική έπεσα στο RAI, όπου προέβαλε μία συναυλία. Σε ένα κοντινό προς το κοινό, η κάμερα εστιάσθηκε στον Ιταλό Πρωθυπουργό, ο οποίος ήταν προσηλωμένος. Επικοινωνιακό; Πολύ πιθανόν, αλλά άλλη εικόνα παρουσιάζει ένας Πρωθυπουργός σε μία συναυλία κλασσικής μουσικής και άλλη όταν ρίχνει ζεϊμπεκιές. Στην Ελλάδα, εάν δει κανείς στα δελτία ειδήσεων, πολιτικούς να βρίσκονται σε συναυλίες, όπερες, θέατρο κλπ, δεν θα τους δει διδασκόμενους, αλλά συνήθως στα παρασκήνια να κάνουν σχόλια για να δείξουν ότι -τάχα- συντάσσονται με την τέχνη και την διανόηση.
Βέβαια, όπως αναφέρθηκε ο χώρος του λαϊκου, του ρεμπέτικου παραμένει αγαπημένος. Δείχνει εγγύτητα, δείχνει ότι είναι “παιδιά του λαού”. Λυπάμαι, αλλά εγώ δεν θέλω πολιτικούς που να το παίζουν “παιδιά του λαού”. Εάν όντως προέρχονται από λαϊκά στρώματα κανένα πρόβλημα. Εξάλλου δεν έχει σημασία. Αυτό που έχει σημασία είναι να πολιτεύονται με τον ορθό τρόπο.
Αναμφισβήτητα χρειάζονται όλα τα είδη μουσικής και κανείς δεν θα έλεγε ότι θα έπρεπε να ακούμε μόνο κλασσική. Κάθε είδος έχει τον χώρο του, τον ρόλο του κλπ. Και πέρα από τις συμβατότητες μπορώ να δεχθώ ότι όντως υπάρχουν μεγάλοι ερμηνευτές και στο “σκυλάδικο” τραγούδι.
Σκέφτομαι επίσης τα εξής τραγικωμικά:
Πρώτον οι ακροατές του επονομαζόμενου έντεχνου/ποιοτικού είναι παγιδευμένοι, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τους χώρους ακρόασης της μουσικής τους. Αναμφίβολα υπάρχουν πολλές σκηνές, οι οποίες έιναι αξιοπρεπέστατες. Πολλές, όμως, δεν είναι. Σε όλες, πάντως, η μουσική είναι δυνατά, το μπουζούκι βασιλεύει και η κατανάλωση αλκοόλ είναι ουσιαστικά υποχρεωτική λες και μόνο έτσι γίνεται αντιληπτή η μουσική. Εξάλλου ας μην ξεχνά κανείς ότι εάν σε έναν χώρο την μία χρονιά φιλοξενήθηκε έντεχνο, τίποτα δεν εμποδίσει την άλλη να φιλοξενήσει εμπορικό. Βέβαια, παρ’ όλα τα ποτά, τα τσιγάρα, τον θόρυβο (τα ίδια που συναντά κανείς και στους χώρους του εμπορικού), οι ακροατές του έντεχνου βαυκαλίζονται ότι διασκεδάζουν “εναλλακτικά”, σε αντίθεση με τις μάζες, που ακούν στην καλύτερη περίπτωση λαϊκό. Βέβαια, ακόμα και το ίδιο το έντεχνο έχει και αυτό τους εμπορικούς του κανόνες, την διαφημιστική του προβολή και μέρος αυτής της προβολής είναι να λανσάρεται μεταμφιεσμένο ότι δήθεν δεν διαφημίζεται, όπως επίσης ως μη-μαζικό. Κατά την γνώμη μου, βέβαια, είναι τόσο μη-μαζικό, όσο μη-μαζικά είναι και τα “μοναδικά” και “συλλεκτικά” προϊόντα, που μοιράζουν τα περιοδικά, συνήθως τους καλοκαιρινούς μήνες. Δεν μπορεί να γίνει αλλιώς. Η κουλτούρα της σημερινής εποχής είναι μαζική με ό,τι θετικό και ό,τι αρνητικό μπορεί να σημαίνει αυτό.
Πρέπει να σημειωθεί, όμως, ότι πολλοί δημιουργοί/ερμηνευτές του έντεχνου είναι ειλικρινείς και παραδέχονται ότι και η δική τους τέχνη είναι μέρος της ευρύτερης μαζικής κουλτούρας. Είναι ειλικρινείς επίσης, λέγοντας ότι μέρος του ρεπερτορίου τους ανήκει στο λαϊκό (εδώ φυσικά δεν μπορεί να αφήσει κανείς ασχολίαστο το γεγονός, ότι οι ακροατές του έντεχνου, σνομπάρουν κάποια τραγούδια, όσο χρονικά ανήκουν, κατ’ αποκλειστικότητα, στον χώρο του μη-ποιοτικού, αλλά σπεύδουν να τα υιοθετήσουν, μόλις τα υιοθετήσουν οι ερμηνευτές του έντεχνου, κάτι που δείχνει ότι στερούνται ιδίας κρίσης) . Δείχνουν επίσης τον οφειλόμενο σεβασμό για τους συναδέλφους τους της “άλλης όχθης” και δεν παρουσιάζουν εαυτούς σαν μία “καλλιτεχνική αριστοκρατία”
Δεύτερον: Έχοντας παρκάρει το αυτοκινητό του (πολλές φορές πολυτελέστατο) -συνήθως πάνω στο πεζοδρόμιο-, έχοντας ανάψει το (πανάκριβο) πούρο του και πίνοντας το ποτό του, το οποίο το έχει πληρώσει πανάκριβα, ο Ελληνάρας θα τραγουδήσει για την φτωχολογιά, την εργατιά, την ξενιτειά και για το πόσο η “κακούργα η κενωνία” τον έχει ρίξει και τον έχει αδικήσει (προφανώς επειδή δεν του έκανε δώρο ιδιωτικό αεροπλάνο…). Πριν να σηκωθεί για να δείξει και χορευτικά τον “νταλκά” του, μεταξύ ουίσκυ και τραβήγματος στο πούρο θα ξεδιπλώσει τις θεωρίες του για την ανωτερότητα και μεγαλοθυμία της ελληνικής φυλής και το ότι έχουμε γεμίσει από ξένους, οι όποιοι είναι από την φύση τους κλεφτες, δολοφόνοι και ό,τι άλλο κακό μπορεί να φανταστεί κανείς- αχάριστοι επειδή δεν δέχονται την υποαμοιβή τους, μόνο και μόνο επειδή η συγκυρία τους έκανε ανθρώπους σε ανάγκη.
Θα αισθανθεί ο Ελληναράς καμιά αντίφαση; Ασφαλώς όχι!

Είχα καιρό να αγοράσω κάποιον δίσκο “κλασσικής” μουσικής και με αφορμή το εικοσιτετράωρο, αλλά και το ευρύτερο έτος Mozart, αποφάσισα να αγοράσω έναν. Πάλι με αφορμή το συγκεκριμένο έτος έψαχνα κάποιο έργο του συγκεκριμένου συνθέτη. Και εκεί κόλλησα. “Έντάξει”, είπα στον εαυτό μου, “έχω την ‘Μικρή Νυχτερινή Μουσική’, το ‘Requiem’, σίγουρα τις τεσσαρακοστή και τεσαρρακοστή πρώτη συμφωνίες, αλλά έχω και άλλα έργα του Mozart για τα οποία δεν θυμάμαι το KV τους. Συνεπώς, κινδύνευα να αγοράσω ένα έργο που ήδη το είχα στην συλλογή μου. Μπορούσα να στραφώ σε κάποιον άλλον συνθέτη, πχ στον Beethoven, αλλά και εκεί αντιμετώπισα το ίδιο πρόβλημα, δηλαδή μπορεί να αγόραζα ένα έργο, που ήδη είχα στην συλλογή μου. Θα μπορούσα να πάρω κάποιο έργο υστερότερης περιόδου, όπως κάποιο έργο του Bela Bartok, που δεν έχω πολλά και δεν θα είχα, συνεπώς, πρόβλημα στην επιλογή, αλλά είχα την επιθυμία να αγοράσω έργο κλασσικής μουσικής με την στενότερη έννοια του όρου.
Έφυγα, λοιπόν, από το δισκοπωλείο, όχι με άδεια χέρια, αλλά με το ‘Playing the Angel’ των Depeche Mode. Τί μπορούσα, όμως, να κάνω για να μπορέσω να αγοράσω ξανά δίσκους “κλασσικής μουσικής”; Απλό, θα ταξινομούσα τα CD μου. Έτσι, εδώ και μερικές ημέρες, έχω ξεκινήσει την ταξινόμηση, ανά συνθέτη, έργο και μέσο (CD). Είναι αρκετά κουραστικό και το κάνω σιγά-σιγά. Πολλά CD έχουν έργα όχι ενός αλλά πολλών συνθετών, έτσι δεν γράφω απλώς: Συνθέτης, έργο, CD, διευθυντής κλπ, δισκογραφική εταιρία, αλλά Συνθέτες, έργα κλπ. Με λίγα λόγια έχω καταλογογραφήσει γύρω στα εκατό έργα (μαζί με τα διπλά) αλλά όχι, όμως, και 100 CD.
Η ύπαρξη, όμως, των διπλών, μου έχει δημιουργήσει τις ακόλουθες σκέψεις. Σε αντίθεση με άλλα είδη μουσικής, πχ της σύγχρονης ή των τραγουδιών που ακούμε στο ραδιόφωνο κσι που συνδέουμε το κάθε τραγούδι με συγκεκριμένο τραγουδιστή, στην κλασσική μουσική κανένα έργο δεν ταυτίζεται με κανέναν ερμηνευτή. Μιας και έπιασα το θέμα της καθημερινής μουσικής, είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι- συνήθως- λέγεται πως το “τάδε τραγούδι είναι του Χ τραγουδιστή”. παρά του Χ συνθέτη, ο οποίος τις περισσότερες φορές, μάλλον αγνοείται. Αναφορικά με την “κλασσική” μουσική, θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι υπάρχουν εξειδικεύσεις, αλλά, όμως, δεν υπάρχουν αποκλειστικότητες. Κάθε ερμηνευτής δίνει την δική του “νότα” στο έργο. Πχ, η ερμηνεία του Helmuth Rilling στο Matthäus Passion του Bach είναι αρκετά γρήγορη, λες και βιάζεται να προσπεράσει το Πάθος για να φτάσει στην Ανάσταση. Αντιθέτως, η ερμηνεία του Otto Klemperer είναι αργή, επιβλητική, ο ακροατής σχεδόν βιώνει την κάθε νότα. Έχω, συνήθως κατά τύχη αρκετά έργα διπλά (με διαφορετικούς, όμως, ερμηνευτές). Το θέμα είναι, καθώς αποκτώ μεγαλύτερη συνείδηση στην διαμόρφωση της συλλογής μου να επιδιώκω να αποκτώ διπλά, για να βλέπω τις ποικίλλες ερμηνείες, ή να επιλέγω μία χαρακτηριστική εκτέλεση; Όπως συμβαίνει και με τα βιβλία το corpus της μουσικής είναι τεράστιο και μπορεί η ακρόαση μίας διαφορετικής ερμηνείας να καταναλώσει πολύτιμο χρόνο από την ακρόαση ενός άλλου έργου, αγνώστου μέχρι τότε.
Αναφορικά με τους ερμηνευτές τώρα, πολλοί άνθρωποι στην Ελλάδα αγνοούν ότι, ακόμα και στον χώρο της κλασσικής μουσικής υπάρχει ένα είδος star system, με αποτέλεσμα να επιρρεάζεται και η τελική τιμή του CD. Αγορά, λοιπόν, CD με ονόματα φίρμες ή αγορά CD με ονόματα “άγνωστα”, αλλά με χαμηλότερη τιμή, η οποία σου επιτρέπει για δεδομένο ποσό να αγοράσεις περισσότερα; Να πληρώσει κανείς από 15€ και πάνω για τα μεγάλα ονόματα και εταιρείες ή μικρότερο ποσό και να έχει μεγαλύτερη συλλογή; Προσωπικά, καθώς δεν μπορώ να πω ότι μένω ανεπιρρέαστος από το όνομα και το marketing, αλλά και από το ενδεχόμενο “κύρος” που εκπέμπει η υψηλότερη τιμή. Έτσι, αγοράζω, κυρίως, “ακριβά” CD. Όταν, όμως, θέλω να πάρω κάποιο έργο πειραματικά, κυρίως κάποιοιου προκλασσικού ή κάποιου σύγχρονου συνθέτη θα στραφώ και στις φθηνότερες εταιρ’ιες, οι οποίες, όμως, είναι αρκετά καλές και από καλλιτεχνικό, αλλά και απο τεχνολογικό αποτέλεσμα. Εξάλλου, δεν ξέρει ποτέ κανείς, εάν αυτός ο άγνωστος ερμηνευτής δεν εξελιχθεί σε “όνομα-φίρμα”.